सोमवार, 5 ऑक्टोबर 2026
5 ऑक्टोबरला का साजरा केला जातो World Teachers' Day? जाणून घ्या इतिहास, महत्त्व आणि डिजिटल युगातील शिक्षकांचे स्थान ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
मानवी समाजाच्या प्रगतीचा आणि संस्कृतीच्या विकासाचा पाया जर कोणी रचला असेल, तर तो म्हणजे शिक्षक. एका लहान बालकाला ज्ञानाचे धडे देण्यापासून ते त्याला एक जबाबदार, सुसंस्कृत आणि संवेदनशील नागरिक बनवण्यापर्यंतचा प्रवास शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाखालीच पूर्ण होतो. शिक्षक केवळ पाठ्यपुस्तकातील धडे शिकवत नाहीत, तर ते विद्यार्थ्यांचे चारित्र्य घडवतात, त्यांच्या विचारांना योग्य दिशा देतात आणि त्यांच्यातील सुप्त गुणांना वाव देऊन त्यांचे भविष्य उज्ज्वल करतात. शिक्षकांच्या याच अद्वितीय आणि अमूल्य योगदानाचा आदर करण्यासाठी आणि संपूर्ण जगभरात त्यांच्या हक्कांची व कर्तव्यांची जाणीव करून देण्यासाठी दरवर्षी ५ ऑक्टोबर रोजी ‘जागतिक शिक्षक दिन’ (World Teachers Day) अत्यंत उत्साहात आणि आदराने साजरा केला जातो.
भारतात ५ सप्टेंबर रोजी डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांच्या जयंतीनिमित्त राष्ट्रीय शिक्षक दिन साजरा केला जातो, तर ५ ऑक्टोबर हा दिवस संपूर्ण जगात ‘जागतिक शिक्षक दिन’ म्हणून ओळखला जातो. हा दिवस जगभरातील शिक्षकांच्या सामाजिक, आर्थिक आणि व्यावसायिक परिस्थितीचा आढावा घेण्याची आणि शिक्षण व्यवस्थेत अधिक सुधारणा करण्याची एक महत्त्वाची संधी मानली जाते.
जागतिक शिक्षक दिन साजरा करण्याची सुरुवात कशी झाली, हा इतिहास अत्यंत रंजक आणि महत्त्वाचा आहे. ५ ऑक्टोबर १९६६ रोजी पॅरिस येथे युनेस्को (UNESCO) आणि आंतरराष्ट्रीय श्रम संघटना (ILO) यांच्या संयुक्त विद्यमाने एक विशेष आंतरसरकारी परिषद भरवण्यात आली होती. या परिषदेत शिक्षकांच्या हक्कांवर, त्यांच्या कामाच्या परिस्थितीवर, रोजगाराच्या अधिकारांवर आणि त्यांच्या गुणवत्तेवर प्रकाश टाकणारी एक ऐतिहासिक शिफारस स्वीकारण्यात आली. या शिफारशीमध्ये शिक्षकांचे अधिकार, त्यांच्या जबाबदाऱ्या, सुरुवातीचे व पुढील शिक्षण आणि रोजगाराच्या अटी या सर्व गोष्टींचा सविस्तर समावेश करण्यात आला होता.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Sheikh Hasina: ‘विमान उतरू दिले नसते तर…’ शेख हसीनांच्या प्रत्यार्पणाच्या मागणीदरम्यान भारताचे ढाक्यात अत्यंत महत्त्वाचे वक्तव्य
या ऐतिहासिक घटनेला २५ वर्षे पूर्ण झाल्याच्या निमित्ताने, म्हणजेच १९९४ मध्ये युनेस्कोने ५ ऑक्टोबर हा दिवस ‘जागतिक शिक्षक दिन’ म्हणून अधिकृतपणे घोषित केला. तेव्हापासून जगभरातील १०० हून अधिक देशांमध्ये दरवर्षी ५ ऑक्टोबर रोजी विविध शैक्षणिक उपक्रम, कार्यशाळा आणि सन्मान सोहळ्यांचे आयोजन केले जाते. या दिवशी विविध क्षेत्रातील तज्ज्ञ एकत्र येऊन शिक्षण पद्धतीत कसे बदल घडवून आणता येतील आणि शिक्षकांना अधिक समृद्ध कसे करता येईल यावर चर्चा करतात.
आजचे जग हे वेगाने बदलणारे डिजिटल आणि तंत्रज्ञानाचे जग आहे. इंटरनेट, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म्समुळे आज माहितीचा प्रचंड साठा एका क्लिकवर उपलब्ध आहे. परंतु, माहिती मिळणे आणि त्या माहितीचा योग्य वापर करून ज्ञानामध्ये रूपांतर करणे या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. इथेच शिक्षकांची भूमिका सर्वात महत्त्वाची ठरते. तंत्रज्ञान कितीही पुढे गेले किंवा रोबोट्स आले, तरीही ते शिक्षकांची जागा कधीही घेऊ शकत नाहीत. कारण शिक्षकांमध्ये असणारी सहसंवेदना, मानवी मूल्ये, प्रेम, शिस्त आणि नैतिक धडे देणे कोणत्याही मशीनला शक्य नाही.
आजच्या काळात शिक्षकांची भूमिका केवळ वर्गखोलीत व्याख्यान देण्यापुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर ते आता ‘मार्गदर्शक’ (Facilitator) आणि ‘मेंटॉर’ बनले आहेत. कोरोना साथीच्या काळात जेव्हा संपूर्ण जग ठप्प झाले होते, तेव्हा शिक्षकांनी रात्रं-दिवस मेहनत करून ऑनलाइन शिक्षण प्रणाली आत्मसात केली आणि मुलांचे शैक्षणिक नुकसान होऊ दिले नाही. बदलत्या वातावरणात नवीन डिजिटल साधने शिकून विद्यार्थ्यांना अत्याधुनिक शिक्षण देणे आणि त्याच वेळी त्यांना मानसिकदृष्ट्या सक्षम बनवणे, हे आव्हान शिक्षक अत्यंत लीलया पेलत आहेत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Bermuda: आकाशात वादळ अन् वीज गूल! बर्म्युडाहून बोस्टनला जाणारे विमान 24 हजार फुटांवरून कोसळले थेट समुद्रात; 6 जण बेपत्ता
कोणत्याही देशाचा किंवा समाजाचा विकास हा तिथल्या शिक्षण व्यवस्थेवर आणि शिक्षकांच्या गुणवत्तेवर अवलंबून असतो. जर देशाची शिक्षण व्यवस्था मजबूत असेल आणि शिक्षकांना समाजात योग्य मान-सन्मान व सुविधा मिळत असतील, तर तो देश प्रगतीच्या शिखरावर पोहोचतो. जागतिक शिक्षक दिन आपल्याला आठवण करून देतो की शिक्षणाचा खरा पाया शिक्षकच आहेत.
त्यामुळे केवळ एका दिवसापुरते मर्यादित न राहता, आपण सदैव आपल्या शिक्षकांप्रती कृतज्ञता आणि आदराची भावना ठेवली पाहिजे. आजच्या या विशेष दिवशी, आपल्या आयुष्याला योग्य वळण देणाऱ्या, आपल्याला संकटात मार्गदर्शन करणाऱ्या आणि आपल्याला घडवणाऱ्या प्रत्येक शिक्षकाला मनोभावे प्रणाम करणे आणि त्यांचे आभार मानणे हे आपले आद्य कर्तव्य आहे.
