Care And Support Day: 29 ऑक्टोबरला का साजरा केला जातो काळजी आणि आधार दिन? जाणून घ्या याचे सामाजिक व आर्थिक महत्व

Care And Support Day : आंतरराष्ट्रीय काळजी आणि आधार दिन दरवर्षी २९ ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस पालक, परिचारिका, शिक्षक, घरगुती मदतनीस आणि सामाजिक कार्यकर्ते यांसारख्या काळजीवाहू व्यक्तींच्या समाजातील योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी समर्पित आहे.

• २९ ऑक्टोबर – काळजी आणि आधार दिन
• स्त्रियांच्या अदृश्य श्रमाला मान्यता
• सर्वसमावेशक आणि दयाळू समाज

आपल्या दैनंदिन जीवनात अनेक व्यक्ती अशा असतात ज्या अतिशय शांतपणे, कोणताही गाजावाजा न करता समाजाचा आणि कुटुंबाचा पाया भक्कम ठेवत असतात. आई-वडील, नर्स, शिक्षक, घरगुती मदतनीस, सामाजिक कार्यकर्ते आणि काळजीवाहू (Caregivers) व्यक्ती मानवी आयुष्याला सतत आधार देत असतात. या सर्व अदृश्य नायकांच्या अतुलनीय योगदानाचा अधिकृतपणे सन्मान करण्यासाठी दरवर्षी २९ ऑक्टोबर रोजी जगभरात ‘आंतरराष्ट्रीय काळजी आणि आधार दिन’ (International Day of Care and Support) साजरा केला जातो. काळजी घेणे ही केवळ एखाद्याची वैयुक्तिक किंवा कौटुंबिक जबाबदारी नसून, तो संपूर्ण समाजाच्या प्रगतीचा आणि अर्थव्यवस्थेचा मुख्य आधार आहे, हा संदेश पोहोचवणे हा या दिवसाचा मुख्य हेतू आहे. (Care And Support Day) 

आजच्या आधुनिक आणि धकाधकीच्या युगात काळजी घेण्याच्या या कामाला अनेकदा गृहीत धरले जाते किंवा उपेक्षित ठेवले जाते. विशेषतः घरगुती कामांमध्ये किंवा वृद्धांच्या आणि मुलांच्या संगोपनात महिलांचे योगदान प्रचंड मोठे असते, परंतु त्याला आर्थिक मूल्यांकनात स्थान मिळत नाही. या पार्श्वभूमीवर संयुक्त राष्ट्राने (UN) हा दिवस जागतिक स्तरावर सुरू केला, जेणेकरून प्रत्येकाला – मग ती लहान बालके असोत, वृद्ध असोत किंवा दिव्यांग व्यक्ती असोत – सन्मानजनक काळजी आणि आधार मिळू शकेल.

 महिलांचे योगदान आणि काळजीचे आर्थिक मूल्य

आंतरराष्ट्रीय काळजी आणि आधार दिनाचा एक अतिशय महत्त्वाचा पैलू म्हणजे महिलांच्या विनामोबदला (Unpaid Care Work) आणि कमी मोबदला मिळणाऱ्या काळजी कार्याला अधिकृत मान्यता मिळवून देणे. जगभरातील आकडेवारीनुसार, घरगुती काळजी घेण्याच्या कामात महिलांचा वाटा पुरुषांपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त आहे. लहान मुलांचे संगोपन करणे, आजारी आणि वृद्ध नातेवाईकांची देखभाल करणे, स्वयंपाक आणि घरकाम करणे या गोष्टींमुळे अनेक महिलांना त्यांच्या शिक्षण आणि करिअरवर मर्यादा आणाव्या लागतात.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Midterms 2026 : अमेरिका मध्यावधी निवडणुकांपूर्वी मोठा सायबर हल्ला; फेडरल इलेक्शन कमिशनची फाइलिंग सिस्टीम हॅक झाल्याने खळबळ

जेव्हा एखादी महिला कुटुंबातील सदस्यांची काळजी घेते, तेव्हा ती अप्रत्यक्षपणे देशाच्या अर्थव्यवस्थेला हातभार लावत असते, कारण तिच्या या पाठिंब्यामुळेच कुटुंबातील इतर सदस्य बाहेर पडून आर्थिक उत्पादकता वाढवू शकतात. या काळजी कार्याचे (Care Economy) योग्य मूल्यमापन झाले पाहिजे आणि हे ओझे केवळ महिलांवर न राहता कुटुंबातील पुरुष आणि समाज यांच्यात समान रीतीने विभागले गेले पाहिजे, यावर संयुक्त राष्ट्र आणि विविध आंतरराष्ट्रीय संस्था भर देत आहेत.

 समाज घडवणारे काळजीवाहू: औपचारिक व अनौपचारिक क्षेत्र

काळजीवाहूंचे दोन मुख्य प्रकार समाजात पाहायला मिळतात एक म्हणजे औपचारिक (Paid Care Workers) जसे की हॉस्पिटल्समधील नर्स, केअरटेकर, विशेष शिक्षक आणि घरगुती कामगार; आणि दुसरे म्हणजे अनौपचारिक (Unpaid Caregivers) जसे की माता-पिता, मुले किंवा नातेवाईक. या दोन्ही घटकांना समाजात योग्य आदर, सुरक्षेची हमी आणि आर्थिक पाठबळ मिळणे गरजेचे आहे.

औपचारिक क्षेत्रातील केअर वर्क्सना अनेकदा कमी वेतन, जास्त काम आणि सामाजिक सुरक्षेचा अभाव या समस्यांना सामोरे जावे लागते. दुसरीकडे, कौटुंबिक पातळीवर सेवा देणारे काळजीवाहू मानसिक तणाव आणि थकव्याचा (Caregiver Burnout) सामना करतात. २९ ऑक्टोबरचा हा दिवस सरकार आणि धोरणकर्त्यांना हे आठवून देतो की, या काळजीवाहूंच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी, त्यांना योग्य मानधन देण्यासाठी आणि वैद्यकीय सोयी उपलब्ध करून देण्यासाठी ठोस कायदे आणि पायाभूत सुविधांची निर्मिती केली पाहिजे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India-US Ties: भारत-अमेरिका संरक्षण संबंधांना नवी धार; फिलीपिन्समध्ये राजनाथ सिंह अन् अमेरिकन संरक्षण सचिवांची महत्त्वपूर्ण बैठक

 दयाळू आणि सर्वसमावेशक समाज निर्मितीची गरज

आंतरराष्ट्रीय काळजी आणि आधार दिन आपल्याला ही शिकवण देतो की, जेव्हा समाजातील प्रत्येक घटकाला—विशेषतः बालके, ज्येष्ठ नागरिक आणि दिव्यांग व्यक्तींना—पुरेशी काळजी आणि सहानुभूती मिळते, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने एका सर्वसमावेशक (Inclusive) आणि दयाळू समाजाची रचना होते. या दिवशी जगभरात विविध जनजागृती मोहिमा, वेबिनार, कार्यशाळा आणि धोरणात्मक चर्चा आयोजित केल्या जातात.

आपल्या सभोवतालच्या काळजीवाहू व्यक्तींचे आभार मानणे, त्यांच्या कामाचे कौतुक करणे आणि त्यांना मानसिक व सामाजिक पाठिंबा देणे ही आपल्या सर्वांची सामूहिक जबाबदारी आहे. काळजी आणि आधाराला केवळ एक उपकार न मानता तो प्रत्येक मानवाचा मूलभूत अधिकार आणि समाजाचा मुख्य स्तंभ मानणे हीच या दिनाची खरी सार्थकता ठरेल.