CleanMax IPO: क्लीनमॅक्सचा महागडा आयपीओ; किरकोळ गुंतवणूकदार धोक्यात?

भारतीय शेअर बाजार महाग असल्याचे सांगून मंदी आणणारे तेच संस्थात्मक गुंतवणूकदार, म्हणजेच फंड हाऊसेस, आता १०० ते १,००० च्या पीई रेशोवर खूप महागडे आयपीओ लाँच करणाऱ्या कंपन्यांमध्ये बेपर्वाईने गुंतवणूक करत आहेत.

CleanMax IPO: भारतीय शेअर बाजार महाग असल्याचे सांगून मंदी आणणारे तेच संस्थात्मक गुंतवणूकदार, म्हणजेच फंड हाऊसेस, आता १०० ते १,००० च्या पीई रेशोवर खूप महागडे आयपीओ लाँच करणाऱ्या कंपन्यांमध्ये बेपर्वाईने गुंतवणूक करून किरकोळ गुंतवणूकदारांच्या बचतीला धोका पत्करत आहेत. याचे ताजे उदाहरण म्हणजे ग्रीन एनर्जी सेक्टरचा सर्वात महागडा आयपीओ, क्लीनमॅक्स एन्व्हायरो एनर्जी सोल्युशन्स लिमिटेड, जिथे ४१ अँकर गुंतवणूकदारांनी ९२१ कोटी गुंतवले.

४०० च्या किंमत-ते-कमाई गुणोत्तर (पी/ई गुणोत्तर) च्या सर्वोच्च मूल्यांकनावर लाँच झालेल्या क्लीनमॅक्सच्या आयपीओमध्ये, अँकर गुंतवणूकदार म्हणून या संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी प्रति शेअर १,०५३ या दराने ८७.४६ लाखांहून अधिक इक्विटी शेअर्स खरेदी केले. गेल्या वर्षीपर्यंत तोटा सहन करणाऱ्या क्लीन मॅक्सने २३ फेब्रुवारी रोजी ३,१०० कोटी रुपयांचा आयपीओ उघडला आणि २५ फेब्रुवारी रोजी बंद होईल. पहिल्या दिवशी, सोमवारी, किरकोळ गुंतवणूकदारांना क्लीन मॅक्स आयपीओच्या उच्च मूल्यांकनामुळे दूर ठेवण्यात आले.

पहिल्या दिवशी, किरकोळ श्रेणीला फक्त २% गुंतवणूक मिळाली. क्यूआयबी श्रेणीतील अनेक संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी क्लीन मॅक्सचे आणखी ६.१४ दशलक्ष शेअर्स खरेदी केले. मोठा प्रश्न असा आहे की या फंडांनी लाखो किरकोळ गुंतवणूकदारांचे पैसे या धोकादायक आयपीओमध्ये इतक्या उच्च किमतीत का गुंतवले? सेबीचे अधिकारी या गंभीर समस्येवर लक्ष देतील का?

क्लीन मॅक्सने १,०५३ रुपयांच्या दर्शनी मूल्यासह त्याच्या इक्विटी शेअरची किंमत १० रुपये ठेवली आहे. १० रुपयांच्या दर्शनी मूल्याचा वापर करून गणना केल्यास, क्लीन मॅक्स शेअरची किंमत १०,५३० रुपये किंवा १०,००० रुपयांपेक्षा जास्त आहे. सौर आणि पवन ऊर्जा उत्पादक क्लीन मॅक्सला २०२३ आणि २०२४ या आर्थिक वर्षात ९७ कोटींचे नुकसान झाले आणि २०२५ या आर्थिक वर्षात त्यांनी फक्त १९ कोटींचा निव्वळ नफा आणि फक्त २.८० चा ईपीएस नोंदवला.

१९ कोटींचा तुटपुंजा नफा मिळवणाऱ्या क्लीन मॅक्स आयपीओमध्ये अँकर गुंतवणूकदार म्हणून गुंतवणूक करणाऱ्या संस्थात्मक गुंतवणूकदारांमध्ये टेमासेक होल्डिंग्ज, नोमुरा, ईस्टस्प्रिंग, एचडीएफसी, टाटा इन्व्हेस्टमेंट, अबू धाबी इन्व्हेस्टमेंट, फ्रँकलिन टेम्पलटन म्युच्युअल फंड, एसबीआय लाईफ, एसबीआय जनरल, प्रेमजी इन्व्हेस्ट, ३६० वन म्युच्युअल फंड, सोसायटी जनरल, सिटीग्रुप ग्लोबल, इंडिया फर्स्ट लाइफ इन्शुरन्स, कॅनरा एचएसबीसी लाईफ आणि भारती एक्सा लाईफ इन्शुरन्स यांचा समावेश आहे.

यामध्ये लाखो किरकोळ गुंतवणूकदारांच्या ठेवी असलेल्या अनेक भारतीय फंड हाऊसेसचा समावेश आहे. मोठा प्रश्न असा आहे की या फंड हाऊसेसनी क्लीन मॅक्सच्या महागड्या आयपीओमध्ये किरकोळ गुंतवणूकदारांचे पैसे का पणाला लावले? भूतकाळात लाँच झालेल्या पेटीएम, ओला, स्विगी, फर्स्टक्राय, न्याका, मीशो, जारो, विक्रम सोलर आणि डॅम कॅपिटल यासारख्या अनेक उच्च किमतीच्या आयपीओना मोठे नुकसान सहन करावे लागले आहे.

क्लीन मॅक्स व्यवस्थापन आणि त्यांचे लोभी मर्चंट बँकर्स आयपीओमधील उच्च, काल्पनिक मूल्यांकनांचे समर्थन करत आहेत. जर त्यांना कंपनीमध्ये बम्पर नफा अपेक्षित असेल, तर प्रमोटर्स आणि संस्थात्मक गुंतवणूकदार त्यांचे शेअर्स का विकत आहेत? या ३,१०० कोटी आयपीओचा उद्देश कर्ज फेडणे आहे, परंतु या ३,१०० कोटींपैकी १,९०० कोटी विक्रीसाठी ऑफर (OFS) आहे.

कंपनीला कर्ज फेडण्यासाठी फक्त १,२०० कोटी मिळतील. कंपनीवर ८,००० कोटींपेक्षा जास्त कर्जाचा बोजा आहे, जे स्पष्टपणे दर्शवते की हा आयपीओ कंपनीच्या कर्जाचा बोजा कमी करण्यासाठी नाही तर प्रमोटर्स आणि विद्यमान गुंतवणूकदारांच्या खिशाला भर घालण्यासाठी आहे. तरीही, ४१ अँकर गुंतवणूकदारांनी ९२१ कोटींची गुंतवणूक केली, जी चिंतेची बाब आहे.