Japan Economy: ना पेट्रोल, ना गॅसचे साठे; चारही बाजूनी समुद्रांनी वेढलेला तरीही कसा बनला जपान इतका समृद्ध देश?

Japan Economy : खनिज तेल आणि नैसर्गिक वायूचे साठे नसतानाही, जपान आपल्या अतुलनीय तंत्रज्ञान, शिस्तबद्ध मनुष्यबळ, वक्तशीरपणा आणि कठोर परिश्रमामुळे इतका विकसित राहिला आहे.

• संसाधनांची कमतरता तरीही महासत्ता
• राजनैतिक महत्त्व आणि भारताशी करार
• ऊर्जा संकटावर हुशार मात

How Japan became rich without natural resources : आजच्या आधुनिक जगात ज्या देशाकडे खनिज तेल (Crude Oil) आणि नैसर्गिक वायूचे (Natural Gas) मोठे साठे आहेत, तो देश आर्थिकदृष्ट्या समृद्ध मानला जातो. पण या जगामध्ये एक असाही देश आहे, ज्याच्या जमिनीखाली पेट्रोल किंवा गॅसचा एकही थेंब नाही, जो चारी बाजूंनी समुद्राने वेढलेला आहे आणि जिथे दररोज भूकंपाचे धक्के बसतात. होय, आपण बोलत आहोत जपानबद्दल! (Japan) स्वतःचे कोणतेही नैसर्गिक ऊर्जा स्त्रोत नसतानाही जपान आज जगातील सर्वाधिक विकसित, शक्तिशाली आणि श्रीमंत देशांपैकी एक आहे. सध्या जपानची अर्थव्यवस्था अंदाजे ४.३८ ट्रिलियन डॉलर्सची असून तो जागतिक बाजारपेठेवर राज्य करत आहे.

नुकतीच जपानच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान सनाए ताकाइची (Sanae Takaichi) या तीन दिवसांच्या महत्त्वपूर्ण भारत दौऱ्यावर आल्या होत्या. या दौऱ्यादरम्यान भारत आणि जपानमध्ये विविध क्षेत्रांचा समावेश असलेले जवळपास १२० महत्त्वाचे करार झाले आहेत. या ऐतिहासिक करारानुसार जपान भारतात तब्बल १० लाख कोटी रुपयांची गुंतवणूक करणार आहे. या मोठ्या घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवर जगभरात एकच प्रश्न विचारला जात आहे की, ज्या देशाकडे स्वतःचे पेट्रोल किंवा वायूचे साठे नाहीत, तो देश इतका श्रीमंत कसा आणि भारतासारख्या मोठ्या देशात एवढी अफाट गुंतवणूक करण्याची ताकद त्यांच्यात कुठून येते?

राखेतून फिनिक्स पक्षासारखी घेतलेली झेप

जपानच्या या यशाची कथा समजून घेण्यासाठी आपल्याला इतिहासात जावे लागेल. १९४५ मध्ये दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान जेव्हा जपानमधील हिरोशिमा आणि नागासाकी या दोन मोठ्या शहरांवर अमेरिकेने अणुबॉम्ब टाकले, तेव्हा हा देश पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाला होता. लाखो लोकांचा मृत्यू झाला होता आणि अर्थव्यवस्था शून्यावर आली होती. ज्या देशाचा संपूर्ण विनाश झाला आहे, तो देश कधी काळी पुन्हा उभा राहील आणि अनेक दशके जगातील दुसरी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था म्हणून टिकून राहील, अशी कल्पना कदाचित बॉम्ब टाकणाऱ्या अमेरिकेनेही केली नसेल. जपानने आपल्या भूतकाळातील संकटांना आपली कमजोरी बनू दिले नाही, तर त्यातून धडा घेऊन स्वतःला नव्याने घडवले.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Khamenei Funeral: युद्धानंतर इराणचे सर्वात मोठे राजनैतिक शक्तीप्रदर्शन; अली खामेनी यांच्या अंत्ययात्रेत भारतासह 100 देश सहभागी

जपानच्या यशाचा सर्वात मोठा आधारस्तंभ म्हणजे त्यांचे उत्कृष्ट तंत्रज्ञान आणि उच्च दर्जा (High Quality Technology) हे आहे. जपान आपल्या ऊर्जेच्या गरजांसाठी जवळपास १००% इतर देशांवर अवलंबून आहे. मात्र, त्यांनी आपली ही कमतरता त्यांच्या उत्पादन कौशल्याने (Manufacturing Prowess) भरून काढली. जपानने अशा उत्पादन पद्धती आणि तंत्रज्ञान विकसित केले, ज्यामुळे अगदी कमी कच्च्या मालाचा वापर करूनही अत्यंत टिकाऊ, कार्यक्षम आणि जगातील सर्वोत्तम दर्जाची उत्पादने तयार करता येतात. आज ऑटोमोबाईल क्षेत्रात ‘टोयोटा’ (Toyota) आणि इलेक्ट्रॉनिक्स बाजारपेठेत ‘सोनी’ (Sony) यांसारख्या जपानी ब्रँड्सनी जगावर आपले वर्चस्व निर्माण केले आहे, कारण जपानी यंत्रसामग्री तिच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि विश्वासार्हतेसाठी ओळखली जाते.

संशोधन आणि शिस्तप्रिय मनुष्यबळ हाच खरा खजिना

जपान आपल्या एकूण जीडीपीचा (GDP) एक खूप मोठा हिस्सा संशोधन आणि विकासावर (R&D) खर्च करतो. ते केवळ वस्तू बनवत नाहीत, तर त्या कशा प्रकारे अधिक आधुनिक आणि कमी ऊर्जेवर चालणाऱ्या बनवता येतील, यावर सतत संशोधन करतात. जपानकडे जमिनीखाली सोन्याचे, कोळशाचे किंवा तेलाचे साठे नसतील, पण जमिनीच्या वर त्यांच्याकडे जगातील सर्वात मौल्यवान खजिना आहे आणि तो खजिना म्हणजे तिथले सुशिक्षित आणि शिस्तबद्ध नागरिक होय.

जपानचे मनुष्यबळ हे जगातील सर्वात शिस्तप्रिय, वक्तशीर (Punctual) आणि मेहनती मानले जाते. जपानमध्ये वेळेला पैशापेक्षाही जास्त महत्त्व दिले जाते. तिथल्या सरकारने आपल्या नागरिकांच्या शिक्षण आणि तांत्रिक कौशल्यांमध्ये (Skill Development) एवढी मोठी गुंतवणूक केली आहे की, आज जपान मानवी बुद्धिमत्तेच्या जोरावर चालणारी एक मजबूत, ‘ज्ञान-आधारित अर्थव्यवस्था’ (Knowledge-Based Economy) बनला आहे. कठीण परिश्रम आणि देशाप्रती असलेली निष्ठा हे जपानी संस्कृतीचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Indus Water Treaty: ‘रक्त आणि पाणी एकत्र वाहू शकत नाही!’ सिंधू पाणी करारावरून भारत आक्रमक; पाकिस्तानच्या मात्र घशाला कोरड

ऊर्जा संकटाचा सामना करण्याची हुशार रणनीती

इतर देशांवर ऊर्जेसाठी अवलंबून असणे हे कोणत्याही देशासाठी धोक्याचे ठरू शकते, हे जपानला चांगले ठाऊक आहे. म्हणूनच, पेट्रोल आणि गॅसच्या तीव्र तुटवड्यामुळे निर्माण होणाऱ्या कोणत्याही मोठ्या जागतिक संकटापासून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी जपानने एक अत्यंत हुशार आणि दूरदृष्टीची रणनीती आखली आहे. देशाने जगातील सर्वात मोठ्या सामरिक तेल साठ्यांपैकी एक (Strategic Petroleum Reserves) साठा उभारून ठेवला आहे. जर जगात कुठे युद्ध सुरू झाले किंवा तेल पुरवठा खंडित झाला, तर अनेक महिन्यांपर्यंत जपानची अर्थव्यवस्था विनातक्रार चालू शकेल, एवढी इंधनाची साठवणूक त्यांनी करून ठेवली आहे.

याव्यतिरिक्त, आपल्या ऊर्जा पुरवठ्याची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी, जपान जगभरातील विविध देशांशी, विशेषतः आशियाई देशांशी अत्यंत मजबूत आणि सलोख्याचे राजनैतिक संबंध राखतो. भारतासोबतचे वाढते संबंध हे याच धोरणाचा एक भाग आहेत. नैसर्गिक साधनसंपत्ती नसणे हे प्रगतीच्या मार्गात कधीही अडथळा बनू शकत नाही, तर खरी संपत्ती ही देशातील नागरिकांची कौशल्ये आणि विचारसरणी असते, हे जपानने संपूर्ण जगाला सिद्ध करून दाखवले आहे.