शुक्रवार, 13 नोव्हेंबर 2026
International Youth Day: युवा शक्ती हीच राष्ट्र शक्ती! जागतिक प्रगतीचा पाठीचा कणा असलेल्या 'युवा शक्ती'चा गौरव करणारा दिवस ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
युवा ही केवळ देशाची लोकसंख्या किंवा एक वयोगट नसून ती कोणत्याही राष्ट्राच्या आणि जगाच्या भविष्याची सर्वात मोठी ताकद आहे. आज संपूर्ण जगात सामाजिक, आर्थिक, तांत्रिक आणि राजकीय स्तरात जे मोठे बदल घडून येत आहेत, त्यामागे तरुणांची ऊर्जा, त्यांचे नवकल्पनांचे विचार आणि धाडस हे मुख्य चालकबळ ठरत आहे. याच युवकांच्या भूमिकेवर जागतिक स्तरावर प्रकाश टाकण्यासाठी आणि त्यांना योग्य व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्यासाठी दरवर्षी १२ ऑगस्ट रोजी ‘आंतरराष्ट्रीय युवा दिन’ (International Youth Day) मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.
तरुणांचे हक्क, त्यांचे शिक्षण, रोजगार, आरोग्य, डिजिटल सहभाग आणि सामाजिक क्षेत्रातील त्यांचे योगदान याबद्दल जगभरात जागरूकता निर्माण करणे हा या विशेष दिवसाचा गाभा आहे. आज जगासमोर हवामान बदल, वाढती बेरोजगारी, डिजिटल विषमता आणि मानसिक आरोग्य यांसारखी मोठी आव्हाने उभी असताना, तरुण पिढी या आव्हानांवर नवनवीन उपाय शोधण्यात आघाडीवर आहे.
आंतरराष्ट्रीय युवा दिन साजरा करण्याची सुरुवात संयुक्त राष्ट्रांच्या पुढाकारातून झाली. १९९१ मध्ये ऑस्ट्रियातील व्हिएन्ना येथे आयोजित ‘युनायटेड नेशन्स वर्ल्ड यूथ फोरम’च्या पहिल्या सत्रात सहभागी झालेल्या तरुणांनी जागतिक स्तरावर असा एक दिवस असावा अशी पहिली संकल्पना मांडली होती. त्यानंतर १९९८ मध्ये पोर्तुगालमधील लिस्बन येथे जगभरातील युवा मंत्र्यांची पहिली परिषद भरली. या परिषदेत १२ ऑगस्ट हा दिवस ‘आंतरराष्ट्रीय युवा दिन’ म्हणून घोषित करण्याची शिफारस करण्यात आली. संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेने (UN General Assembly) १७ डिसेंबर १९९९ रोजी ठराव ५४/१२० संमत करून या शिफारसीला मंजुरी दिली. त्यानुसार १२ ऑगस्ट २००० रोजी जगातील पहिला आंतरराष्ट्रीय युवा दिन साजरा करण्यात आला आणि तेव्हापासून दरवर्षी हा दिवस एका विशिष्ट संकल्पनेसह (Theme) साजरा केला जात आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Mecca Pact :एकाच वेळी सहा-बाजूंनी ‘युद्धात’ अडकला आहे पाकिस्तान; करारानंतरही सौदीचा पैसा अन् तुर्कीची लष्करी मदतही ठरणार निष्फळ
दरवर्षी संयुक्त राष्ट्रांद्वारे (UN) आंतरराष्ट्रीय युवा दिनासाठी एका समकालीन विषयावर आधारित विशेष संकल्पना ठरवली जाते. यंदा २०२६ साठी “Different Contexts, Common Aspirations” (भिन्न परिस्थिती, समान आकांक्षा) ही संकल्पना निश्चित करण्यात आली आहे. या संकल्पनेचा मुख्य उद्देश असा आहे की, जगभरातील तरुणांची भौगोलिक, आर्थिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक पार्श्वभूमी वेगळी असली, तरीही प्रत्येकाची उत्तम शिक्षण, दर्जेदार रोजगार, स्वातंत्र्य, सन्मान आणि सुरक्षित भविष्याची आकांक्षा एकच आहे. विशेषतः विकसनशील आणि कमी विकसित देशांतील (LDCs/LLDCs/SIDS) तरुणांच्या समस्यांकडे जगाचे लक्ष वेधणे आणि त्यांना समान संधी उपलब्ध करून देणे हा या थीमचा मुख्य गाभा आहे.
आजचे युग हे तंत्रज्ञान आणि डिजिटल क्रांतीचे युग मानले जाते. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI), स्टार्टअप्स, ग्रीन टेक्नॉलॉजी आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून तरुण वर्ग आज जागतिक पातळीवर नवनवीन प्रयोग करत आहे. शिक्षण असो वा व्यवसाय, तरुणांनी स्वतःच्या ताकदीवर नवीन रोजगार निर्माण केले आहेत. आंतरराष्ट्रीय युवा दिनानिमित्त शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे आणि सामाजिक संस्थांमध्ये विविध कार्यशाळा, चर्चासत्रे, स्पर्धा, नेतृत्वाची शिबिरे आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. या कार्यक्रमांचा मुख्य उद्देश तरुणांमधील नेतृत्वगुण वाढवणे आणि त्यांना राष्ट्रउभारणीच्या कार्यात अधिक सक्रिय करणे हा असतो.
जरी आजचा तरुण तंत्रज्ञानाने सक्षम असला, तरीही जागतिक स्तरावर त्यांच्यासमोर अनेक गंभीर प्रश्न उभे आहेत:
१. बेरोजगारी आणि रोजगाराची गुणवत्ता: अनेक देशांमध्ये उच्च शिक्षण घेतल्यानंतरही तरुणांना त्यांच्या कौशल्यानुसार सन्मानजनक रोजगार मिळत नाही.
२. डिजिटल आणि शैक्षणिक विषमता: ग्रामीण आणि मागास भागातील तरुणांपर्यंत आधुनिक शिक्षण व डिजिटल साधने पोहोचण्यात अजूनही अडथळे आहेत.
३. मानसिक ताणतणाव: वेगाने बदलणारी जीवनशैली आणि स्पर्धा यामुळे तरुणांमध्ये मानसिक आरोग्याच्या समस्या वाढल्या आहेत.
४. हवामान बदल: भविष्यातील पर्यावरणाचा प्रश्न थेट तरुणांच्या आयुष्याशी जोडलेला असल्यामुळे ते याविरोधात चळवळी उभारताना दिसत आहेत.
या सर्व आव्हानांवर मात करण्यासाठी केवळ तरुणांना उपदेश देऊन चालणार नाही, तर त्यांना सरकारी धोरणांमध्ये, निर्णय प्रक्रियेत आणि धोरणनिर्मितीत थेट सहभागी करून घेणे काळाची गरज आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Russia-India Railway corridor: रशिया ते भारत जमिनीवरून जोडला जाणार व्यापार; पाकिस्तानसह ‘या’ 5 देशांमधून धावणार रेल्वे
कोणताही समाज किंवा देश तेव्हाच प्रगती करू शकतो, जेव्हा तिथल्या तरुणांच्या विचारांना सन्मान मिळतो आणि त्यांच्या कलागुणांना वाव दिला जातो. आंतरराष्ट्रीय युवा दिन आपल्याला याच जबाबदारीची आठवण करून देतो. तरुणांना सक्षम करणे, त्यांच्यातील कल्पकतेला प्रोत्साहन देणे आणि त्यांना योग्य संधी पुरवणे हाच सर्वसमावेशक आणि समृद्ध समाजाचा खरा पाया आहे.
