दक्षिण चीन समुद्रात ब्रह्मोसचा डंका! जाणून घ्या भारताची रणनीती कशी बदलतेय समीकरणे?

संपूर्ण दक्षिण चीन समुद्रावर चीन दावा करतो. तर फिलीपिन्स, इंडोनेशिया, मलेशिया आणि ब्रुनेई सारखे देश देखील दक्षिण चीन समुद्रावर दावा करतात. मात्र चीनने त्यांचा दावा फेटाळून लावला आहे.

मनिला : रणनीती, सुरक्षा आणि व्यावसायिक हितसंबंधांच्या नाजूक संतुलनावर आधारित देश त्यांची परराष्ट्र धोरणे ठरवतात. भारताच्या दृष्टीकोनातून एकीकडे बीजिंगसोबतचे व्यापारी संबंध कायम ठेवावे लागतील, तर दुसरीकडे आपल्या सीमाही सुरक्षित ठेवाव्या लागतील. याशिवाय, भारताचे काम चीनला त्याच्या शेजारी समतोल राखणे आहे, विशेषत: जेव्हा चीन हिंदी महासागरात दिल्लीला त्रास देत आहे. यासाठी इंडो-पॅसिफिकच्या सुरक्षेसाठी स्थापन करण्यात आलेल्या QUAD या संघटनेमध्ये भारताचा समावेश करण्यात आला असून त्यात अमेरिका, जपान आणि ऑस्ट्रेलियाचाही समावेश आहे. भारताच्या या प्रयत्नात ब्रह्मास्त्र नावाचे क्षेपणास्त्र ब्रह्मोस अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.

ब्रह्मोस भारत आणि रशियाने संयुक्तपणे बनवले आहे, जे दिल्ली चीनचा सामना करण्यासाठी आपल्या शत्रूंना देत आहे. ब्रह्मोसची विक्री करण्यासाठी भारत दक्षिण पूर्व आशियाई देशांशी सतत संबंध वाढवत आहे. संपूर्ण दक्षिण चीन समुद्रावर चीन दावा करतो. तर फिलीपिन्स, इंडोनेशिया, मलेशिया आणि ब्रुनेई सारखे देश देखील दक्षिण चीन समुद्रावर दावा करतात. मात्र चीनने त्यांचा दावा फेटाळून लावला आहे. फिलीपिन्सने भारताकडून ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र आधीच खरेदी केले आहे, तर इंडोनेशिया आणि मलेशियासारख्या देशांशी प्रगत पातळीवर चर्चा सुरू आहे.

चीनच्या शेजारी असलेल्या फिलीपिन्सने 2024 साली भारताकडून ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र प्रणाली खरेदी केली होती, जी त्यांनी दक्षिण चीन समुद्रात तैनात केली आहे. ताज्या अहवालानुसार, इंडोनेशिया आता ब्रह्मोस खरेदी करण्यासाठी भारताशी करार करण्याची तयारी करत आहे. दक्षिण चीन समुद्रातही चीन इंडोनेशियासाठी धोका बनला आहे. हा करार निश्चित झाल्यास ब्राह्मोस खरेदी करणारा फिलिपाइन्सनंतरचा हा दुसरा देश ठरेल. पण तो कदाचित शेवटचा देश नसेल. इंडोनेशिया व्यतिरिक्त, व्हिएतनाम देखील भारतासोबत ब्रह्मोस करारासाठी सक्रियपणे वाटाघाटी करत आहे आणि मलेशियाने देखील ब्रह्मोस क्षेपणास्त्रात स्वारस्य दाखवले आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : युक्रेन युद्ध समाप्तीनंतर भारतातील पेट्रोल-डिझेल स्वस्त होणार; सौदी आणि UAE समोर मात्र मोठे आर्थिक संकट

दक्षिण चीन समुद्रावर चीनची नाकेबंदी

सर्वात मनोरंजक आहे इंडोनेशिया, फिलीपिन्स, व्हिएतनाम आणि मलेशिया.. हे सर्व देश दक्षिण चीन समुद्रात त्यांच्या वाट्यासाठी चीनशी लढत आहेत. चीनचा असा दावा आहे की संपूर्ण दक्षिण चीन समुद्र हा केवळ आपला हिस्सा आहे आणि या देशांना काहीही मिळणार नाही. तर या देशांना त्यांचे हक्क हवे आहेत. या देशांचा चीनशी सखोल वाद आहे. त्यामुळे दक्षिण चीन समुद्रात त्यांना चीनपासून संरक्षण देणारी शस्त्रे मिळवण्याचा या देशांचा प्रयत्न आहे. ब्रह्मोस यासाठी योग्य आहे. ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र पाणबुडी, जहाजे, लढाऊ विमाने किंवा लँड व्हेइकल्समधून डागता येते. त्यामुळे हे क्षेपणास्त्र चीनसाठी अत्यंत धोकादायक ठरू शकते.

नटुना समुद्र हा दक्षिण चीन समुद्राच्या दक्षिणेकडील भागात आहे. या भागात चीन आणि इंडोनेशियामध्ये अतिशय तीव्र वाद सुरू असून इंडोनेशिया या भागात आपली सागरी संरक्षण क्षमता वाढवत आहे. ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र त्याच्या अपवादात्मक वेग, अचूकता आणि मारक शक्तीसाठी प्रसिद्ध आहे. याशिवाय चीनला ब्रह्मोसची सर्वाधिक भीती वाटते कारण चीनची हवाई संरक्षण यंत्रणा ब्रह्मोस क्षेपणास्त्राचा मागोवा घेऊ शकत नाही. “ब्रह्मोसच्या विक्रीसाठी आम्ही गेल्या काही वर्षांपासून जकार्ताशी चर्चा करत आहोत कारण त्यांच्या नौदलाला क्षेपणास्त्र प्रणालीची गरज आहे. ब्रह्मोसच्या विक्रीसाठी भारत व्हिएतनामशीही प्रगत टप्प्यात आहे,” असे एका वरिष्ठ भारतीय संरक्षण अधिकाऱ्याने इंडिया टुडेच्या वृत्तात म्हटले आहे.

इंडोनेशिया ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र खरेदी करणार का?

इंडोनेशियाचे राष्ट्रपती प्रबोवो सुबियांतो हे प्रजासत्ताक दिनादरम्यान प्रमुख पाहुणे म्हणून दिल्लीला आले होते आणि ही भारताची मुत्सद्दीगिरी होती असे मानले जाते. या काळात ब्रह्मोस क्षेपणास्त्राबाबत दोन्ही देशांमध्ये चर्चा झाली. इंडोनेशियाचे नौदल प्रमुख ॲडमिरल मुहम्मद अली यांनी ब्रह्मोस एरोस्पेस सुविधेला भेट देऊन क्षेपणास्त्राच्या किनाऱ्यावर आधारित प्रकार तसेच युद्धनौकांवर बसवता येणारे प्रकार खरेदी केले होते. किंमत आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरणासारख्या काही मुद्द्यांवर दोन्ही देशांदरम्यान अजूनही चर्चा सुरू असली तरी, इंडोनेशियाच्या शिष्टमंडळाने जहाजबांधणी आणि विमानवाहू जहाज बांधणीवरील संरक्षण उद्योगात सहकार्य वाढवण्यासाठी भारतीय लष्करी नेतृत्वाशीही चर्चा केली.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : भारताच्या क्षेपणास्त्र कार्यक्रमाला गंभीर धोका; म्यानमार सीमेजवळ चीनने बनवली 5000 किमी रेंजची महाकाय रडार यंत्रणा

भारत हा जगातील सर्वाधिक संरक्षण खर्च करणारा देश आहे. संरक्षण तज्ज्ञांच्या मते भारताचा प्रयत्न स्वदेशी शस्त्रास्त्रांचे उत्पादन वाढवण्याचा आहे. भारत सरकारने 2025 पर्यंत $5 अब्ज संरक्षण निर्यातीचे लक्ष्य ठेवले आहे. आणि यासाठी ब्रह्मोस हे परिपूर्ण शस्त्र आहे. हे जमीन, समुद्र आणि हवेतून मारा करणारे क्षेपणास्त्र असल्याने आणि 290 किलोमीटरचा पल्ला असल्यामुळे ते भारताच्या संरक्षण क्षेपणास्त्रासाठी अत्यंत विध्वंसक क्षेपणास्त्र आणि उत्कृष्ट क्षेपणास्त्र ठरते.