World Jackfruit Day : काटेरी कवचाच्या आत दडलाय आरोग्याचा खजिना; ‘फणस दिन’ निमित्त जाणून घ्या याचे छुपे गुणधर्म

पौष्टिक आणि बहुगुणी फळ फणसाबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी ४ जुलै रोजी फणस दिन साजरा केला जातो. भारतात फणसाला 'झाडाचे मांस' म्हणून ओळखले जाते, कारण ते चवदार आणि पौष्टिक दोन्ही आहे.

• आरोग्याचा महाखजिना
• शाकाहारी लोकांसाठी वरदान
• ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळ

World Jackfruit Day 4 July 2026 : उन्हाळा आणि पावसाळ्याच्या तोंडावर बाजारात एका वैशिष्ट्यपूर्ण फळाची आवक मोठ्या प्रमाणात वाढते, ते फळ म्हणजे ‘फणस’ (Jackfruit). बाहेरून काटेरी आणि आकाराने अवाढव्य दिसणाऱ्या या फळाच्या आत मात्र चवदार आणि रसाळ गऱ्यांचा खजिना दडलेला असतो. याच बहुगुणी, पौष्टिक आणि निसर्गाच्या या अनमोल देणगीबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी ४ जुलै रोजी जगभरात ‘जागतिक फणस दिन’ (World Jackfruit Day) साजरा केला जातो. भारतात, विशेषतः शाकाहारी कुटुंबांमध्ये फणसाला एक वेगळेच आणि आदराचे स्थान आहे.

भारताच्या अनेक भागांत फणसाला ‘झाडाचे मांस’ (Tree Meat/Vegetarian Meat) या टोपणनावाने ओळखले जाते. यामागील सर्वात मोठे कारण म्हणजे जेव्हा कच्च्या फणसाची भाजी किंवा सुके पदार्थ बनवले जातात, तेव्हा त्याची रचना (Texture) आणि चव बऱ्याच अंशी मांसाहारी पदार्थांसारखी लागते. यामुळेच जे लोक पूर्णपणे शाकाहारी आहेत किंवा ज्यांना मांसाहार सोडून शाकाहाराकडे वळायचे आहे, त्यांच्यासाठी फणस हा सेंद्रिय आणि अत्यंत उत्तम पर्याय मानला जातो. चवीसोबतच याचे आरोग्याला होणारे फायदे थक्क करणारे आहेत.

प्रथिने, फायबर आणि जीवनसत्त्वांचा उत्तम स्रोत

फणस हे केवळ चवीपुरते मर्यादित नसून ते आरोग्यासाठी एक ‘सुपरफूड’ आहे. यामध्ये शरीराला आवश्यक असणारी प्रथिने (Proteins) आणि फायबर (Fiber) अत्यंत उच्च प्रमाणात आढळतात. ज्या लोकांना बद्धकोष्टता किंवा पचनाशी संबंधित समस्या आहेत, त्यांच्यासाठी फणसाचे सेवन रामबाण उपाय ठरू शकते. फणसामधील फायबर पचनक्रिया सुलभ करते आणि पोट साफ ठेवण्यास मदत करते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Indus Water Treaty: ‘रक्त आणि पाणी एकत्र वाहू शकत नाही!’ सिंधू पाणी करारावरून भारत आक्रमक; पाकिस्तानच्या मात्र घशाला कोरड

याव्यतिरिक्त, फणसामध्ये जीवनसत्त्व ‘ए’ (Vitamin A) आणि जीवनसत्त्व ‘सी’ (Vitamin C) मुबलक प्रमाणात असते. जीवनसत्त्व ‘सी’ शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती (Immunity) मजबूत करते, ज्यामुळे बदलत्या हवामानात होणाऱ्या संसर्गापासून शरीराचे रक्षण होते. तर जीवनसत्त्व ‘ए’ डोळ्यांचे आरोग्य उत्तम राखण्यासाठी आवश्यक असते. फणसामध्ये पोटॅशियमचे प्रमाणही चांगले असल्याने ते रक्ताभिसरण नियंत्रित ठेवते आणि पर्यायाने हृदयाचे आरोग्य (Heart Health) निरोगी राखण्यास मदत करते.

पारंपरिक खाद्यसंस्कृती आणि शेतकऱ्यांना प्रोत्साहन

जागतिक फणस दिनाच्या निमित्ताने देशभरात विविध ठिकाणी जनजागृतीपर कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. या दिवशी फणसापासून बनवले जाणारे पारंपरिक पदार्थ जसे की फणसाची भाजी, फणसाचे सळ, तळलेले गरे (Chips), फणसाची सांदणे आणि विविध गोड पदार्थ बनवून हा दिवस साजरा केला जातो. आधुनिक काळात फणसाच्या गऱ्यांपासून वेफर्स, पापड आणि जॅम बनवण्याचे गृहउद्योगही मोठ्या प्रमाणावर वाढले आहेत.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Khamenei Funeral: युद्धानंतर इराणचे सर्वात मोठे राजनैतिक शक्तीप्रदर्शन; अली खामेनी यांच्या अंत्ययात्रेत भारतासह 100 देश सहभागी

फणसाचे महत्त्व केवळ आरोग्यापुरते मर्यादित नाही, तर ते ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा एक भक्कम कणा आहे. फणसाच्या झाडाला जास्त देखभालीची गरज नसते आणि ते कमी पाण्यातही चांगले आर्थिक उत्पन्न देऊ शकते. या फळाच्या वाढत्या मागणीमुळे स्थानिक शेतकऱ्यांना चांगला रोजगार मिळतो आणि त्यांच्या आर्थिक स्तरात सुधारणा होते. त्यामुळे या दिवशी स्थानिक शेतकऱ्यांकडून थेट फणस खरेदी करून त्यांना प्रोत्साहन देणे, ही काळाची गरज बनली आहे. फणस दिन आपल्याला या मौल्यवान फळाचे महत्त्व समजून घेण्यास आणि त्याचा आपल्या दैनंदिन आहारात समावेश करण्यास प्रेरित करतो.