Sea Buckthorn: 28 हजार रुपये प्रति लिटर तेल! लडाखच्या ‘या’ सोन्यासारख्या फळामागे का लागल्यात मोठ्या कंपन्या?

Sea Buckthorn : केंद्रीय मंत्री पियुष गोयल यांनी इंस्टाग्रामवर सी बकथॉर्नचा एक फोटो शेअर केला आहे. हे लडाखमध्ये १४,००० फूट उंचीवर वाढते. त्याची मागणी वाढत आहे. ते विशेष का आहे, हे जाणून घ्या.

• लडाखचे ‘सुवर्ण फळ’
• पोषक तत्त्वांचा खजिना
• आर्थिक अन् औद्योगिक भरारी

वाळवंटी भाग आणि हाडे गोठवणारी थंडी अशी ओळख असलेल्या लडाखच्या पर्वतरांगांमध्ये सध्या एका लहानशा नारंगी रंगाच्या फळाने संपूर्ण देशाचे लक्ष वेधून घेतले आहे. या फळाचे नाव आहे ‘सी बकथॉर्न’ (Sea Buckthorn). नुकतेच केंद्रीय मंत्री पियुष गोयल यांनी सोशल मीडियावर लडाखच्या या भौगोलिक मानांकन (GI Tag) प्राप्त फळाचे छायाचित्र शेअर करत त्याला ‘लडाखचे सोने’ (Gold of Ladakh) असे संबोधित केले. अत्यंत प्रतिकूल वातावरणात नैसर्गिकरीत्या उगवणारे हे फळ केवळ लडाखच्या पर्यावरणाचे रक्षण करत नाही, तर स्थानिक शेतकरी आणि उद्योजकांसाठी अर्थार्जनाचा मोठा स्त्रोत ठरत आहे.

हिमालयीन क्षेत्रातील १४,००० फूट उंचीवर जिथे सामान्य पिके किंवा झाडे जगू शकत नाहीत, तिथे सी बकथॉर्न अत्यंत सहजतेने बहरते. देशात एकूण १३,००० हेक्टर क्षेत्रात या वनस्पतीची लागवड किंवा नैसर्गिक पैदास होते, ज्यापैकी तब्बल ७० टक्क्यांहून अधिक भाग एकट्या लडाख केंद्रशासित प्रदेशात आहे. लडाखशिवाय हिमाचल प्रदेशातील लाहौल-स्पिती, किन्नौर तसेच उत्तराखंड, सिक्कीम आणि अरुणाचल प्रदेशच्या उंच भागातही ही वनस्पती आढळते. जागतिक बाजारात चीन ही या फळाची सर्वात मोठी बाजारपेठ असली, तर भारतात लडाख हे सी बकथॉर्नचे मुख्य केंद्र बनले आहे.

नापीक जमिनीत उगवणारे नैसर्गिक वरदान

सी बकथॉर्न ही एक अशी वैशिष्ट्यपूर्ण झुडूपवर्गीय वनस्पती आहे, जी उणे ४० अंश सेल्सिअस थंडीपासून ते तीव्र उन्हाळ्याचा सामना करू शकते. ४,००० ते १४,००० फूट उंचीवरील वालुकामय, खडकाळ आणि पाणी धरून न ठेवणाऱ्या जमिनीतही ही वनस्पती मुळे घट्ट रोवून राहते. या वनस्पतीची मुळे जमिनीची धूप रोखण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतात. त्यामुळे लडाखसारख्या संवेदनशील परिसंस्थेत जमिनीचे वाळवंटीकरण रोखण्यात या वनस्पतीचा मोलाचा वाटा आहे.

लडाखमधील सी बकथॉर्नची शेती ही पूर्णपणे निसर्गनिर्मित आणि सेंद्रिय आहे. येथे कोणत्याही रासायनिक खतांचा किंवा कीटकनाशकांचा वापर केला जात नाही. त्यामुळे या फळाची गुणवत्ता आणि त्यातील औषधी गुणधर्म जगात सर्वोत्तम मानले जातात. सरकारी आकडेवारीनुसार, लडाखमध्ये दरवर्षी सुमारे ६०० टन बेरीचे उत्पादन घेतले जाते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Chernobyl : माणूस गेला अन् घोडे जगले! चेर्नोबिलच्या रेडिएशन क्षेत्रात 31 घोड्यांचा झाला भयानक प्रयोग; आजचे वास्तव काय?

‘सुपरफूड’ का मानले जाते हे लहान फळ?

सी बकथॉर्नला वैज्ञानिकांनी आणि पोषणतज्ज्ञांनी ‘सुपरफूड’चा दर्जा दिला आहे. यामागील सर्वात मोठे कारण म्हणजे या लहानशा बेरीमध्ये असलेले व्हिटॅमिन सी चे प्रचंड प्रमाण. सामान्य लिंबाच्या तुलनेत सी बकथॉर्नमध्ये कित्येक पट जास्त व्हिटॅमिन सी आढळते. याव्यतिरिक्त, यात व्हिटॅमिन ई, कॅरोटीनॉइड्स, व्हिटॅमिन बी-कॉम्प्लेक्स आणि मुबलक अँटीऑक्सिडंट्स असतात.

Ladakh’s GOLD 🏔️🧡 GI-tagged Seabuckthorn of Ladakh is a remarkable gift of nature, known for its exceptional vitamin content and rich nutritional profile. A golden treasure of India’s natural heritage, empowering local livelihoods and advancing global wellness. https://t.co/RsNIznGzyP — Piyush Goyal (@PiyushGoyal) October 20, 2026

credit – social media and Twitter

सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, या फळाच्या गरामध्ये आणि बियांमध्ये ओमेगा-३, ६, ९ आणि अत्यंत दुर्मिळ मानले जाणारे ओमेगा-७ (Omega-7) फॅटी ॲसिड विपुल प्रमाणात असते. ओमेगा-७ मुळेच या फळाला जागतिक आरोग्य आणि सौंदर्याच्या बाजारात विशेष मागणी आहे. मानवी त्वचेचे पोषण करणे, पेशींचे पुनरुज्जीवन करणे आणि पचनसंस्था सुदृढ ठेवण्यात ओमेगा-७ अत्यंत प्रभावी ठरते.