फोटो सौजन्य: Gemini
अनेक वर्षांपूर्वी, ‘टाटा नॅनो’ ही भारताची सर्वात परवडणारी कार म्हणून बाजारात लाँच करण्यात आली होती. ही कार बाजारात आणण्यामागील मुख्य उद्देश हा होता की, दुचाकी चालकांना एका सहज परवडणाऱ्या किमतीत कार उपलब्ध करून देणे. जेव्हा ही कार बाजारात दाखल झाली तेव्हा या कारने प्रचंड उत्सुकता निर्माण केली होती. मात्र, प्रचंड चर्चा आणि सुरुवातीच्या काळात मिळालेल्या मोठ्या संख्येने बुकिंग्स असूनही, ही कार बाजारात यशस्वी होऊ शकली नाही आणि अवघ्या काही वर्षांतच तिचे उत्पादन थांबवावे लागले. इतका अनोखा आणि फीचर्सपूर्ण प्रस्ताव असूनही, ही कार शेवटी अपयशी का ठरली, याची कारणे आज आपण जाणून घेऊयात.
यामागील सर्वात मोठे कारण म्हणजे या कारची ‘इमेज’. या कारचे ब्रँडिंग “जगातील सर्वात स्वस्त कार” म्हणून केले गेले होते. परिणामी, लोकांच्या मनात अशी एक धारणा रुजली की ही कार केवळ “गरिबांसाठी” आहे. भारतासारख्या देशात, लोक कारकडे केवळ वाहतुकीचे साधन म्हणून पाहत नाहीत, तर स्टेटस सिम्बॉल म्हणूनही पाहतात. त्यामुळे, एखादी स्वस्त आणि नवीन कार खरेदी करण्यापेक्षा, अनेक लोकांनी थोडे अधिक पैसे खर्च करून, आधीच वापरलेली (सेकंड-हँड) पण थोडी अधिक महागडी कार खरेदी करण्यास पसंती दिली.
दुसरे प्रमुख कारण म्हणजे या कारची गुणवत्ता आणि सुरक्षितता यांविषयीच्या शंका. सुरुवातीच्या काळात, काही कारना आग लागल्याच्या बातम्या समोर आल्या, ज्यामुळे लोकांचा या कारवरील विश्वास कमी झाला. शिवाय, कारची हलकी बांधणी आणि मर्यादित फीचर्स यामुळे, ग्राहकांना ही कार पुरेशी सुरक्षित किंवा मजबूत वाटली नाही.
याव्यतिरिक्त, कारची किंमत अत्यंत कमी ठेवण्याच्या प्रयत्नात, कंपनीने त्यातून अनेक फीचर्स वगळली होती; यामुळे लोकांना ही कार कमकुवत आणि निकृष्ट दर्जाची वाटू लागली. शिवाय, या कारचे डिझाइन आणि याची कार्यक्षमता संभाव्य ग्राहकांच्या सर्वच वर्गांना आकर्षित करण्यात अपयशी ठरली.
Car AC वापरून सुद्धा तुम्हाला मिळेल सुसाट मायलेज! ‘या’ सोप्या स्टेप्स आणि पैश्यांची होईल बचतच बचत
आणखी एक महत्त्वाची समस्या या कारच्या Marketing Strategy आणि Target Audience निवडीमध्ये दडलेली होती. कंपनीला अशी अपेक्षा होती की दुचाकीस्वार हेच या कारचे मुख्य खरेदीदार असतील, परंतु प्रत्यक्षात तसे घडले नाही. ज्यांच्याकडे आधीच दुचाकी होती, त्यांनी थेट कार खरेदी करण्याकडे वळणे पसंत केले नाही; तर ज्यांच्याकडे कार खरेदी करण्याची आर्थिक क्षमता होती, त्यांनी थोडे अधिक पैसे खर्च करून, त्यापेक्षा मोठी आणि अधिक सरस गाडी घेण्यास पसंती दिली. शेवटी, हळूहळू या वाहनाची मागणी ओसरू लागली आणि अखेरीस, 2018 मध्ये याचे उत्पादन थांबवावे लागले.
असे मानले जाते की, टाटा समूहाचे माजी अध्यक्ष रतन टाटा यांना या कारची कल्पना तेव्हा सुचली, जेव्हा त्यांनी एकाच बाईकवर चार जणांचे कुटुंब एकत्र प्रवास करताना पाहिले. याच संदर्भात, त्यांनी अशा एका कौटुंबिक कारची निर्मिती करण्याचे स्वप्न पाहिले, जी परवडणारी आणि सुरक्षित अशा दोन्ही निकषांवर खरी ठरेल. अगदी याच प्रकारे ‘टाटा नॅनो’ची संकल्पना जन्माला आली; मात्र, या वाहनाचे उत्पादन थांबल्यानंतर, त्यांचे हे स्वप्न मात्र अपूर्णच राहिले.
