Sheetala Devi Temple: केळवा बीचजवळ वसलेले शीतला देवी मंदिर, जाणून घ्या इतिहास आणि धार्मिक महत्त्व

पालघर जिल्ह्यातील केळवे गावात असलेले श्री शितलादेवी मंदिर हे अत्यंत जागृत आणि स्वयंभू देवस्थान आहे. समुद्रकिनाऱ्यालगतच्या हिरवळीत वसलेले हे मंदिर शितलादेवी मंदिर केळवा बीच परिसरातील प्रमुख आकर्षण आहे.

• शीतला देवीचे मंदिर कुठे आहे
• शीतला देवीच्या मंदिराचा इतिहास
• या देवीला कौल लावणय्ची काय आहे प्रथा

पालघर जिल्ह्यातील केळवे (केळवे-माहीम परिसर) हे समुद्रकिनाऱ्यामुळे प्रसिद्ध असले तरी येथे वसलेले श्री शीतला देवी मंदिर हे स्थानिक भाविकांसाठी अत्यंत श्रद्धास्थान मानले जाते. अनेक पिढ्यांपासून हे मंदिर केवळ धार्मिक केंद्र नाही तर सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचेही केंद्र राहिले आहे. देवीला नवसाला पावणारी, रोगनिवारक आणि ग्रामरक्षक माता म्हणून मानले जाते.

शीतला देवी मंदिराचे स्थान

हे मंदिर पालघर जिल्ह्यातील केळवे गावात आहे. मंदिर परिसर शांत, पारंपरिक आणि भाविकांनी नेहमी गजबजलेला असतो. मंदिर सकाळी सुमारे ६ ते संध्याकाळी ७ पर्यंत खुले असते आणि सकाळ-संध्याकाळ आरती केली जाते.

शीतला देवी कोण?

शीतला देवी या हिंदू परंपरेतील रोगनिवारक आणि शांतीदायिनी देवी मानल्या जातात. “शीतला” म्हणजे थंडावा, शांतता आणि आरोग्य देणारी. भारतातील अनेक भागांत देवीला देवी पार्वतीचे रूप मानले जाते. पूर्वी देवीची विशेष पूजा चेचक, ताप आणि साथीच्या रोगांपासून संरक्षणासाठी केली जात असे. केळव्याच्या शीतला देवीची आख्यायिका अशीच आहे
स्थानिक परंपरेनुसार, अनेक वर्षांपूर्वी या परिसरात रोगराई आणि संकटे वारंवार येत असत. गावकऱ्यांनी देवीची प्रार्थना केल्यानंतर संकट कमी झाले अशी लोकश्रद्धा आहे. त्यानंतर गावात देवीची स्थापना करून तिची ग्रामदेवता म्हणून पूजा सुरू झाली असे सांगितले जाते.

दुसरी कथा अशी सांगितली जाते की देवीने एका भक्ताला स्वप्नात दर्शन देऊन स्वतःचे स्थान दाखवले आणि त्या ठिकाणी मंदिर उभारण्यात आले. कालांतराने हे ठिकाण पंचक्रोशीतील महत्त्वाचे देवस्थान बनले. या आख्यायिका मुख्यतः लोकपरंपरेतून जपल्या गेल्या आहेत असे मानले जाते.

Ekadashi 2026: अधिक महिन्यातील ‘ही’ एकादशी मानली जाते खास, मिळू शकते श्रीहरींची कृपा

केळव्यातील शीतला देवीला एका समाजापुरती मर्यादित देवी मानले जात नाही. पालघर परिसरातील विविध समाज — विशेषतः स्थानिक कोळी समाज, आगरी समाज, सोमवंशी क्षत्रिय, वाडवळ समुदाय तसेच इतर हिंदू समाज देवीला आपली आराध्य किंवा ग्रामदेवता मानून दर्शनासाठी येतात. देवीची ओळख “सर्वांची माता” अशीच अधिक दिसून येते. नवस, ओटी भरणे, कुटुंबाच्या कल्याणासाठी पूजा आणि वार्षिक दर्शन यांची परंपरा मोठी आहे.

जत्रा आणि उत्सव

केळव्याच्या शीतला देवीची जत्रा विशेष प्रसिद्ध आहे. चैत्र महिन्यात आणि देवीच्या उत्सवकाळात येथे मोठ्या प्रमाणावर भाविकांची गर्दी होते. अनेक भक्त नवस फेडण्यासाठी येतात. बरेच जण केवळ दर्शनलोभाने तिला भेटायला आलेले असतात. कुणा एखाद्याला आपलं छोटं लेकरू तिच्या पायावर घालावेसे वाटते. लग्न झालेले नवदांपत्य तिचा आशीर्वाद घ्यायला येते. सश्रद्ध सुवासिनी खणानारळाने तिची ओटी भरते आणि मनोमन विनवते, ”जय मातेश्वरी, तूच आमची तारिणी. भवदुःखहारिणी. आम्हाला सद्बुद्धी दे आणि सुखासमाधानाचा प्रसाद तू आमच्या ओटीत घाल.” भाविक आपापल्यापरिने श्रद्धेप्रमाणे, ऐपतीनुसार देवीला साडीचोळी, सोन्याचांदीच्या वस्तू, पैसे अर्पण करतात. काही जण कोंबडे, बकरे घेऊन नवस फेडायला येतात. (आज कोंबड्या-बकर्‍यांचा बळी देण्यास मनाई आहे.) देवस्थान ट्रस्टतर्फे या वस्तूंचा लिलाव होतो आणि ते पैसे मंदिराच्या पेटीत जमा होतात.

कौल लावण्याची प्रथा

चैत्र महिन्यात देवींच्या यात्रा असतात. या काळात सर्व देवी आपल्या बहिणीला भेटावयास जात असतात, असा प्रघात आहे. शितळादेवीच्या बहिणींची नावे कंकरमाता, कुलमाता, पानशाही, बडीमाता, गुलसालिया अशी आहेत. शितळादेवी चैत्रात आपल्या बहिणींना भेटायला जाते. या कारणाने चैत्रात देवीला कौल लावला जात नाही. पितृपक्षाचे पंधरा दिवस आणि नवरात्रीचे दसरा धरून दहा दिवस या काळातही कौल लावला जात नाही.

Yedeshwari Devi: येडेश्वरी देवी मानली जाते शक्तीचे रुप, जाणून घ्या या देवीचा महिमा

देवीचा नैवेद्य

वरणभाताबरोबर पुरणपोळी, भाजी, अळुवडी, पापड, लोणचे असा गोडाधोडाचा नैवेद्य दाखवला जातो. तीन दिवसांच्या काळात पेढे, बर्फी, खीरपुरी, गुलाबजाम अशा मिष्टान्नांचा नैवेद्यात समावेश होतो. जत्रेच्या दिवसांत रात्री 12 वाजेपर्यंत मंदिर दर्शनासाठी खुले असते. त्यानंतर देवीच्या निद्रेसाठी मंदिर बंद केले जाते.

मुंबईपासून हाकेच्या अंतरावर असलेल्या केळव्याच्या शीतला देवी मंदिरात अनेक भाविक मोठ्या श्रद्धेने वर्षांतून एकदा तरी दर्शनासाठी जातात. बाजूला असलेला केळवा बीचमुळे पर्यटन सुद्धा होते.

(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)