Marathi News
X
  • देश
  • महाराष्ट्र
  • निवडणूक
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • क्रीडा
  • वर्ल्ड
  • क्राईम
  • मनोरंजन
  • व्यापार
  • लाइफ स्टाइल
  • व्हायरल
  • नवराष्ट्र विशेष
  • करिअर
  • फोटो
  • व्हिडिओ गॅलरी
  • वेबस्टोरीज़
  • ऑटोमोबाइल
  • विज्ञान तंत्रज्ञान
  • शुक्र, 20 नोव्हेंबर 2026 ई-पेपर
  • देश
  • शॉर्ट न्यूज़
  • महाराष्ट्र
  • राजकारण
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • लाइफ स्टाइल
  • क्रीडा
  • क्राईम
  • अन्य
    • विदेश
    • नवराष्ट्र विशेष
    • मनोरंजन
    • अन्य
      • व्यापार
      • टेक
      • वेब स्टोरीज
      • व्हायरल
      • करिअर
      • धर्म
      • ऑटोमोबाइल
      • फोटो
      • व्हिडिओ
      • सिनेमा
  • देश
  • शॉर्ट न्यूज़
  • राजकारण
  • महाराष्ट्र
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • क्रीडा
  • वर्ल्ड
  • क्राईम
  • मनोरंजन
  • लाइफ स्टाइल
  • धर्म
  • व्हायरल
  • व्हिडिओ
  • वेब स्टोरीज़
  • फोटो
In Trends:
  • Maharastra Politics |
  • India Vs New Zealand |
  • Under 19 Asia Cup |
  • bigg boss 20
Follow Us
  • वेब स्टोरीज
  • फोटो
  • ई-पेपर
  • विडियो
  • फटाफट खबरें

Rukmini Mata Temple: द्वारकेतील रुक्मिणी मातेचे मंदिर का आहे श्रीकृष्ण मंदिरापासून वेगळे? जाणून घ्या पौराणिक कथा

Rukmini Mata Temple: गुजरातमधील द्वारका येथील रुक्मिणी माता मंदिर हे भाविकांचे महत्त्वाचे श्रद्धास्थान आहे. भगवान श्रीकृष्णांचे मंदिर आणि रुक्मिणी मातेचे मंदिर स्वतंत्र ठिकाणी का आहे, यामागे दुर्वास ऋषींच्या शापाची एक पौराणिक आख्यायिका सांगितली जाते. जाणून घ्या या मंदिराचा इतिहास, धार्मिक महत्त्व आणि वैशिष्ट्ये.

  • By प्राजक्ता प्रधान
Updated On: Nov 20, 2026 | 10:20 AM
फोटो सौजन्य- गुगल

फोटो सौजन्य- गुगल

Follow Us
Follow Us:
  • गुजरातमधील देवभूमी द्वारका जिल्ह्यात श्री रुक्मिणी माता मंदिर स्थित आहे.
  • हे मंदिर भगवान श्रीकृष्णांची पट्टराणी आणि माता लक्ष्मीचा अवतार मानल्या जाणाऱ्या रुक्मिणी देवीला समर्पित आहे.
  • द्वारकाधीश मंदिरापासून काही अंतरावर रुक्मिणी मातेचे स्वतंत्र मंदिर आहे.
 

गुजरातमधील देवभूमी द्वारका जिल्ह्यात असलेले श्री रुक्मिणी माता मंदिर हे द्वारकेतील प्रमुख धार्मिक आणि ऐतिहासिक स्थळांपैकी एक आहे. भगवान श्रीकृष्णांची पट्टराणी, विदर्भराज भीष्मक यांची कन्या आणि माता लक्ष्मीचा अवतार मानल्या जाणाऱ्या रुक्मिणी देवीला समर्पित असलेले हे मंदिर विशेष प्रसिद्ध आहे. द्वारकाधीश मंदिरापासून काही अंतरावर असलेले हे स्वतंत्र मंदिर भाविकांच्या श्रद्धेचे महत्त्वाचे केंद्र आहे.

द्वारकेला जाणाऱ्या भाविकांनी भगवान द्वारकाधीशांचे दर्शन घेतल्यानंतर रुक्मिणी मातेचेही दर्शन घ्यावे, अशी धार्मिक परंपरा आहे. त्यामुळे द्वारका यात्रेमध्ये या मंदिराला विशेष स्थान प्राप्त झाले आहे.

मंदिराचे स्थान आणि दर्शन

श्री रुक्मिणी माता मंदिर गुजरात राज्यातील देवभूमी द्वारका जिल्ह्यात, द्वारका शहरात स्थित आहे. मुख्य द्वारकाधीश मंदिरापासून उत्तरेच्या दिशेला काही अंतरावर हे मंदिर आहे. बेट द्वारकेकडे जाणाऱ्या मार्गाजवळ असल्यामुळे द्वारका यात्रेदरम्यान येथे सहज पोहोचता येते. हे मंदिर सर्वसामान्य भाविकांसाठी खुले असून येथे देवीचे दर्शन घेण्यासाठी प्रवेश शुल्क आकारले जात नाही. देशभरातून येणारे भाविक, पर्यटक तसेच प्राचीन मंदिर स्थापत्यकलेचा अभ्यास करणारे अभ्यासक या मंदिराला आवर्जून भेट देतात.

Vish Yoga: शनि चंद्राच्या युतीमुळे २० नोव्हेंबरला तयार होणार विष योग, या राशींच्या लोकांनी राहावे सावध

मंदिराचा इतिहास आणि पौराणिक महत्त्व

श्री रुक्मिणी माता मंदिराचा इतिहास प्राचीन असल्याचे मानले जाते. स्थानिक परंपरेनुसार या मंदिराची मूळ परंपरा सुमारे अडीच हजार वर्षांपूर्वीची असल्याचे सांगितले जाते. मात्र, सध्या अस्तित्वात असलेल्या मंदिराची वास्तुरचना प्रामुख्याने बाराव्या शतकातील असल्याचे अनेक पर्यटन स्थळांमध्ये समाविष्ट केले आहे.

या मंदिराचे सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे भगवान श्रीकृष्णांचे द्वारकाधीश मंदिर आणि रुक्मिणी मातेचे मंदिर स्वतंत्र ठिकाणी असणे. यामागे एक प्रसिद्ध पौराणिक आख्यायिका सांगितली जाते.

दुर्वास ऋषींचा शाप आणि रुक्मिणी मातेचे स्वतंत्र मंदिर

पौराणिक आख्यायिकेनुसार, एकदा दुर्वास ऋषींनी भगवान श्रीकृष्ण आणि रुक्मिणी मातेला आपल्या रथाला जोडून तो ओढण्यास सांगितले. ऋषींची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी श्रीकृष्ण आणि रुक्मिणी माता स्वतः रथ ओढू लागले.
काही अंतर गेल्यानंतर रुक्मिणी मातेला तीव्र तहान लागली. त्यावेळी भगवान श्रीकृष्णांनी आपल्या सामर्थ्याने भूमीतून गंगेचे पवित्र जल प्रकट केले. तहान असह्य झाल्यामुळे रुक्मिणी मातेने ऋषींची परवानगी न घेता प्रथम स्वतः ते जल प्राशन केले.

यामुळे दुर्वास ऋषी संतप्त झाले. त्यांनी श्रीकृष्ण आणि रुक्मिणी मातेला एकमेकांपासून दूर राहण्याचा शाप दिला, अशी आख्यायिका प्रचलित आहे. या शापामुळे रुक्मिणी मातेला द्वारकाधीशांपासून वेगळे राहावे लागले आणि त्यांचे मंदिर स्वतंत्र ठिकाणी उभारले गेले, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.

मंदिराची स्थापत्यकला आणि वैशिष्ट्ये

श्री रुक्मिणी माता मंदिर आकाराने द्वारकाधीश मंदिरापेक्षा लहान असले, तरी त्याची स्थापत्यरचना अत्यंत सुंदर आणि वैशिष्ट्यपूर्ण आहे.

Dev Uthani Ekadashi 2026: देवउठनी एकादशीला राशीनुसार करा हे उपाय; लक्ष्मी-नारायणाची राहील तुमच्यावर सदैव कृपा

नागर शैलीतील शिखर

मंदिराचा कळस नागर स्थापत्यशैलीचा असून तो मंदिराच्या प्राचीन वैभवाची साक्ष देतो. मंदिराच्या बाह्य भिंतींवर विविध देवी-देवतांची शिल्पे कोरलेली आहेत. मंदिराच्या तळभागात हत्तींच्या रांगा आणि मानवी आकृत्यांची कलात्मक शिल्पे पाहायला मिळतात. मंदिरातील मंडपाचे छत घुमटाकार असून त्याची रचना आकर्षक आहे.

मंदिराच्या वास्तूमध्ये दगडी जाळीदार खिडक्यांचा सुंदर वापर करण्यात आला आहे. मंदिराच्या भिंतींवरील शिल्पकला, नक्षीकाम आणि वास्तुरचना पाहताना तत्कालीन भारतीय शिल्पकारांचे कौशल्य लक्षात येते.

रुक्मिणी मातेची मूर्ती

मंदिराच्या गर्भगृहात रुक्मिणी मातेची सुंदर मूर्ती विराजमान आहे. देवीचे चतुर्भुज स्वरूप भक्तांच्या श्रद्धेचे केंद्र आहे. देवीच्या हातांमध्ये शंख, चक्र, गदा आणि पद्म अशी आयुधे व चिन्हे असल्याचे वर्णन केले जाते.

रुक्मिणी माता या भगवान श्रीकृष्णांच्या प्रमुख पट्टराणी असून त्यांना माता लक्ष्मीचे स्वरूप मानले जाते. त्यामुळे येथे दर्शनासाठी येणारे भाविक सुख, समृद्धी, सौभाग्य आणि कौटुंबिक मंगलतेसाठी प्रार्थना करतात.

जलदानाची विशेष परंपरा

या मंदिराशी जोडलेली जलदानाची परंपरा विशेष महत्त्वाची मानली जाते. दुर्वास ऋषींच्या आख्यायिकेत तहानलेल्या रुक्मिणी मातेला जल मिळाल्याचा प्रसंग येतो. त्यामुळे येथे येणाऱ्या भाविकांना पाणी देणे, जलदान करणे आणि तहानलेल्या व्यक्तीची सेवा करणे यांचे महत्त्व सांगितले जाते. भारतीय संस्कृतीमध्ये तहानलेल्याला पाणी देणे हे पुण्यकर्म मानले गेले आहे. या मंदिराची आख्यायिका त्याच सेवाभावाची आठवण करून देते.

मंदिरातील प्रमुख उत्सव

मंदिरात वर्षभर विविध धार्मिक उत्सव आणि पूजाविधी केले जातात. त्यामध्ये पुढील उत्सवांना विशेष महत्त्व आहे.

श्रीकृष्ण जन्माष्टमी

भगवान श्रीकृष्णांच्या जन्मोत्सवानिमित्त मंदिरात विशेष पूजा आणि धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

रुक्मिणी अष्टमी

रुक्मिणी मातेच्या प्राकट्यदिनानिमित्त विशेष पूजन आणि उत्सव साजरा केला जातो.

रुक्मिणी विवाह

भगवान श्रीकृष्ण आणि रुक्मिणी यांच्या दिव्य विवाहाची आठवण म्हणून विवाहोत्सव साजरा केला जातो. या उत्सवांच्या काळात मंदिरात भाविकांची मोठी गर्दी पाहायला मिळते.

दर्शनाची वेळ आणि प्रवासविषयक माहिती

मंदिरात सकाळी आणि संध्याकाळी दर्शनाची व्यवस्था असते. विविध पर्यटनविषयक माहितीनुसार सकाळी साधारण ६ ते ७.३० वाजण्याच्या दरम्यान मंदिर उघडते आणि रात्री साधारण ८ ते ९ वाजेपर्यंत दर्शनासाठी खुले असते. मात्र, दुपारच्या वेळी काही काळ मंदिर बंद असू शकते. सण, उत्सव आणि स्थानिक व्यवस्थेनुसार वेळांमध्ये बदल होऊ शकतो.

द्वारका यात्रेतील रुक्मिणी मातेचे स्थान

द्वारका ही भगवान श्रीकृष्णांच्या वास्तव्यामुळे पवित्र झालेली सप्तमोक्षदायिनी पुरींपैकी एक मानली जाते. येथील द्वारकाधीश मंदिर, गोमती घाट, बेट द्वारका आणि रुक्मिणी माता मंदिर या सर्व धार्मिक स्थळांना यात्रेमध्ये विशेष महत्त्व आहे.

भगवान श्रीकृष्ण आणि रुक्मिणी माता यांचे नाते हे केवळ पती-पत्नीचे नाते नसून भक्ती, प्रेम, समर्पण आणि दैवी एकात्मतेचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे द्वारकाधीशांच्या दर्शनाबरोबरच रुक्मिणी मातेचे दर्शन घेण्याची परंपरा भाविकांमध्ये प्रचलित आहे.

द्वारकेला जाणाऱ्या प्रत्येक भाविकाने भगवान द्वारकाधीशांच्या चरणी नतमस्तक झाल्यानंतर रुक्मिणी मातेच्या मंदिरात जाऊन देवीचे दर्शन घ्यावे. या दर्शनाने द्वारका यात्रेतील भक्तिभावाला एक वेगळीच पूर्णता लाभते..

(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)

💡

Frequently Asked Questions

  • Que: रुक्मिणी माता मंदिर कुठे आहे?

    Ans: गुजरातमधील देवभूमी द्वारका जिल्ह्यातील द्वारका शहरात हे मंदिर आहे.

  • Que: रुक्मिणी माता मंदिर द्वारकाधीश मंदिरापासून वेगळे का आहे?

    Ans: पौराणिक आख्यायिकेनुसार, दुर्वास ऋषींनी श्रीकृष्ण आणि रुक्मिणी मातेला एकमेकांपासून दूर राहण्याचा शाप दिला होता. त्यामुळे रुक्मिणी मातेचे मंदिर स्वतंत्र ठिकाणी असल्याची धार्मिक मान्यता आहे.

  • Que: रुक्मिणी माता मंदिराचे ऐतिहासिक महत्त्व काय आहे?

    Ans: या मंदिराची मूळ परंपरा प्राचीन असल्याचे मानले जाते. सध्या अस्तित्वात असलेल्या मंदिराची वास्तुरचना प्रामुख्याने बाराव्या शतकातील असल्याचे सांगितले जाते.

Web Title: Rukmini mata temple dwarka history mythological story pp

Get Latest  Marathi News ,  Maharashtra News and  Marathi News from Politics,  Election News ,  Sports News ,  Entertainment News,  Business News and   Religion News  only on Navarashtra.com

Published On: Nov 20, 2026 | 10:20 AM

Topics:  

  • dharm
  • hindu religion
  • religions

संबंधित बातम्या

Vish Yoga: शनि चंद्राच्या युतीमुळे २० नोव्हेंबरला तयार होणार विष योग, या राशींच्या लोकांनी राहावे सावध
1

Vish Yoga: शनि चंद्राच्या युतीमुळे २० नोव्हेंबरला तयार होणार विष योग, या राशींच्या लोकांनी राहावे सावध

Numberlogy: कार्तिकी एकादशीच्या दिवशी या मुलांकांच्या लोकांना मिळणार अपेक्षित यश
2

Numberlogy: कार्तिकी एकादशीच्या दिवशी या मुलांकांच्या लोकांना मिळणार अपेक्षित यश

Dev Uthani Ekadashi 2026: देवउठनी एकादशीला राशीनुसार करा हे उपाय; लक्ष्मी-नारायणाची राहील तुमच्यावर सदैव कृपा
3

Dev Uthani Ekadashi 2026: देवउठनी एकादशीला राशीनुसार करा हे उपाय; लक्ष्मी-नारायणाची राहील तुमच्यावर सदैव कृपा

Ramayan and ravan: रावण आणि बिभीषण एकाच आई-वडिलांची मुले, तरी स्वभावात एवढा फरक का? जाणून घ्या कारणे
4

Ramayan and ravan: रावण आणि बिभीषण एकाच आई-वडिलांची मुले, तरी स्वभावात एवढा फरक का? जाणून घ्या कारणे

Popular Sections

  • देश
  • विदेश
  • लाईफस्टाईल
  • मनोरंजन
  • क्रीडा
  • व्यापार
  • वेब स्टोरीज

Maharashtra Cities

  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • ठाणे
  • नाशिक
  • रत्नागिरी
  • पालघर
  • रायगड

More

  • धर्म
  • ऑटो
  • करिअर
  • व्हायरल
  • फोटो
  • नवराष्ट्र विशेष
  • टेक
  • व्हिडिओ

Follow Us On

Contact Us About Us Privacy Policy
Hindi News Epaper Marathi Epaper Hindi RSS Sitemap Author

© Copyright Navarashtra 2026 All rights reserved.