Iran Politics : इराणचा अंतर्गत गृहकलह सुरुच? इराणच्या नवीन राजवटीचा प्रश्न अद्यापही कायम

इराणचा अमेरिका आणि इस्रायल सोबत संघर्ष सुरु आहे. मात्र हे युद्ध कालांतराने संपले देखील मात्र इराणच्या अंतर्गत भागांमध्ये देखील संघर्ष सुरु आहे.

इराणमधील उघड युद्धामागे एक अप्रत्यक्ष युद्धही सुरू आहे. हे युद्ध इराणमधील अंतर्गत गटांमध्ये सुरू आहे, ज्यामध्ये माजी शाहचा मुलगा रझा पहलवीपासून ते मुजाहिदीन-ए-खल्क आणि कुर्दिश संघटनांचा समावेश आहे. या बहुपक्षीय युद्धाचा उद्देश इराणमध्ये सत्ता काबीज करणे देखील आहे. इराण-इस्रायल-अमेरिका संघर्ष कायमचा राहणार नाही. ट्रम्प यांनी जाहीर केले आहे की इराणसोबत बिनशर्त आत्मसमर्पणाशिवाय कोणताही करार, युद्धबंदी किंवा इतर करार होणार नाहीत. जर युद्ध सुरू राहिले तर ते काही महिन्यांतच संपेल.

युद्धाच्या निकालाची पहिली परिस्थिती अशी आहे की इराणी सैन्य आणि आयआरजीसी पूर्णपणे बिनशर्त आत्मसमर्पण करतात आणि एक संयुक्त विरोधी गट रझा पहलवी यांच्या नेतृत्वाखाली अंतरिम सरकार स्थापन करतील. दुसरे म्हणजे, इराणमधील नवीन नेतृत्व, पूर्णपणे आत्मसमर्पण करण्याऐवजी, अणु आणि क्षेपणास्त्र कार्यक्रमांवर काही तडजोड करतील. अमेरिका माघार घेईल आणि कोणत्याही उल्लंघनाच्या बाबतीत हल्ला करेल या आश्वासनासह इस्रायलकडे देखरेख सोपवेल.

हे देखील वाचा : आसाम, बंगालसह पाच राज्यांमध्ये वाजणार निवडणूकीचा बिगुल; 4 वाजता जाहीर होणार तारखा

तिसरे म्हणजे, राजवट आपल्या अंतर्गत परिषदेद्वारे परिस्थिती दाखवली जाईल. इराण नवीन सर्वोच्च नेत्याची निवड करताना क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ल्यांशी लढत आहे. आयआरजीसी सत्ता हस्तगत करुन, लष्करी राजवट स्थापन करत आहे आणि अमेरिकेने प्रेरित बंडखोरीला दडपते आहे. चौथी परिस्थिती अशी आहे की, युद्ध लांबत असताना, अमेरिका कुर्द आणि इतर विरोधी गटांना इराणी राजवटीत सामील होण्यास उद्युक्त करण्याचा प्रयत्न करत आहे. कुर्द आणि अझेरी लोकांमध्ये अस्थिरता पसरली तर लुर्स, अरब, बलुच आणि जेरीस यांचा सहभाग वाढला जाईल आणि इराण हा देश गृहयुद्ध, अंतर्गत कलह आणि हिंसाचारात अडकला जाईल.

एक तर देश तुटला जावा की विखुरला जावा असा डाव आहे. ही ट्रम्पची युद्धोत्तर रणनीती आहे. इराणी सैन्य आणि आयआरजीसी पूर्णपणे शरणागती पत्करतील अशी शक्यता फारच कमी आहे. इस्लामिक रिपब्लिकच्या संस्था मजबूत राहतात आणि राजवट बदलाचा मार्ग बाहेरून दिसतो तितका सोपा नाही. संयुक्त विरोधी पक्षाने पहलवीला नेता म्हणून स्वीकारण्याची शक्यता देखील कमी आहे. या संक्रमणादरम्यान, रझा पहलवी युद्धापूर्वीपासूनच स्वतःला “संक्रमणकालीन नेता” म्हणून सादर करत आहेत. सध्या तरी त्यांनी इराणी लोकांना सतर्क राहण्याचा आणि योग्य वेळी अंतिम कारवाईसाठी रस्त्यावर परत येण्यास तयार राहण्याचा संदेश दिला आहे.

ते राजेशाहीची जागा धर्मनिरपेक्ष लोकशाही व्यवस्थेने घेण्याचे आश्वासन देत आहेत. तथापि, पहलवीचा मार्ग सोपा राहणार नाही. त्यांची सर्वात मोठी कमजोरी म्हणजे त्यांची फूट पाडणारी प्रतिमा. त्यांच्यावर अमेरिका आणि इस्रायली हस्तक्षेप “मुक्तीचे साधन” म्हणून पाहण्याचा आरोप आहे. इराणी लोकांचा एक मोठा वर्ग त्यांना “देशद्रोही” आणि “परदेशी कठपुतळी” म्हणून पाहतो.

हे देखील वाचा: निवडणूक आयोगाविरुद्ध विरोधकांचा एल्गार! मुख्य अधिकारी ज्ञानेश कुमारांवर महाभियोग आणण्याची तयारी

रझा पहलवीकडे इराणमध्ये मजबूत संघटनात्मक रचनेचाही अभाव आहे. इस्लामिक रिपब्लिकविरुद्ध लढणारा दुसरा गट म्हणजे मरियम राजावी यांच्या नेतृत्वाखालील नॅशनल कौन्सिल ऑफ रेझिस्टन्स ऑफ इराण, ज्याची मुळे मुजाहिदीन-ए खल्क या बंडखोर संघटनेत आहेत. ते इराणला धर्मनिरपेक्ष लोकशाही प्रजासत्ताकात रूपांतरित करण्याचे, मृत्युदंड रद्द करण्याचे, महिला आणि अल्पसंख्याकांना समान अधिकार देण्याचे आणि अणुकार्यक्रम संपवण्याचे आश्वासन देखील देते, परंतु त्याची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी वादग्रस्त आहे. १९८० च्या दशकात इराण-इराक युद्धादरम्यान ते सद्दाम हुसेनचे मित्र होते, त्यामुळे इराणी लोक त्यांच्यावर अविश्वास ठेवतात.

काही गटांमध्ये संघर्ष सुरूच आहे

मरियम राजावी आणि पहलवी सारखे नेते परदेशी माध्यमांमध्ये प्रमुख असू शकतात, परंतु इराणमध्ये त्यांचा प्रत्यक्ष राजकीय प्रभाव मर्यादित आहे. जर अमेरिका जमीनी सैन्य तैनात करेल तरच ते सत्तेवर येऊ शकतात. पण अफगाणिस्तान आणि इराकमध्ये पाहिल्याप्रमाणे, अशा सरकारांना कधीही “कायदेशीरता” मिळत नाही. तिसरा महत्त्वाचा खेळाडू म्हणजे कुर्दिश संघटना. ट्रम्प त्यांचा वापर त्यांचे प्यादे म्हणून करू इच्छितात. अलीकडेच, पाच प्रमुख कुर्दिश संघटनांनी “इराणी कुर्दिस्तानच्या राजकीय दलांचे गठबंधन” नावाने एक राजकीय व्यासपीठ तयार केले आहे, जे कुर्दिश हक्क आणि स्वायत्ततेची मागणी करत आहे.

लेख – संजय श्रीवास्तव 

 

याचे मूळ आर्टिकल वाचण्यासाठी आपण https://navbharatlive.com/ यावर क्लिक करावे