Traffic Rules: कार वा बाईक तपासणीदरम्यान वाहतूक पोलीस चावी काढू शकतात का? काय सांगतात नियम आणि अधिकार

Traffic Rules: अनेकदा गाडी वाहतूक पोलीस थांबवतात. पण गाडीची तपासणी करताना तुमच्या गाडीची चावी काढण्याचा अधिकार त्यांना आहे का? जाणून घ्या तुमचे अधिकार काय आहेत

• गाडी तपासताना वाहतूक पोलीस गाडीची चावी काढू शकतात का

• काय सांगतात वाहतुकीचे नियम 

• तुम्हाला नक्की कोणता अधिकार आहे?

Traffic Rules: रस्त्यावर कार वा बाईक चालवताना अचानक तुमच्यासमोर वाहतूक पोलीस आडवे येतात आणि गाडी थांबवून तपासणी करतात हा अनुभव तर सर्वांनाच आहे. पण अनेकदा तपासणी करताना पोलीस आणि ड्रायव्हर वा चालक यांच्यादरम्यान भांडणं वा वाद होतानाही दिसतात. अशावेळी पोलीस तुमच्या कारची वा बाईकची चावी काढताना दिसतात आणि मग अशावेळी प्रकरण अधिक चिघळतं. 

पण सामन्या नागरीक म्हणून तुम्हाला याबाबत माहिती आणि तुमच्या अधिकाराबाबत जाणून घेणं तितकंच महत्त्वाचं आहे. अशा घटना होतात तेव्हा Motor Vehicle Act नक्की आपल्याला कोणता अधिकार सांगतो हेच आज आपण जाणून घेऊया. 

चावी काढण्याचा वाहतूक पोलिसांना अधिकार आहे का?

या प्रश्नाचं उत्तर नाही असं आहे. वाहतूक पोलिसांना गाडीची चावी काढण्याचा कोणताही हक्क कायद्याने दिलेला नाही. Motor Vehicle Act 1998 च्या कोणत्याही कायद्यांतर्गत असा कोणताही नियम नाही की, वाहतूक अधिकारी वा पोलीस तुमच्या कार वा बाईकची चावी काढून घेऊ शकतो. असं कोणत्याही अधिकाऱ्याने केल्यास ते बेकायदेशीर असल्याचं मानलं जातं. 

पोलीस गाडी कधी थांबवू शकतात वा जप्त करू शकता?

तपासणीदरम्यान पोलीस अधिकारी आपल्या हाताने इशारा करत गाडी थांबविण्याचा सिग्नल देऊ शकतात अथवा बॅरिअर लाऊ शकतात. तसंच तुमच्याकडे ड्रायव्हिंग लायसन्स, आरसीसारखे योग्य कागदपत्र नसतील, तुम्ही दारूच्या नशेत बाईक वा कार चालवत असाल वा गाडी चोरी झाल्याचा संशय असेल तर या नियमान्वये वाहतूक पोलीस तुम्हाला थांबवू शकतात वा तुमचा गाडी जप्त करू शकतात. पण या दरम्यान पोलीस तुम्हाला एक रिसीट वा चलान देतात, चावी काढून घेणं हे कोणत्याही कायद्यात बसत नाही. 

Buldhana: ‘एचएसआरपी’ नसलेल्या ७४० वाहनांवर कारवाई; ५७ हजाराचा दंड वसूल; परिवहन विभागाची मोहीम

पोलीस मोबाईल हिसकावू शकतात का?

नाही, वाहतूक पोलीस तुमच्याकडचा मोबाईल काढून घेऊ शकत नाहीत. असा कोणताही अधिकार कायद्यानुसार त्यांना नाही. मोबाईल फोन हा तुमची खासगी मालमत्ता असून त्यामध्ये प्रत्येकाची खासगी माहिती असते. कोणत्याही ठोस कायद्याच्या पुराव्याशिवाय वा वॉरंटशिवाय पोलीस तुमच्या मोबाईलला हात लाऊ शकत नाहीत. तसंच मोबाईल तुमच्याकडून हिसकावून घेऊ शकत नाही आणि तुमचा फोन अनलॉकही करू शकत नाहीत. 

व्हिडिओ रेकॉर्डिंगबाबत काय नियम आहेत?

जर कोणताही पोलीस अधिकारी गैरवर्तन करत असेल, लाच मागत असेल किंवा तुमच्या गाडीच्या चाव्या बेकायदेशीरपणे काढून घेत असेल, तर तुम्ही तुमच्या मोबाईल फोनचा वापर करून त्यांचा व्हिडिओ रेकॉर्ड करू शकता. पोलीस तुम्हाला कोणत्याही सार्वजनिक ठिकाणी व्हिडिओ रेकॉर्ड करण्यापासून रोखू शकत नाहीत, किंवा ते तुमचा फोन जप्तही करू शकत नाहीत. तथापि, हे सुनिश्चित करणे देखील महत्त्वाचे आहे की व्हिडिओ रेकॉर्ड करताना, तुम्ही पोलिसांच्या अधिकृत कामात हस्तक्षेप करू नये, किंवा त्यांच्याशी वाद घालू नये किंवा झटापट करू नये.

RTO India: फक्त 100 रुपयांच्या निष्काळजीपणामुळे बसणार 10,000 रुपयांचा फटका; गाडी असेल तर ‘हा’ नियम आत्ताच वाचा

जर एखाद्या पोलिसाने तुमचा फोन हिसकावून घेतला तर तुम्ही काय करावे?

जर तुम्हाला अशा परिस्थितीचा सामना करावा लागला, तर घाबरू नका आणि खालील पायऱ्यांचे पालन करा:

• सर्वप्रथम, शांत रहा आणि पोलिसांशी कोणत्याही प्रकारची शाब्दिक शिवीगाळ किंवा शारीरिक झटापट टाळा. असे केल्यास सरकारी कामात अडथळा आणल्याचा गुन्हा दाखल होऊ शकतो
• पोलिसाच्या गणवेशावरील नेमप्लेटवरून त्याचे नाव आणि बॅज क्रमांक लिहून घ्या आणि शक्य असल्यास, तुमच्या मोबाईल फोनवर या घटनेचे व्हिडिओ रेकॉर्डिंग करा
• यानंतर, तुम्ही तात्काळ पोलिसांच्या आपत्कालीन क्रमांक ११२ वर कॉल करून घटनेची माहिती देऊ शकता. याव्यतिरिक्त, तुम्ही संबंधित वाहतूक पोलीस अधीक्षक किंवा पोलीस आयुक्तांच्या कार्यालयात तक्रार दाखल करू शकता
• सोशल मीडिया आता कालबाह्य झाल्यामुळे, तुम्ही संबंधित राज्याच्या अधिकृत वाहतूक पोलीस हँडलवर व्हिडिओसह तक्रार सादर करू शकता.

तपासणी दरम्यान तुमचे हक्क काय आहेत?

मोटार वाहन कायद्यानुसार, प्रत्येक वाहतूक पोलीस अधिकारी चलन जारी करू शकत नाही. केवळ एएसआय (ASI), एसआय (SI) किंवा त्याहून उच्च अधिकारीच दंड वसूल करू शकतात. कॉन्स्टेबल केवळ वाहतूक नियंत्रित करण्यासाठी आणि नंबर प्लेटची नोंद घेण्यासाठी जबाबदार असतात. याव्यतिरिक्त, तुम्हाला वाहनाची मूळ कागदपत्रे नेहमी सोबत बाळगण्याची गरज नाही.

तुम्ही भारत सरकारच्या अधिकृत ॲप्स ‘डिजीलॉकर’ (DigiLocker) किंवा ‘एमपरिवहन’ (mParivahn) मध्ये जतन केलेली डीएल (DL), आरसी (RC), विमा इत्यादी पूर्णपणे वैध असलेली डिजिटल कागदपत्रे दाखवू शकता.