World Vegan Day : वेगन अन् शाकाहारीमध्ये नक्की काय फरक आहे? जाणून घ्या वेगन जीवनशैलीचे ‘हे’ 5 मोठे फायदे

World Vegan Day :जागतिक शाकाहार दिन दरवर्षी १ नोव्हेंबर रोजी साजरा केला जातो. लोकांना प्राणिजन्य पदार्थांपासून मुक्त जीवनशैली स्वीकारण्यास प्रेरित करण्यासाठी, युनायटेड किंगडमच्या 'द वेगन सोसायटी'ने १९९४ मध्ये या दिवसाची स्थापना केली.

• स्थापना व इतिहास
• पर्यावरण आणि प्राणी संरक्षण
• आरोग्यदायी फायदे

आज जगभरात खाण्यापिण्याच्या सवयींपासून ते जीवनशैलीपर्यंत अनेक सकारात्मक बदल घडताना दिसत आहेत. यातीलच एक महत्त्वाचा आणि वेगाने पसरणारा प्रवाह म्हणजे ‘वेगन जीवनशैली’ (Vegan Lifestyle). दरवर्षी १ नोव्हेंबर रोजी संपूर्ण जगात जागतिक वेगन दिन (World Vegan Day) मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ काय खावे आणि काय खाऊ नये यापुरता मर्यादित नसून, निसर्गाशी समतोल साधण्याचा, प्राण्यांबद्दल करुणा बाळगण्याचा आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्याचा एक वैश्विक संदेश देतो.

वेगन जीवनशैली म्हणजे नेमके काय, याची सुरुवात कशी झाली आणि आजच्या धकाधकीच्या युगात ही पद्धत स्वीकारणे मानवी आरोग्यासाठी आणि पृथ्वीसाठी का गरजेचे बनले आहे, याचा हा सविस्तर आढावा.

 जागतिक वेगन दिनाचा इतिहास आणि ‘द वेगन सोसायटी’ची स्थापना

वेगन दिनाची सुरुवात १९९४ मध्ये युनायटेड किंगडम (UK) येथील ‘द वेगन सोसायटी’ (The Vegan Society) द्वारे करण्यात आली. संस्थेच्या तत्कालीन अध्यक्षा लुईस वॉलिस (Louise Wallis) यांनी संस्थेच्या ५० व्या वर्धापन दिनाचे औचित्य साधून १ नोव्हेंबर हा दिवस ‘जागतिक वेगन दिन’ म्हणून साजरा करण्याची घोषणा केली होती.

वास्तविक, ‘वेगन’ (Vegan) हा शब्द १९४४ मध्ये डोनाल्ड वॉटसन आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी प्रथम वापरला होता. शाकाहार (Vegetarianism) आणि वेगन पद्धतीमध्ये फरक स्पष्ट करण्यासाठी त्यांनी ‘Vegetarian’ या शब्दातील पहिले तीन आणि शेवटचे दोन अक्षरे एकत्र करून ‘Vegan’ शब्द तयार केला. तेव्हापासून ही एक स्वतंत्र आणि व्यापक जीवनशैली म्हणून उदयास आली.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : VIRAL VIDEO : पाकिस्तानी महिला न्यायाधीशांची कविता भारतात व्हायरल; ‘तुझ्या आशेपेक्षा जास्त…’ म्हणत तरुण वकिलांचे जिंकले मन

 वेगन (Vegan) आणि शाकाहारी (Vegetarian) मध्ये काय फरक आहे?

अनेकदा लोकांचा असा समज होतो की वेगन आणि शाकाहारी एकच आहेत, परंतु या दोघांमध्ये सूक्ष्म आणि महत्त्वाचा फरक आहे:

• शाकाहारी आहार (Vegetarian): या आहारात मांस, मासे किंवा अंडी यांचा समावेश नसतो, परंतु दूध, दही, तूप, लोणी आणि मधासारख्या प्राणिजन्य पदार्थांचा वापर केला जातो.
• वेगन आहार व जीवनशैली (Vegan): वेगन जीवनशैली पूर्णपणे वनस्पती-आधारित (Plant-based) असते. यात मांस आणि अंड्यांसोबतच दूध, दही, तूप, मध यांसारखे कोणतेही प्राणिजन्य पदार्थ खाल्ले जात नाहीत. याशिवाय, लेदर (चामडे), लोकर, रेशीम किंवा प्राण्यांवर चाचणी (Animal Testing) केलेले सौंदर्यप्रसाधने वापरणेसुद्धा वेगन लोक टाळतात.

 वेगन आहाराचे मानवी आरोग्यासाठी होणारे वैज्ञानिक फायदे

वैज्ञानिक संशोधन आणि वैद्यकीय अभ्यासानुसार, संतुलित वनस्पती-आधारित आहार आरोग्यासाठी अत्यंत गुणकारी ठरतो:

1. हृदयाचे आरोग्य: वेगन आहारात सॅच्युरेटेड फॅट्स आणि कोलेस्टेरॉलचे प्रमाण नगण्य असल्याने हृदयाचे ठोके आणि रक्तदाब नियंत्रणात राहतात, ज्यामुळे हृदयविकाराचा धोका कमी होतो.
2. वजन नियंत्रण आणि पचनक्रिया: भरपूर फायबर, फळे, भाज्या आणि कडधान्यांचा आहारात समावेश असल्याने पचन संस्था मजबूत राहते आणि वजन नियंत्रणात राहण्यास मदत होते.
3. मधुमेह नियंत्रणात मदत: हा आहार रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यास आणि इन्सुलिनची संवेदनशीलता सुधारण्यास मदत करतो.
4. कर्करोगापासून बचाव: अँटीऑक्सिडंट्स आणि फायटोकेमिकल्सने समृद्ध असलेल्या वनस्पती-आधारित आहाराने शरीरातील सूज कमी होते आणि अनेक आजारांपासून संरक्षण मिळते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Iran war : इराणला युरेनियमचा साठा हटवावा लागणार? अमेरिका-इराण करारात कतार अन् चीनची मोठी भूमिका

पर्यावरण समतोल आणि प्राणी संरक्षणात वेगन पद्धतीचे योगदान

आज जग हवामान बदलाच्या (Climate Change) गंभीर समस्येचा सामना करत आहे. पशुपालन आणि प्राणिजन्य उत्पादनांच्या उद्योगांमुळे मोठ्या प्रमाणात हरितगृह वायूंचे (Greenhouse Gases) उत्सर्जन होते आणि पाण्याचा प्रचंड वापर होतो.

वेगन जीवनशैली स्वीकारल्यामुळे पशुपालनासाठी लागणाऱ्या जमिनीचा आणि पाण्याचा अपव्यय टळतो. यामुळे कार्बन फूटप्रिंट (Carbon Footprint) कमी होण्यास मदत होते. तसेच, प्राण्यांवर होणारे अत्याचार आणि त्यांची कत्तल थांबवण्यासाठी ही जीवनशैली नैतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.

 वेगन जीवनशैली कशी सुरू करावी?

जर तुम्हाला वेगन जीवनशैली स्वीकारायची असेल, तर एका रात्रीत बदल न करता हळूहळू सुरुवात करा:

• आठवड्यातून १-२ दिवस पूर्णपणे वनस्पती-आधारित आहार घ्या.
• गाई-म्हशीच्या दुधाऐवजी सोया मिल्क, बदाम मिल्क किंवा ओट मिल्क वापरून पाहा.
• आहारातील भाज्या, फळे, सुका मेवा, डाळी आणि कडधान्यांचे प्रमाण वाढवा.
• दैनंदिन वस्तू खरेदी करताना ‘Cruelty-Free’ किंवा ‘Vegan’ लेबल तपासा.