Jacob Zuma: दक्षिण आफ्रिकेची मोठी कारवाई; फरार उद्योगपती अजय गुप्ता यांच्यासोबत दिसल्याने राजदूताची उचलबांगडी

South Africa-India: हरिद्वारमध्ये माजी राष्ट्राध्यक्ष जेकब झुमा आणि अजय गुप्ता यांच्यात झालेल्या एका "गुप्त" भेटीमुळे वाद निर्माण झाला. दक्षिण आफ्रिकेने तात्काळ भारतातील आपले उच्चायुक्त अनिल सुकलाल यांना परत बोलावले.

• हरिद्वारमधील भेटीमुळे राजनैतिक वाद
• ‘स्टेट कॅप्चर’ प्रकरणाशी जुने कनेक्शन
• राजनयिक नियमांमध्ये बदलाची शिफारस

भारत आणि दक्षिण आफ्रिका (South Africa) या दोन मित्रराष्ट्रांमधील राजनैतिक संबंधांमध्ये सध्या एका अभूतपूर्व घडामोडीमुळे मोठी खळबळ उडाली आहे. दक्षिण आफ्रिका सरकारने भारतातील आपले उच्चायुक्त (High Commissioner) अनिल सुकलाल यांना तात्काळ प्रभावाने राजधानी प्रिटोरिया येथे “चर्चेसाठी” परत बोलावले आहे. पहिल्या नजरेत ही कारवाई सामान्य प्रशासकीय वाटू शकत असली, तरी यामागे उत्तराखंडमधील पवित्र तीर्थक्षेत्र हरिद्वार येथे झालेली एक अत्यंत वादग्रस्त आणि गुप्त बैठक कारणीभूत ठरली आहे. एका बाजूला भारताचे उच्चायुक्त, दुसऱ्या बाजूला दक्षिण आफ्रिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष आणि तिसऱ्या बाजूला भ्रष्टाचाराच्या गंभीर आरोपांचा सामना करणारा फरार उद्योगपती – हे तिघे एकत्र आल्याने आंतरराष्ट्रीय राजकारणात एका नव्या वादाला तोंड फुटले आहे.

हा संपूर्ण प्रकार जून २०२६ मधील आहे. दक्षिण आफ्रिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष जेकब झुमा (Jacob Zuma) हे एका खाजगी दौऱ्यानिमित्त भारतात आले होते. या दौऱ्या दरम्यान त्यांनी उत्तराखंडमधील हरिद्वार येथील प्रसिद्ध सिद्धपीठ श्री दक्षिण काली मंदिराला भेट दिली. तेथे एका धार्मिक कार्यक्रमादरम्यान जेकब झुमा यांचा एक फोटो सोशल मीडियावर आणि वृत्तवाहिन्यांवर व्हायरल झाला. या फोटोमध्ये जेकब झुमा यांच्यासोबत भारतातील दक्षिण आफ्रिकेचे उच्चायुक्त अनिल सुकलाल आणि विवादास्पद उद्योगपती अजय गुप्ता (Ajay Gupta) एकत्र उभे असल्याचे स्पष्ट दिसले. हा फोटो समोर येताच दक्षिण आफ्रिकेच्या सरकारमध्ये आणि राजकीय वर्तुळात प्रचंड खळबळ उडाली.

विवादास्पद उद्योगपती अजय गुप्ता आणि ‘स्टेट कॅप्चर’ची काळी सावली

या वादाची मुळे दक्षिण आफ्रिकेच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या भ्रष्टाचार प्रकरणाशी जोडलेली आहेत. भारतातील मूळ असलेले गुप्ता बंधू (अतुल, अजय आणि राजेश) यांच्यावर तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष जेकब झुमा यांच्याशी असलेल्या जवळच्या संबंधांचा गैरवापर करून संपूर्ण दक्षिण आफ्रिका सरकार आणि यंत्रणांवर अवाजवी प्रभाव टाकल्याचा (State Capture) गंभीर आरोप आहे. २०१८ मध्ये जेव्हा एका विशेष न्यायिक आयोगाने या बहुचर्चित घोटाळ्याची चौकशी सुरू केली, तेव्हा गुप्ता कुटुंब दक्षिण आफ्रिकेतून पसार झाले होते.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Bangkok Shooting: थायलंडमध्ये शाळकरी विद्यार्थ्याचे भयानक कृत्य; शिक्षकावर गोळीबार करून केली आत्महत्या, 15 विद्यार्थी जखमी

२०२२ मध्ये या तपास आयोगाने सादर केलेल्या अहवालात धक्कादायक निष्कर्ष काढण्यात आले होते. जेकब झुमा यांनी गुप्ता कुटुंबाच्या सांगण्यावरून देशातील अनेक मंत्री आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या नियुक्त्या व बडतर्फ्या केल्याचे निष्पन्न झाले होते. या भ्रष्टाचाराच्या वादळामुळे झुमा यांना आफ्रिकन नॅशनल काँग्रेस (ANC) या पक्षातून काढून टाकण्यात आले. सध्या झुमा हे एमके (uMkhonto weSizwe) या विरोधी पक्षाचे नेतृत्व करत आहेत. अशा परिस्थितीत देशाचे सध्याचे उच्चायुक्त एका फरार उद्योगपती आणि पदच्युत राष्ट्राध्यक्षांसोबत एकत्र फिरताना दिसल्याने दक्षिण आफ्रिकेच्या सत्ताधारी वर्तुळात मोठा संताप निर्माण झाला आहे.

Anil Sooklal, South Africa’s High Commissioner to India has been “recalled to the headquarters” after recent pictures showing him attending an event together with Ajay Gupta and former State President Jacob Zuma in Haridwar. Ronald Lamola, International Relations Minister… pic.twitter.com/rTJYJAylb3 — EWN Reporter (@ewnreporter) August 5, 2026

credit – social media and Twitter

परराष्ट्र मंत्र्यांची कडक कारवाई आणि सुकलाल यांची बाजू

दक्षिण आफ्रिकेचे परराष्ट्र मंत्री रोनाल्ड लामोला (Ronald Lamola) यांनी प्रिटोरिया येथे घेतलेल्या पत्रपरिषदेत पुष्टी केली की, या वादग्रस्त भेटीबाबत सविस्तर स्पष्टीकरण आणि चर्चेसाठी उच्चायुक्त अनिल सुकलाल यांना मुख्यालयात बोलावण्यात आले आहे. दक्षिण आफ्रिका सरकार या घटनेकडे राजनैतिक शिष्टाचाराचे (Diplomatic Protocol) उल्लंघन आणि भ्रष्टाचाराबाबतच्या आपल्या ‘झिरो टॉलरन्स’ धोरणाचा फटका म्हणून पाहत आहे.

दुसरीकडे, उच्चायुक्त अनिल सुकलाल यांनी या संपूर्ण प्रकरणावर भाष्य करताना हे केवळ एक औपचारिकता (Formality) असल्याचे म्हटले आहे. प्रसारमाध्यमांशी बोलताना त्यांनी स्पष्ट केले की, चिंतेचे कोणतेही कारण नाही आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशी २-३ दिवसांच्या चर्चेनंतर ते पुन्हा नवी दिल्लीतील आपल्या पदावर रुजू होतील. अनिल सुकलाल हे दक्षिण आफ्रिकेच्या राजनैतिक विश्वातील एक अत्यंत वरिष्ठ आणि आदरणीय नाव आहे. उच्चायुक्त होण्यापूर्वी त्यांनी प्रदीर्घ काळ जी-२० (G20) आणि ब्रिक्स (BRICS) परिषदांमध्ये देशाचे ‘शेर्पा’ (Sherpa) म्हणून अत्यंत महत्त्वाची जबाबदारी सांभाळली आहे.

जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Munitions Shortage : ‘माहिती लीक करणाऱ्यांना सोडणार नाही!’ ट्रम्प यांचा संतप्त इशारा; अमेरिकन संरक्षण वर्तुळात खळबळ

राजनयिक शिष्टाचार आणि कडक संदेश

दक्षिण आफ्रिकेत माजी राष्ट्राध्यक्ष आणि राष्ट्रप्रमुखांच्या परदेश दौऱ्यांबाबत अत्यंत कडक नियम आहेत. परराष्ट्र मंत्री रोनाल्ड लामोला यांनी असेही जाहीर केले की, माजी राष्ट्रप्रमुखांच्या परदेश दौऱ्यांदरम्यान कोणत्याही प्रकारचा गैरसमज पसरू नये किंवा त्यांनी देशाचे अधिकृत परराष्ट्र धोरण चालवत असल्याचा भास निर्माण होऊ नये, यासाठी नवीन आणि अधिक कडक नियम लागू केले जातील.

या कारवाईतून दक्षिण आफ्रिका सरकारने संपूर्ण जगाला स्पष्ट संदेश दिला आहे की, भ्रष्टाचाराचे आरोप असलेल्या आणि वादग्रस्त व्यक्तींशी कोणताही राजनैतिक अधिकारी संबंध ठेवू शकत नाही. सध्या संपूर्ण जगाचे लक्ष प्रिटोरियामध्ये होणाऱ्या या उच्चस्तरीय बैठकीकडे लागले असून, अनिल सुकलाल खरोखरच काही दिवसांत भारतात परततात की या वादामुळे त्यांना आपल्या पदावरून हटवले जाते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.