बुधवार, 28 ऑक्टोबर 2026
India-US ties: भारत-अमेरिका संरक्षण संबंधांना नवी धार; फिलीपिन्समध्ये राजनाथ सिंह अन् अमेरिकन संरक्षण सचिवांची महत्त्वपूर्ण बैठक ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
आग्नेय आशियातील सुरक्षा आणि इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील वाढत्या आव्हानांच्या पार्श्वभूमीवर भारताचे संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी अमेरिकेचे संरक्षण सचिव पीटर हेगसेथ यांची भेट घेतली आहे. (India-US Ties) फिलीपिन्सच्या सेबू शहरात आयोजित १३ व्या ‘आसियान संरक्षण मंत्री बैठक-प्लस’ (ADMM-Plus) दरम्यान ही उच्चस्तरीय द्विपक्षीय बैठक पार पडली. दोन्ही जागतिक महासत्तांमधील संरक्षण सहकार्य, लष्करी तंत्रज्ञानाचे सह-उत्पादन आणि माहितीची देवाणघेवाण अधिक वेगाने पुढे नेण्यावर या चर्चेत एकमत झाले. मुक्त, खुले आणि सुरक्षित इंडो-पॅसिफिक क्षेत्र निर्माण करण्यासाठी भारत-अमेरिका भागीदारी हा एक भक्कम पाया असल्याचे यावेळी अधोरेखित करण्यात आले.
संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी या बैठकीनंतर सोशल मीडियावर माहिती देताना सांगितले की, दोन्ही देशांनी आपल्या १० वर्षे जुन्या भारत-अमेरिका प्रमुख संरक्षण भागीदारी आराखड्याच्या प्रगतीचा आढावा घेतला आहे. लष्करी सहकार्य, दोन्ही सैन्यांमधील समन्वय, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि संरक्षण साहित्याची एकत्र निर्मिती या क्षेत्रात या आराखड्यामुळे मोठी क्रांती झाली आहे. २८ आणि २९ ऑक्टोबर रोजी सेबू येथे होत असलेल्या या शिखर परिषदेत राजनाथ सिंह हे भारतीय शिष्टमंडळाचे नेतृत्व करत असून, प्रादेशिक सुरक्षेच्या मुद्द्यांवर ते भारताची भूमिका मांडणार आहेत.
भारत आणि अमेरिका यांच्यातील राजनैतिक आणि लष्करी संबंध गेल्या दशकभरात अत्यंत वेगाने विस्तारले आहेत. सेबू येथील बैठकीदरम्यान दोन्ही नेत्यांनी संरक्षण क्षेत्रातील सह-उत्पादनाला (Co-production) अधिक गती देण्यावर चर्चा केली. यामुळे भारताच्या ‘मेक इन इंडिया’ उपक्रमाला मोठे बळ मिळणार आहे. अमेरिकेचे संरक्षण सचिव पीटर हेगसेथ यांनीही या बैठकीनंतर समाधान व्यक्त करत, भारत हा इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि विश्वासू भागीदार असल्याचे नमूद केले.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : International Animation Day: 1892 च्या एका प्रयोगाने कसे बदलले मनोरंजनाचे जग? वाचा ॲनिमेशनचा रंजक इतिहास
इंडो-पॅसिफिक महासागरात चीनच्या वाढत्या आक्रमकतेला पायबंद घालण्यासाठी आणि सागरी व्यापार मार्ग सुरक्षित ठेवण्यासाठी भारत आणि अमेरिका यांचे एकत्र येणे अत्यंत आवश्यक मानले जाते. या बैठकीत केवळ द्विपक्षीय संबंधांवरच नव्हे, तर दक्षिण चीन सागर आणि हिंदी महासागरातील सागरी सुरक्षेवरही सखोल चर्चा झाली. दोन्ही देशांच्या सैन्यांमध्ये नियमितपणे होणारे युद्ध सराव आणि इंटेलिजन्स शेअरिंग (माहितीची देवाणघेवाण) अधिक मजबूत करण्याचा संकल्प दोन्ही नेत्यांनी केला.
असोसिएशन ऑफ साउथ ईस्ट एशियन नेशन्स (आसियान) ही आग्नेय आशियातील देशांची एक प्रमुख संघटना आहे, तर ‘ADMM-Plus’ हे आसियान सदस्य राष्ट्रे आणि त्यांच्या आठ प्रमुख संवाद भागीदारांमधील (भारत, अमेरिका, चीन, रशिया, जपान, दक्षिण कोरिया, ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंड) सुरक्षेचे सर्वोच्च व्यासपीठ आहे. २०२६ च्या परिषदेचे अध्यक्षपद फिलीपिन्सकडे असून, या वर्षीचा मुख्य अजेंडा प्रादेशिक शांतता, सागरी सुरक्षा आणि दहशतवादविरोधी लढा हा आहे.
भारत १९९२ मध्ये आसियानचा संवाद भागीदार बनला होता, तर २०१० पासून ADMM-Plus च्या माध्यमातून या देशांशी संरक्षण सहकार्य करत आहे. भारताच्या ‘अॅक्ट ईस्ट पॉलिसी’ (Act East Policy) अंतर्गत हे व्यासपीठ अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. या धोरणांतर्गत भारत २०२४ ते २०२७ या कालावधीसाठी मलेशियासोबत ‘दहशतवादविरोधी तज्ज्ञ कार्यगटाचे’ (Expert Working Group on Counter-Terrorism) सह-अध्यक्षपद भूषवत आहे. यामुळे आग्नेय आशियाई देशांमध्ये भारताचे स्थान एका जबाबदार आणि सामर्थ्यवान राष्ट्र म्हणून अधिक मजबूत झाले आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Wild Foods Day : निसर्गाचा अनमोल ठेवा! जाणून घ्या ‘वन्य खाद्य दिना’चे महत्त्व आणि रानभाज्यांचे आरोग्यादायी फायदे
फिलीपिन्समध्ये झालेल्या या बैठकीचे जागतिक राजकारणात मोठे संकेत मानले जात आहेत. सेबू येथे होणाऱ्या या शिखर परिषदेत चीन आणि रशियाचे प्रतिनिधीही उपस्थित आहेत. अशा परिस्थितीत भारत आणि अमेरिकेने दिलेला सहकार्याचा संदेश हा इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील शक्ती संतुलन (Balance of Power) राखण्यासाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे.
राजनाथ सिंह यांच्या या दौऱ्यामुळे केवळ अमेरिकेसोबतच नव्हे, तर फिलीपिन्स, व्हिएतनाम, सिंगापूर आणि जपान यांसारख्या देशांशीही भारताचे लष्करी संबंध नव्याने दृढ होणार आहेत. आशिया-पॅसिफिक भागात शांतता आणि स्थैर्य प्रस्थापित करण्यासाठी भारत आपले राजनैतिक आणि लष्करी वजन प्रभावीपणे वापरत असल्याचे या घडामोडींवरून स्पष्ट होते.
Ans: ही बैठक फिलीपिन्सच्या सेबू शहरात आयोजित १३ व्या 'आसियान संरक्षण मंत्री बैठक-प्लस' (ADMM-Plus) दरम्यान झाली.
Ans: १० वर्षे जुन्या भारत-अमेरिका संरक्षण आराखड्याच्या प्रगतीचा आढावा घेणे, लष्करी तंत्रज्ञान सह-उत्पादन वाढवणे आणि इंडो-पॅसिफिक सुरक्षेवर चर्चा करणे हा मुख्य उद्देश होता.
Ans: भारत 'अॅक्ट ईस्ट पॉलिसी' अंतर्गत सक्रिय असून २०२४-२०२७ या कालावधीसाठी मलेशियासोबत दहशतवादविरोधी तज्ज्ञ कार्यगटाचे सह-अध्यक्षपद भूषवत आहे.
