
फोटो सौजन्य- chatgpt
दिवाळीची संपताच चाहुल लागते ती तुळशी विवाहाची. हिंदू धर्मामध्ये तुळशी विवाहाला विशेष महत्त्व आहे. अनेक कुटुंब मोठ्या उत्साहात, भक्तिभावात तुळशीचा विवाह लावतात. हिंदू धर्मात तुळशी विवाहाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. दरवर्षी कार्तिक महिन्यातील शुक्ल पक्षातील द्वादशीला तुळशी विवाह साजरा केला जातो. तुळशी विवाहानंतर हिंदू धर्मातील विवाह आणि इतर शुभकार्यांना सुरुवात होते, अशी धार्मिक मान्यता आहे. घरच्या घरी तुळशी विवाह कसा करायचा, पूजेचे साहित्य, महत्त्व आणि कोणती काळजी घ्यायची ते जाणून घेऊया
यंदा तुळशी विवाहाचा मुख्य दिवस शनिवार, 21 नोव्हेंबर रोजी आहे. कार्तिक शुक्ल द्वादशी तिथीला हा विवाह केला जाणार आहे. पंचांगानुसार, द्वादशी तिथीची सुरुवात 21 नोव्हेंबर रोजी सकाळी 6 वाजून 32 मिनिटांनी होणार आहे. तर द्वादशी तिथीची समाप्ती 22 नोव्हेंबर रोजी पहाटे 4 वाजून 57 मिनिटांनी होईल. तुळशी विवाहासाठी शुभ मुहूर्त 21 नोव्हेंबर रोजी संध्याकाळी 5:56 ते 8:30 राहील.
घरच्या घरी तुळशी विवाह करण्यासाठी फार मोठ्या तयारीची आवश्यकता नसते. काही पारंपरिक साहित्याच्या मदतीने हा सोहळा करता येतो.
तुळशीचे रोप आणि वृंदावन
भगवान विष्णूंची मूर्ती किंवा शाळिग्राम
हळद, कुंकू, अक्षता आणि चंदन
फुले, हार आणि तुळशीची पाने
अगरबत्ती, धूप आणि दिवा
कापूर, तूप आणि तेल
नवीन वस्त्र किंवा साडी, ओढणी
ऊस, आवळा, बोर आणि चिंच
नारळ, सुपारी, पान आणि दक्षिणा
फळे, मिठाई आणि नैवेद्य
मंगलाष्टक म्हणण्यासाठी आवश्यक तयारी
तुळशी विवाहाच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून आवरून घेऊन स्वच्छ कपडे परिधान करावे. त्यानंतर त्यानंतर तुळशी वृंदावनाची स्वच्छता करून पूजा साहित्य तयार ठेवावे. वृंदावनाभोवती सुंदर रांगोळी काढावी. तुळशीच्या रोपाला नवीन वस्त्र किंवा साडी नेसवून पारंपरिक पद्धतीने सजवू शकता.
तुळशी मातेला हळद, कुंकू, अक्षता, फुले आणि हार अर्पण करा. दिवा आणि अगरबत्ती लावून तुळशी मातेची आरती करा. त्यानंतर भगवान विष्णू किंवा शाळिग्रामाची पूजा करावी.
सर्वप्रथम गणपतीचे स्मरण करून पूजेला सुरुवात करावी. त्यानंतर तुळशी मातेला हळद, कुंकू, अक्षता, फुले आणि हार अर्पण करावा.
शाळिग्रामाला गंध, फुले आणि तुळशीपत्र वाहावे. दोघांसमोर दिवा आणि धूप लावून नैवेद्य दाखवावा. त्यानंतर तुळशी मातेचा विवाह भगवान शाळिग्रामासोबत लावावा.
विवाहाच्या वेळी अंतरपाट धरून मंगलाष्टके म्हणावीत. अक्षता टाकून विवाहाचा सोहळा पूर्ण करावा. त्यानंतर तुळशी आणि शाळिग्रामाभोवती प्रदक्षिणा घालावी.
शेवटी आरती करून सर्वांना प्रसाद वाटावा. काही घरांमध्ये विवाहानंतर तुळशी मातेला ओटी भरण्याची आणि सुवासिनींना हळदी-कुंकू देण्याची परंपराही आहे.
पूजा करण्यापूर्वी तुळशी वृंदावन आणि परिसर स्वच्छ करून घ्यावा.
पूजा करताना स्वच्छ कपडे परिधान करावेत.
तुळशीच्या रोपाला सजवताना फांद्या किंवा पाने तुटणार नाहीत याची काळजी घ्यावी.
तुळशीच्या रोपाला पाणी घालताना अति पाणी देऊ नये.
पूजेसाठी वापरण्यात येणारे साहित्य स्वच्छ असावे.
दिवा, कापूर आणि अगरबत्ती लावताना आगीची काळजी घ्यावी.
घरातील ज्येष्ठ व्यक्ती किंवा पुरोहितांच्या मार्गदर्शनानुसार विवाह विधी करावा.
घरातील परंपरेनुसार पूजा पद्धतीत काही बदल असू शकतात; त्यांचा आदर करावा.
धार्मिक श्रद्धेनुसार तुळशी माता ही भगवान विष्णूंना अत्यंत प्रिय आहे. तुळशीचा विवाह भगवान विष्णूंचे रूप मानल्या जाणाऱ्या शाळिग्रामाशी लावला जातो. या विवाहामुळे घरात सुख, समृद्धी आणि आनंद नांदतो, अशी श्रद्धा आहे. तुळशी विवाहानंतर हिंदू धर्मात विवाहासह इतर शुभ कार्यांचा मुहूर्त सुरू होतो, असेही मानले जाते. त्यामुळे भक्तीभावाने हा सोहळा प्रत्येकाने पार पाडला पाहिजे..
तुळशी विवाह ही आपली धार्मिक परंपरा आहे. श्रद्धेने निसर्ग, श्रद्धा आणि कौटुंबिक परंपरेशी हा सोहळा जोडला जातो. त्यामुळे घरच्या घरी साध्या आणि भक्तिभावपूर्ण पद्धतीने तुळशी विवाह साजरा करून ही परंपरा जपता येते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: २०२६ मध्ये तुळशी विवाह २१ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जाणार आहे
Ans: तुळशीचे रोप, शाळिग्राम, हळद, कुंकू, अक्षता, फुले, हार, साडी, दिवा, अगरबत्ती, फळे आणि नैवेद्य लागतो.
Ans: तुळशी वृंदावन सजवून तुळशी मातेची आणि शाळिग्रामाची पूजा करावी. त्यानंतर मंगलाष्टके म्हणून प्रतीकात्मक विवाह लावावा.