तरुणांच्या मानसिक आरोग्यावर परिणाम? Facebook-Instagram प्रकरणात Meta ला तब्बल ‘इतक्या’ हजार कोटींचा दंड

Facebook-Instagram: सोशल मीडिया मुलांच्या आणि तरुणांच्या आयुष्याचा महत्त्वाचा भाग बनला असताना Facebook आणि Instagramच्या वापरामुळे त्यांच्या मानसिक आरोग्यावर परिणाम होत असल्याच्या आरोपांवरून Meta वर मोठी कारवाई करण्यात आली आहे.

• Meta ला अमेरिकेतील न्यू मेक्सिको न्यायालयाकडून ९४२ दशलक्ष डॉलरचा दंड.
• Facebook आणि Instagramच्या तरुणांच्या मानसिक आरोग्यावर होणाऱ्या परिणामांवर गंभीर आरोप.
• मुलांमधील सोशल मीडिया व्यसन आणि सुरक्षेचा मुद्दा प्रकरणाच्या केंद्रस्थानी.

US court has imposed a fine of 9000 crore on Meta: सोशल मीडिया आज मुलांच्या आयुष्याचा मोठा भाग बनला आहे. पण त्याच माध्यमाचा चुकीचा वापर होत असेल, तर त्याची किंमत कंपन्यांनाही मोजावी लागू शकते. अमेरिकेतील न्यू मेक्सिको न्यायालयाने फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामची मालकी असलेल्या मेटाला तब्बल ९४२ दशलक्ष डॉलर म्हणजेच सुमारे ९ हजार कोटी रुपयांचा दंड ठोठावला आहे. तरुणांच्या मानसिक आरोग्यावर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मचा परिणाम आणि मुलांच्या सुरक्षेशी संबंधित गंभीर आरोप या प्रकरणाच्या केंद्रस्थानी आहेत. न्यायालयातील सुनावणीदरम्यान मेटाच्या प्लॅटफॉर्ममुळे मुलांमध्ये सोशल मीडियाचे व्यसन वाढणे, मानसिक तणाव निर्माण होणे आणि इतर अडचणी वाढण्याचा मुद्दा मांडण्यात आला.

दंडाची रक्कम कुठे खर्च होणार?

न्यायालयाने ठोठावलेल्या ९४२ दशलक्ष डॉलरच्या दंडापैकी सुमारे ४२० दशलक्ष डॉलर तरुणांच्या उपचारांसाठी वापरण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. उरलेली रक्कम पुढील पाच वर्षांत जनजागृती, प्रतिबंधात्मक कार्यक्रम आणि तपासणी सेवांसाठी खर्च केली जाणार आहे. केवळ कंपनीला आर्थिक शिक्षा देण्याऐवजी प्रभावित मुलांसाठी मदत उभी करण्याचा प्रयत्न या निर्णयातून दिसतो. या प्रकरणात न्यायालयीन प्रक्रिया दोन भागांत पार पडली. पहिल्या टप्प्यात मेटावर ३७५ दशलक्ष डॉलरचा दिवाणी दंड लावण्यात आला. प्लॅटफॉर्मवर मुलांच्या लैंगिक शोषणासंबंधी धोके असल्याची माहिती कंपनीला होती, तरीही त्यावर योग्य पद्धतीने कारवाई करण्यात आली नाही, असा आरोप करण्यात आला.Facebook-Instagram:

दुसऱ्या टप्प्यात न्यायालयाने आणखी ५६७ दशलक्ष डॉलरचा दंड सुनावला. त्यामुळे दोन्ही टप्प्यांतील रक्कम एकत्रित केल्यावर दंडाचा आकडा ९४२ दशलक्ष डॉलरवर पोहोचला. या प्रकरणामुळे कंपन्यांनी वापरकर्त्यांच्या सुरक्षिततेकडे केवळ तांत्रिक समस्या म्हणून न पाहता गंभीर जबाबदारी म्हणून पाहावे, असा संदेश गेला आहे.

न्यू मेक्सिकोच्या ॲटर्नी जनरलने उघडले प्रकरण

न्यू मेक्सिकोचे ॲटर्नी जनरल राऊल टॉरेस यांनी मेटाविरोधात हा खटला दाखल केला होता. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवरील काही धोके कंपनीच्या लक्षात असूनही मुलांचे संरक्षण करण्यासाठी पुरेशी पावले उचलली गेली नाहीत. तपासात सोशल मीडिया अल्गोरिदमच्या कार्यपद्धतीवरही प्रश्न उपस्थित झाले. मुलांना अधिक काळ प्लॅटफॉर्मवर सक्रिय ठेवण्यासाठी काही वैशिष्ट्ये काम करत असल्याचा दावा करण्यात आला. त्यातून सोशल मीडिया वापराची सवय वाढण्याबरोबरच मानसिक आरोग्याशी संबंधित समस्या निर्माण होऊ शकतात, असे सांगण्यात आले. या प्लॅटफॉर्मचा गैरवापर करून मुलांना लक्ष्य करण्याचे प्रकार होत असल्याचाही खटल्यात उल्लेख करण्यात आला.

मेटावर आता बदल करण्याचा दबाव

न्यायालयीन सुनावणीदरम्यान मेटाच्या प्लॅटफॉर्ममध्ये काही मूलभूत सुधारणा करण्याची मागणी करण्यात आली. यामध्ये वापरकर्त्यांना सतत जोडून ठेवणाऱ्या वैशिष्ट्यांवर नियंत्रण, वय निश्चित करण्याची प्रक्रिया अधिक मजबूत करणे आणि गोपनीयता व्यवस्था कडक करणे यांचा समावेश आहे. मेटाने न्यायालयाचा निर्णय मान्य केलेला नाही. कंपनीने या दंडाविरोधात अपील करण्याचा निर्णय घेतला आहे. कंपनीच्या म्हणण्यानुसार, प्लॅटफॉर्मवरील सुरक्षा वाढवण्यासाठी ती सातत्याने उपाय करत आहे. मात्र प्रत्येक गैरवर्तन करणाऱ्या व्यक्तीला पूर्णपणे रोखणे हे मोठे आव्हान असल्याचे कंपनीने स्पष्ट केले.

Amazon Great Freedom Sale: फ्लॅगशिप फोन खरेदी करण्याचा प्लॅन करताय? iQOO 15 वर मिळतंय तब्बल 9 हजारांचे डिस्काऊंट, असे आहेत फीचर्स

इतर राज्यांकडूनही दबाव वाढण्याची शक्यता

न्यू मेक्सिकोतील या निर्णयानंतर अमेरिकेतील इतर राज्येही मेटाच्या कार्यपद्धतीकडे अधिक बारकाईने पाहू शकतात. ४० पेक्षा जास्त राज्यांचे ॲटर्नी जनरल कंपनीविरोधात कठोर भूमिका घेण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. या प्रकरणातील आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे मुलांचे वय ऑनलाइन तपासणे. न्यायालयाने स्पष्ट केले की अमेरिकेतील बाल गोपनीयता कायद्यांमुळे १३ वर्षांखालील मुलांसाठी वय तपासण्याची प्रक्रिया लागू करताना काही मर्यादा आहेत.

Tech Tips: Earbuds अचानक बंद पडले? नवीन खरेदी करण्याचा प्लॅन करताय? थांबा, आधी ‘या’ गोष्टी तपासा

पुढे काय होणार?

मेटा या निर्णयाविरोधात अपील करणार असल्याने हे प्रकरण अजून संपलेले नाही. पुढील न्यायालयीन प्रक्रियेत कंपनीला आपल्या प्लॅटफॉर्मच्या सुरक्षिततेबाबत आणखी स्पष्टीकरण द्यावे लागू शकते. दरम्यान, मुलांच्या ऑनलाइन सुरक्षेबाबत अमेरिकेत नियम अधिक कठोर होण्याची शक्यता आहे.