Childrens Book Day : मोबाईल विसरा, पुस्तकांच्या जादुई जगात फिरा! जाणून घ्या का साजरा केला जातो हा खास दिन अन् याचे महत्व

Childrens Picture Book Day : बालचित्र पुस्तक दिन दरवर्षी २ एप्रिल रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस खास मुलांसाठी तयार केलेल्या चित्रपुस्तकांना प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि त्यांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी समर्पित आहे.

• जागतिक बालचित्र पुस्तक दिन
• कल्पनाशक्तीला नवे पंख
• डिजिटल युगात पुस्तकांचे महत्त्व

International Children’s Book Day 2026 : लहानपण म्हटलं की डोळ्यासमोर येतात त्या आजी-आजोबांनी सांगितलेल्या गोष्टी आणि रंगीबेरंगी चित्रांची छोटी-छोटी पुस्तके. आजच्या धावपळीच्या आणि ‘डिजिटल’ जगात मुले मोबाईलच्या स्क्रीनमध्ये हरवून जात असताना, त्यांना पुन्हा एकदा शब्दांच्या आणि चित्रांच्या अद्भुत दुनियेत नेण्यासाठी दरवर्षी २ एप्रिल रोजी ‘आंतरराष्ट्रीय बालचित्र पुस्तक दिन’ (International Children’s Book Day) साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ एक दिनविशेष नसून, तो आपल्या पुढच्या पिढीला ज्ञानाच्या आणि कल्पनाशक्तीच्या प्रकाशाकडे नेण्याचा एक प्रामाणिक प्रयत्न आहे.

महान लेखक हान्स ख्रिश्चन अँडरसन यांची आठवण

या दिवसाची निवड करण्यामागे एक अतिशय खास कारण आहे. २ एप्रिल हा दिवस जगप्रसिद्ध डॅनिश लेखक हान्स ख्रिश्चन अँडरसन यांचा जन्मदिवस आहे. ‘द अगली डकलिंग’, ‘द लिटल मरमेड’ आणि ‘द स्नो क्वीन’ यांसारख्या अजरामर बालसाहित्याचे जनक म्हणून त्यांना ओळखले जाते. त्यांच्या गौरवार्थ १९६७ पासून ‘इंटरनॅशनल बोर्ड ऑन बुक्स फॉर यंग पीपल’ (IBBY) या संस्थेमार्फत हा दिवस साजरा करण्यास सुरुवात झाली. अँडरसन यांनी साहित्यातून जे जादुई जग निर्माण केले, तेच जग आजच्या मुलांपर्यंत पोहोचवणे हा या दिवसाचा मुख्य हेतू आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : War Update: इराण युद्धाचा शेवट! ट्रम्प यांनी जाहीर केली तारीख; ‘सत्तापालट’ झाला, आता अमेरिकन सैन्य मायदेशी परतणार

चित्रांची भाषा: मुलांच्या विकासाचा पाया

लहान मुलांना अक्षरं ओळखण्यापूर्वी चित्रं समजतात. चित्रपुस्तकांमध्ये वापरली जाणारी उठावदार चित्रे आणि सोपी, रसाळ भाषा मुलांच्या मनावर खोलवर परिणाम करते. जेव्हा एखादे मूल चित्रपुस्तकातील वाघ, सिंह किंवा एखादी परी पाहते, तेव्हा त्याच्या मेंदूमध्ये त्या पात्राबद्दल एक स्वतंत्र प्रतिमा तयार होते. यामुळे मुलांची ‘व्हिज्युअलायझेशन’ (Visualization) क्षमता वाढते. चित्रपुस्तके ही मुलांच्या भाषिक विकासाची पहिली पायरी ठरतात. नवीन शब्द, वाक्यांची रचना आणि भावनांची अभिव्यक्ती मुले या पुस्तकांमधून सहजपणे शिकतात.

नैतिक मूल्ये आणि संस्कारांची शिदोरी

गोष्टींच्या पुस्तकातून मुले केवळ मनोरंजन करत नाहीत, तर आयुष्याचे धडेही शिकतात. संकटात ध्येय कसे गाठायचे, प्राण्यांवर प्रेम कसे करायचे, खोटे बोलण्याचे परिणाम काय होतात, हे सर्व संस्कार चित्रपुस्तकांतील पात्रांच्या माध्यमातून मुलांच्या मनावर बिंबवले जातात. ही पुस्तके मुलांना ‘एम्पथी’ (Empathy) म्हणजेच दुसऱ्याच्या भावना समजून घेण्यास शिकवतात. एखादी गोष्ट वाचताना मुले त्या पात्राच्या सुख-दुःखाशी एकरूप होतात, ज्यामुळे त्यांचा भावनिक विकास (EQ) उत्तम होतो.

पालक आणि शिक्षकांची भूमिका: कशी लावाल वाचनाची सवय?

आजच्या पालकांसाठी सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे मुलांचे ‘स्क्रीन टाईम’ कमी करणे. अशा वेळी ‘बालचित्र पुस्तक दिन’ हे एक उत्तम निमित्त ठरू शकते. या दिवशी पालकांनी आपल्या मुलांना एखादे छानसे पुस्तक भेट द्यावे. रात्री झोपण्यापूर्वी मुलांना स्वतः गोष्टी वाचून दाखवाव्यात. जेव्हा पालक स्वतः पुस्तक वाचतात, तेव्हा मुले त्यांचे अनुकरण करतात. शाळांमध्येही या दिवशी कथाकथन स्पर्धा, पुस्तक प्रदर्शन किंवा चित्रकला स्पर्धांचे आयोजन करून मुलांचा पुस्तकांकडे ओढा वाढवता येतो.

See more

Mar 28 is Children’s Picture Book Day! #ChildrensPictureBookDay #Holiday https://t.co/CBwuyfckQM — Checkiday (@checkiday) March 27, 2025

credit – social media and Twitter

डिजिटल युगातील पुस्तकांचे आव्हान

सध्याच्या काळात किंडल किंवा ई-बुक्स उपलब्ध असली, तरी हातात घेऊन वाचल्या जाणाऱ्या कागदी पुस्तकांचा अनुभव काही वेगळाच असतो. पुस्तकाचा तो विशिष्ट सुवास, पाने उलटताना होणारा आवाज आणि चित्रांना स्पर्श करण्याची मजा मोबाईलमध्ये मिळत नाही. तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्यक्ष पुस्तक वाचल्याने मुलांची एकाग्रता (Concentration) वाढते, जी मोबाईल गेम खेळताना कमी होत चालली आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India Iran Oil: संकट टळले! इराण-भारत तेल व्यापार पुन्हा सुरू; खारग बेटावरून 6,00,000 बॅरल कच्चे तेल घेऊन येणारा टँकर तयार

 पुस्तके म्हणजे खिडक्या!

एका प्रसिद्ध लेखकाने म्हटले आहे की, “पुस्तके म्हणजे अशा खिडक्या आहेत, ज्यातून आपल्याला संपूर्ण जग पाहता येते.” आपल्या मुलांना केवळ अभ्यासाची पुस्तके न देता, त्यांना गोष्टींच्या, चित्रांच्या आणि कल्पनेच्या जगात मुक्तपणे फिरू द्या. २ एप्रिलचा हा दिवस आपल्या मुलांना एक चांगले वाचक आणि त्याहूनही महत्त्वाचे म्हणजे एक संवेदनशील नागरिक बनवण्यासाठीची पहिली पायरी ठरो!