गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Ajit Doval and S Jaishankar Education : जेव्हा जेव्हा देशासमोर कोणतीही मोठी कूटनीतिक आव्हान किंवा राष्ट्रीय सुरक्षेचे गंभीर संकट उभे राहते, तेव्हा देशवासीयांची नजर अशा दोन दिग्गजांवर टिकते. एक म्हणजे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लाहकार (NSA) अजित डोवाल आणि दुसरे परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांच्यावर. ब्रिक्स (BRICS) शिखर परिषदेपूर्वी राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोवाल यांच्या चीन भेटीचा उद्देश स्पष्ट होता – परिषदेच्या सुरळीत आयोजनापूर्वी भारत आणि चीनमधील संबंध सुधारणे.
कूटनीतीच्या या पटावर पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या या दोन्ही अत्यंत विश्वासू शिलेदारांनी नेहमीच सिद्ध केले आहे की देशहित सर्वोपरि आहे. या दोन्ही व्यक्तींचा ताळमेल कोणत्याही अचूक रणनीतीप्रमाणे काम करतो. जिथे अजित डोवाल त्यांच्या गुप्तचर रणनीती आणि शत्रूंच्या आव्हानांना परतून लावण्यासाठी ओळखले जातात, तिथे एस. जयशंकर त्यांची रोखठोक कूटनीती आणि जागतिक मंचांवर भारताची बाजू अत्यंत मजबूतपणे मांडण्यासाठी जगभर प्रसिद्ध आहेत. पण तुम्हाला माहिती आहे का की हे दोन शिलेदार किती शिकलेत? चला तर मग जाणून घेऊया..
अजित डोवाल राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार म्हणून भारताच्या सुरक्षेचा कणा बनून राहिले आहेत. त्यांचे शालेय शिक्षण अजमेर मिलिट्री स्कूल (राजस्थान) मधून झाले, ज्याला आधी किंग जॉर्ज रॉयल इंडियन मिलिट्री स्कूल म्हटले जायचे. त्यानंतर १९६७ मध्ये त्यांनी आग्रा विद्यापीठातून (आताचे डॉ. भीमराव आंबेडकर विद्यापीठ) अर्थशास्त्र विषयात एम.ए. ची पदवी मिळवली. ते त्यांच्या वर्गात टॉपर होते. शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर १९६८ मध्ये लोकसेवा आयोग (UPSC) परीक्षा उत्तीर्ण होऊन ते केरळ कॅडरचे आयपीएस अधिकारी बनले.
१९७२ मध्ये अजित डोवाल देशाची गुप्तचर संस्था ‘रॉ’ (RAW) आणि ‘इंटेलिजन्स ब्युरो’ (IB) सोबत जोडले गेले. आपल्या कारकिर्दीत त्यांनी अनेक वर्षे अंडरकव्हर (गुप्तचर) म्हणून अत्यंत धोकादायक मोहिमांवर काम केले. यामुळे त्यांना ‘भारताचे जेम्स बाँड’ असेही म्हटले जाते. ते २००४ ते २००५ पर्यंत इंटेलिजन्स ब्युरोचे संचालक होते. त्यानंतर मे २०१४ पासून ते देशाचे पाचवे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार म्हणून देशाच्या सुरक्षेची धुरा सांभाळत आहेत.
भारताचे परराष्ट्र मंत्री डॉ. सुब्रह्मण्यम जयशंकर यांची शैक्षणिक आणि राजनैतिक कारकीर्द अत्यंत उत्तम राहिली आहे. त्यांचे शालेय शिक्षण नवी दिल्लीच्या एअर फोर्स स्कूलमधून झाले. त्यानंतर त्यांनी दिल्ली विद्यापीठाच्या प्रसिद्ध सेंट स्टीफन्स कॉलेजमधून रसायनशास्त्रात (Chemistry) बीएससीची पदवी घेतली. उच्च शिक्षणासाठी त्यांनी जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ (JNU), नवी दिल्ली गाठले. तिथून त्यांनी राज्यशास्त्रात एम.ए., एम.फिल. आणि आंतरराष्ट्रीय संबंधांमध्ये (International Relations) पीएचडी पदवी मिळवली.
Pune University news: विद्यार्थ्यांच्या आंदोलनाला यश! पुणे विद्यापीठाने मागे घेतली मेसची दरवाढ
डॉ. जयशंकर यांनी १९७७ मध्ये भारतीय परराष्ट्र सेवेत (IFS) प्रवेश केला. त्यांनी चार दशकांहून अधिक काळ एक कुशल राजनैतिक अधिकारी म्हणून देशाची सेवा केली. ते सिंगापूरमध्ये भारताचे उच्चायुक्त (२००७-२००९) होते. चेक प्रजासत्ताक, चीन (२००९-२०१३) आणि अमेरिका (२०१३-२०१५) मध्ये भारताचे राजदूत म्हणून त्यांनी देशाचे प्रतिनिधित्व केले. जानेवारी २०१५ ते जानेवारी २०१८ पर्यंत त्यांनी परराष्ट्र सचिव म्हणून जबाबदारी पार पाडली. मे २०१९ मध्ये त्यांची भारताचे परराष्ट्र मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. सध्या ते गुजरात मधून राज्यसभेचे खासदार आहेत.
अजित डोवाल आणि जयशंकर यांच्या जोडीने आंतरराष्ट्रीय मंचावर भारताची प्रतिष्ठा एका नव्या उंचीवर नेली आहे. अलीकडेच ब्रिक्स परिषदेपूर्वी एनएसए अजित डोवाल यांचा चीन दौरा याच रणनीतीचा एक भाग होता, जेणेकरून प्रादेशिक ताणतणाव कमी करून भारताला आपल्या राष्ट्रीय हितांचे रक्षण करता येईल. कूटनीतिक मोर्च्यावर डॉ. जयशंकर जगाला भारताच्या मजबूत परराष्ट्र धोरणाची ओळख करून देतात, तर सुरक्षेच्या मोर्च्यावर अजित डोवाल प्रत्येक कुटिल कटास चोख प्रत्युत्तर देण्यासाठी सदैव तयार असतात.
विद्यार्थ्यांसाठी मोठी बातमी! IIIT Pune च्या संशोधन प्रकल्पांना केंद्र सरकारचे मोठे अनुदान प्राप्त
अजित डोवाल आणि एस. जयशंकर यांची सर्वात मोठी खासियत म्हणजे ते कोणत्याही दबावापुढे कधीही झुकत नाहीत. मग तो सीमापारचा आतंकवाद असो किंवा पाश्चात्य देशांच्या डोळ्यात डोळे घालून आपल्या स्वतंत्र परराष्ट्र धोरणावर ठाम राहणे असो… या दोघांनी नेहमीच सिद्ध केले आहे की मजबूत नेतृत्व देशाला कोणत्या शिखरावर नेऊन ठेवू शकते. म्हणूनच संकटाच्या प्रत्येक काळात देशवासीय आणि सरकार या दोन्ही चेहऱ्यांवर डोळे बंद करून भरोसा ठेवतात.
