National Skyscraper Day 3 September Skyscraper Day history and significance
आधुनिक शहरांच्या ओळखीचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे आकाशाला स्पर्श करणाऱ्या भव्य आणि उंच गगनचुंबी इमारती (Skyscrapers). दरवर्षी ३ सप्टेंबर रोजी जगभरात ‘राष्ट्रीय गगनचुंबी इमारत दिन’ (National Skyscraper Day) अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ विटा, सिमेंट आणि पोलादाच्या उंच रचनांचा उत्सव नाही, तर या अतिउंच इमारतींच्या उभारणीत अहोरात्र परिश्रम घेणाऱ्या कुशल वास्तुविशारद (Architects), अभियंते (Engineers), संरचनात्मक डिझायनर्स आणि मैदानावर घाम गाळणाऱ्या कामगारांच्या योगदानाला दिलेली एक मानाची वंदना आहे.
या विशेष दिवसाची निवड ३ सप्टेंबर रोजी करण्यामागे एक महत्त्वाचे ऐतिहासिक कारण आहे. आधुनिक गगनचुंबी इमारतींचे जनक मानले जाणारे प्रसिद्ध अमेरिकन वास्तुविशारद लुईस सुलिव्हन (Louis Sullivan) यांचा जन्म ३ सप्टेंबर १८५६ रोजी झाला होता. लुईस सुलिव्हन यांनीच वास्तुकलेतील “फॉर्म फॉलोअर्स फंक्शन” (Form follows function) हे प्रसिद्ध तत्त्व मांडले आणि लोखंड व पोलादी सांगाड्यांचा (Steel Frame Structure) वापर करून उंच इमारतींच्या निर्मितीचा पाया घातला. त्यांच्या या ऐतिहासिक योगदानाची आठवण म्हणून त्यांचा जन्मदिवस हा गगनचुंबी इमारत दिन म्हणून साजरा केला जातो.
१९ व्या शतकाच्या शेवटी औद्योगिक क्रांतीनंतर जगातील प्रमुख शहरांमध्ये रोजगाराच्या शोधात लोकांचे मोठे स्थलांतर सुरू झाले. यामुळे शहरांमधील जमिनीची उपलब्धता मर्यादित झाली आणि लोकसंख्या घनता झपाट्याने वाढू लागली. जमिनीच्या कमतरतेवर मात करण्यासाठी क्षैतिज (Horizontal) विस्ताराऐवजी उभे (Vertical) बांधकाम करण्याचा विचार पुढे आला. १८८५ मध्ये अमेरिकेच्या शिकागो शहरात बांधलेली १० मजली ‘होम इन्शुरन्स बिल्डिंग’ ही जगातील पहिली गगनचुंबी इमारत मानली जाते. लिफ्टचा शोध आणि स्टील फ्रेम तंत्रज्ञानामुळे इमारतींची उंची वाढवणे शक्य झाले, ज्याने शहरी जीवनाची व्याख्याच बदलून टाकली.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Vladimir Putin: ‘ते मला फाशी देतील…’; पुतिन यांच्या अशा विधानाने युद्धाच्या मैदानात खळबळ; जगाची नजर रशियावर
आजच्या काळात गगनचुंबी इमारत म्हणजे केवळ १० किंवा २० मजली वास्तू उरलेली नाही. modern मानक निकषांनुसार किमान ४० किंवा त्याहून अधिक मजले असलेल्या आणि आकाशात झेप घेणाऱ्या वास्तूंना गगनचुंबी इमारतींच्या श्रेणीत गणले जाते. संयुक्त अरब अमिरातीमधील दुबई येथील ‘बुर्ज कलिफा’ (Burj Khalifa) ही ८२८ मीटर उंचीची वास्तू सध्या जगातील सर्वात उंच गगनचुंबी इमारत म्हणून जगभरात प्रसिद्ध आहे. या इमारती तांत्रिक प्रगतीसोबतच कोणत्याही देशाच्या आर्थिक समृद्धीचे आणि क्षमतेचे जागतिक प्रतीक मानल्या जातात.
भारतातही शहरीकरणाचा वेग वाढल्यामुळे गगनचुंबी इमारतींची संस्कृती वेगाने पसरत आहे. सुरुवातीच्या काळात अमेरिकेतील न्यूयॉर्क आणि शिकागो किंवा आशियातील हाँगकाँग, टोकियो आणि दुबई ही शहरे स्कायलाईनसाठी ओळखली जायची. मात्र आता भारतातील मेट्रो शहरांचे चित्रही बदलले आहे. देशाची आर्थिक राजधानी असलेले मुंबई शहर हे भारतातील गगनचुंबी इमारतींचे मुख्य केंद्र बनले आहे. मुंबईत ‘वर्ल्ड वन’, ‘पॅलेझ रोयाल’ यांसारख्या अतिउंच निवासी आणि व्यावसायिक इमारती उभारल्या गेल्या आहेत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Imran khan : पाकिस्तानमधून मोठी बातमी! इम्रान खान यांचा एकांतवास रद्द; मुलांशी फोनवर बोलण्याची कोर्टाकडून परवानगी
मुंबईव्यतिरिक्त दिल्ली-एनसीआरमधील गुरुग्राम, नोएड आणि दक्षिणेकडील बंगळुरू व हैदराबाद या तंत्रज्ञान केंद्रांमध्येही उच्च तंत्रज्ञानाने सज्ज असलेल्या गगनचुंबी इमारतींचे जाळे पसरत आहे. मर्यादित जमिनीत राहण्यासाठी घर आणि व्यवसायासाठी कार्यालये उपलब्ध करून देण्यात या उंच वास्तू अत्यंत उपयुक्त ठरत आहेत. त्याचबरोबर या इमारतींमध्ये आधुनिक अग्निरोधक प्रणाली, भूकंपरोधक संरचनात्मक डिझाइन आणि हरित ऊर्जा तंत्रज्ञानाचा (Green Building Technology) वापर करून पर्यावरणपूरक पर्याय निर्माण केले जात आहेत.
राष्ट्रीय गगनचुंबी इमारत दिन हा केवळ इमारतींच्या भव्यतेचे कौतुक करण्याचा दिवस नाही, तर मानवी कल्पकता, तांत्रिक नवोन्मेष आणि अफाट कौशल्याची जाणीव करून देणारा एक विशेष प्रसंग आहे. आजच्या आधुनिक काळात सुरक्षित, टिकाऊ आणि शाश्वत (Sustainable) अशा गगनचुंबी इमारतींची निर्मिती करणे हेच वास्तुशास्त्र आणि अभियांत्रिकी क्षेत्राचे मुख्य उद्दिष्ट बनले आहे.
.png "Videos"){kind=small}
