मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
Indian Scientists: मर्यादित संसाधनांतून रचला इतिहास! जाणून घ्या भारतीय अंतराळ आणि अणुऊर्जेच्या ५ जनकांविषयी सविस्तर
भारताचे माजी राष्ट्रपती आणि भारतरत्न सन्मानित डॉ. कलाम यांना देशात ‘मिसाइल मॅन’ म्हणून ओळखले जाते. १९६२ मध्ये ते भारतीय अंतराळ संशोधनाशी जोडले गेले. कलाम यांना भारताचा पहिला स्वदेशी उपग्रह (रोहिणी) पृथ्वीच्या कक्षेत प्रस्थापित करण्याचे श्रेय जाते, ज्यामुळे भारताचा आंतरराष्ट्रीय अंतराळ क्लबमध्ये समावेश झाला. याशिवाय स्वदेशी तंत्रज्ञानापासून ‘अग्नि’ आणि ‘पृथ्वी’ सारख्या क्षेपणास्त्रांची निर्मिती करण्यातही त्यांचे मोलाचे योगदान होते.
भौतिकशास्त्रामध्ये नोबेल पुरस्कार मिळवणारे सी. व्ही. रमन हे पहिले आशियाई वैज्ञानिक होते. २८ फेब्रुवारी १९२८ रोजी त्यांनी ‘रमन इफेक्ट’चा (Raman Effect) शोध लावला, ज्यासाठी त्यांना १९३० मध्ये भौतिकशास्त्राचे नोबेल आणि १९५४ मध्ये ‘भारतरत्न’ने सन्मानित करण्यात आले. प्रकाश प्रकीर्णन (Light Scattering) क्षेत्रातील त्यांचे कार्य अद्वितीय आहे.
भारतातील अणुऊर्जा कार्यक्रमाची कल्पना डॉ. होमी भाभा यांच्या योगदानाशिवाय अपूर्ण आहे. त्यांना ‘आर्किटेक्ट ऑफ इंडिया ॲटॉमिक एनर्जी प्रोग्राम’ म्हटले जाते. त्यांच्याच दूरदृष्टीमुळे भारत १९७४ मध्ये आपली पहिली अणुचाचणी यशस्वी करू शकला आणि देश अणूशक्ती संपन्न बनला.
एम्सने जाहीर केला INI CET चा निकाल; ३४ हजारांहून अधिक उमेदवार यशस्वी, असा करा चेक
विक्रम अंबालाल साराभाई यांना भारतीय अंतराळ इतिहासाचे जनक मानले जाते, कारण त्यांनीच देशात अंतराळ कार्यक्रमाची पायाभरणी केली. न्यूक्लियर एनर्जी आणि इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रात योगदान देण्यासोबतच त्यांनी देशभरात अंतराळ आणि संशोधनाशी संबंधित तब्बल ४० संस्थांची स्थापना केली.
प्रसिद्ध वैज्ञानिक सी. व्ही. रमन यांचे पुतणे डॉ. सुब्रमण्यम चंद्रशेखर यांना खगोल भौतिकीतील उल्लेखनीय योगदानासाठी १९८३ मध्ये भौतिकशास्त्राचे नोबेल मिळाले. त्यांनी श्वेत वामन ताऱ्यांचा (White Dwarfs) शोध लावला आणि ‘चंद्रशेखर मर्यादा’ (Chandrasekhar Limit) प्रतिपादित केली, ज्यामुळे ताऱ्यांच्या उत्पत्तीचे रहस्य उलगडण्यास मदत झाली.
Ans: सर सी. व्ही. रमन हे भौतिकशास्त्रात नोबेल मिळवणारे पहिले आशियाई वैज्ञानिक होते. त्यांनी २८ फेब्रुवारी १९२८ रोजी 'रमन इफेक्ट'चा शोध लावला होता.
Ans: विक्रम अंबालाल साराभाई यांना भारतीय अंतराळ इतिहासाचे जनक मानले जाते.
Ans: भारताचे पूर्व राष्ट्रपती आणि भारतरत्न डॉ. एपीजे अब्दुल कलाम यांना 'मिसाइल मॅन' म्हणून ओळखले जाते.
