Fire at the delayed and politically charged Pachpadra refinery project Rajasthan refinery controversy
Pachpadra Refinery Fire : शून्य-प्रदूषण दर्जा प्राप्त करण्याच्या तयारीत असलेल्या, देशातील सर्वात आधुनिक रिफायनरी, पाचपद्रा रिफायनरीला आग लागल्यानंतर पुन्हा एकदा राजकारण पेटले आहे. गेल्या १३ वर्षांपासून अपूर्ण असलेली ही रिफायनरी, पंतप्रधानांचा दौरा आणि जाहीर सभेच्या तयारीवरून आधीच राजकीय वादात अडकली होती. आता, आगीच्या घटनेसंदर्भात आरोप-प्रत्यारोप सुरू झाले आहेत.
राजकीय पक्षांमध्ये अशी चर्चा होती की, भाजपसाठी प्रतिष्ठेचा विषय असलेल्या बंगाल निवडणुकीचा मतदानाचा दिवस जवळ आला असतानाच या रिफायनरीचे उद्घाटन होत आहे. काँग्रेसचे खासदार उम्मेद राम बेनिवाल यांनीही संसदेत प्रश्न उपस्थित करत रिफायनरीबद्दल आवाज उठवला आहे. त्यांच्या मते, अननुभवी व्यक्तींना काम सोपवणे हे यामागील कारण आहे.
या रिफायनरीची पायाभरणी झाल्यापासून ती राजकीय आरोपांमध्ये अडकली आहे. १३ वर्षांपूर्वी तत्कालीन मुख्यमंत्री अशोक गेहलोत यांच्या कार्यकाळात पाचपद्राची पायाभरणी करण्यात आली होती. ३७,२३० कोटी रुपये खर्च करून ती पूर्ण करण्याचे आश्वासन देण्यात आले होते. दरम्यान, कोरोना महामारीमुळे तिच्या प्रगतीला खीळ बसली.
हे देखील वाचा : अवर पॉवर, अवर प्लॅनेट! वसुंधरा दिनानिमित्त करा ‘प्लास्टिकमुक्ती’चा संकल्प; अन्यथा भविष्यात उरेल फक्त पश्चात्ताप
सरकार बदलले आणि भाजप सत्तेवर आले, तसेच मुख्यमंत्री वसुंधरा राजे यांच्यावरही प्रकल्पाला विलंब लावल्याचा आरोप झाला. कामाची प्रगती संथ गतीने झाली आणि खर्च जवळपास ८०,००० कोटी रुपयांपर्यंत वाढला.
तो प्रकल्प अजूनही अपूर्ण आहे; तो पूर्ण होण्यासाठी आणखी दोन वर्षे लागतील आणि तोपर्यंत खर्च १ लाख कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचू शकतो. रिफायनरीला आग लागल्यापासून, १६ एप्रिल रोजी अमेरिकेत राहणाऱ्या माजी हँडलर अरविंद यांनी रिफायनरीच्या सुरक्षेबद्दल केलेल्या टिप्पणीकडे का दुर्लक्ष केले गेले, असा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. त्यांनी लिहिले होते की, एक शत्रू देश भू-राजकीय फायद्यासाठी भारतीय अर्थव्यवस्थेला हानी पोहोचवण्याचा प्रयत्न करत आहे.
जेव्हा आखाती तेल युद्ध धोकादायक अणुयुद्धाच्या उंबरठ्यावर आहे आणि अलीकडेच भारताच्या जहाजांवर मित्र देश इराणने गोळीबार केला, तेव्हा ही पोस्ट अधिकच महत्त्वाची ठरते. या आगीमागे काय कारण आहे? काही दिवसांपूर्वीच कामगारांनी पानिपत रिफायनरीची तोडफोड केली होती आणि परिस्थिती चिघळल्यावर सुरक्षा दलांना माघार घ्यावी लागली होती.
हे देखील वाचा : इराण-अमेरिका तणावाचा परिणाम, गॅस आणि तेलाच्या संकटाच्या आव्हानाला कसे सामोरे जायचे?
हा संप वेतनवाढ, कामाचे तास कमी करणे आणि इतर सुविधांमध्ये सुधारणा करण्याच्या मागणीसाठी होता. हा संघर्ष अनेक दिवस चालला. त्यानंतर, नोएडातील कामगारांनीही संप पुकारला आणि तिथेही तशीच तोडफोड झाली. राजकीय तक्रारींनंतर हजारो लोक रॅलीत का सहभागी झाले होते? उद्घाटनाच्या वेळी हा अपघात झाला असता तर काय झाले असते, असाही प्रश्न विचारला जात आहे. यापूर्वी भारतात इतर ठिकाणीही जाळपोळ किंवा तोडफोडीच्या घटना घडल्या आहेत.
२००९ मध्ये, जयपूरच्या सीतापुरा येथील इंडियन ऑइलच्या डेपोला लागलेल्या आगीमुळे आठवडाभर जनजीवन विस्कळीत झाले होते आणि त्यात किमान डझनभर लोकांचा मृत्यू झाला होता. जखमींची संख्याही शेकडोंमध्ये होती. २००५ मध्ये, मुंबईतील ओएनजीसीच्या प्लांटमध्ये लागलेल्या आगीत १२ जणांचा बळी गेला होता, तर १९९७ मध्ये विशाखापट्टणम रिफायनरीला लागलेली आग सर्वश्रुत आहे.
येथे ५० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला. हल्दिया रिफायनरी, कायाली रिफायनरी आणि जामनगर रिफायनरी येथील घटनाही धक्कादायक होत्या. पेट्रोकेमिकल क्षेत्रात अशा घटना केवळ भारतातच नव्हे तर जगभरात घडतात. कधीकधी त्या चाचणी किंवा कामकाजादरम्यान घडतात आणि त्याचे कारण उच्च तापमान असू शकते.
पाचपद्रा आगीची घटना आणि त्यावर तात्काळ नियंत्रण मिळवणे हे सोपे काम नव्हते. अशा रिफायनरींमध्ये सहसा व्यापक सुरक्षा व्यवस्था असली तरी, पंतप्रधानांच्या भेटीसाठी अग्निशमन दल आणि इतर सुरक्षा व्यवस्थेसह अतिरिक्त सुरक्षा उपाययोजनांची आवश्यकता होती. यात काही कट किंवा चूक होती असे म्हणणे घाईचे ठरेल.
प्रकल्प पूर्णपणे तयार झालेला नाही, तरीही उद्घाटनाची तयारी
किमान तीन महिने तरी काहीही करता येणार नाही. होय, हे खरे आहे की आखाती युद्धादरम्यान जगाला भारताची ताकद दाखवण्याची कल्पना काही दिवसांसाठी पुढे ढकलण्यात आली आहे. पाचपद्रा विचारत आहे की १३ वर्षांनंतर, उद्घाटनाच्या वेळीच हे अशुभ चिन्ह का आले?
लेख – मनोज वशिष्ठ
याचे मूळ आर्टिकल वाचण्यासाठी आपण https://navbharatlive.com/ यावर क्लिक करावे
.png "Videos"){kind=small}
