study
Best Time to Study: लहानपणापासून आपण आपल्या घरातील मोठ्यांकडून एकच गोष्ट ऐकत आलो आहोत – ‘सकाळी ४ वाजता उठून अभ्यास कर, म्हणजे मेंदू ताजेतवाने राहतो आणि सर्व काही लक्षात राहते.’ जुन्या काळात ‘ब्रह्म मुहूर्ता’वर अभ्यास करणे हाच सर्वोत्तम मार्ग मानला जात असे. पण आजच्या पिढीतील (Gen Z आणि Gen Alpha) विद्यार्थ्यांची गोष्ट पूर्णपणे वेगळी आहे. आजकालचे बहुतांश विद्यार्थी रात्री ११-१२ वाजता पुस्तके उघडतात आणि पहाटे ३-४ वाजेपर्यंत अभ्यास करतात.
पण सकाळचा अभ्यास खरोखर प्रभावी असतो की रात्रीचा अभ्यास तितकाच फायदेशीर आहे? खरं तर, प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या शरीराची ‘बायोलॉजिकल क्लॉक’ वेगळी असते. कोणाला सकाळची शांतता आवडते, तर कोणाला रात्रीचा सन्नाटा. जर तुम्ही सकाळ आणि रात्रीच्या अभ्यासाच्या वेळापत्रकाबद्दल संभ्रमात असाल, तर या अभ्यासाच्या टिप्सद्वारे तुमच्यासाठी कोणती वेळ सर्वोत्तम आहे, ते समजून घ्या.
बहुतेक विद्यार्थी याच गोंधळात असतात. पालकांचा सल्ला मानून सकाळी अभ्यास करावा की स्वतःच्या बायोलॉजिकल क्लॉकनुसार रात्री पुस्तके उघडावीत? विज्ञानाच्या दृष्टीने कोणता अभ्यास रूटीन सर्वोत्तम आहे, ते जाणून घ्या.
सकाळची वेळ: सकाळी मेंदू अगदी ताजेतवाना असतो. रात्रभरच्या झोपेनंतर आपला मेंदू ‘रीसेट’ झालेला असतो, ज्यामुळे नवीन गोष्टी शिकण्याची आणि लक्षात ठेवण्याची क्षमता वाढते. सकाळी सूर्याच्या नैसर्गिक प्रकाशात अभ्यास केल्यामुळे डोळ्यांवर ताण येत नाही आणि लक्ष विचलित होण्याची शक्यता कमी असते. ज्या विषयांमध्ये पाठांतराची जास्त गरज असते, जसे की थिअरी किंवा इतिहास, ते सकाळी वाचणे अत्यंत फायदेशीर मानले जाते.
रात्रीची वेळ: आजच्या डिजिटल युगात अनेक विद्यार्थ्यांना रात्रीचा सन्नाटा अधिक भावतो. रात्री घराचा किंवा कुटुंबाचा गोंधळ नसतो, तसेच मित्र-मैत्रिणींच्या फोन किंवा मेसेजचा अडथळा नसतो. वातावरण शांत असल्याने एकाग्रता वाढते. ज्या विषयांमध्ये लॉजिक, गणिते किंवा कोडिंगसारख्या मेंदूला कष्ट देणाऱ्या कामांची गरज असते, ते रात्रीच्या शांत वातावरणात सोडवणे अनेक विद्यार्थ्यांना सोपे वाटते.
शास्त्रज्ञांच्या मते, जगात प्रामुख्याने दोन प्रकारचे लोक असतात – ‘अर्ली बर्ड्स’ (सकाळी लवकर उठणारे) आणि ‘नाइट आउल्स’ (रात्री जागून काम करणारे). हे मानवाच्या जनुकीय रचनेवर आणि दिनचर्येवर अवलंबून असते. सकाळी अभ्यास करणाराच टॉपर बनेल किंवा रात्री अभ्यास करणारा मागे राहील, असा कोणताही निश्चित नियम नाही. खरा खेळ हा आहे की, तुमचा मेंदू कोणत्या वेळी सर्वात जास्त सक्रिय आणि सतर्क असतो.
सकाळचा अभ्यास: तुमची झोप पूर्ण होते, दिवसभराची दिनचर्या शिस्तबद्ध राहते आणि आरोग्य उत्तम राहते. पण जर तुम्ही जबरदस्तीने सकाळी उठलात, तर दिवसभर आळस जाणवू शकतो.
रात्रीचा अभ्यास: शांतता आणि प्रायव्हसी मिळते, पण जास्त उशिरापर्यंत जागल्यामुळे ‘स्लीप सायकल’ बिघडू शकते. याचा परिणाम डोळ्यांवर आणि मानसिक आरोग्यावर होऊ शकतो.
दुसऱ्यांचे पाहून स्वतःचे स्टडी टाइम टेबल कधीही बनवू नका. जर तुमचा मित्र रात्रभर जागून अभ्यास करत असेल, तर तुम्हीही तेच केले पाहिजे असे नाही. स्वतःला तपासा – जर तुम्ही सकाळी लवकर उठून उत्साही वाटत असाल, तर सकाळी अभ्यास करा. जर तुम्हाला रात्रीच्या शांततेत जास्त समजून घेता येत असेल, तर रात्रीची वेळ निवडा. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे अभ्यासाच्या वेळी मेंदू सक्रिय असावा आणि तुम्ही दररोज किमान ७-८ तास गाढ झोप घ्यावी.
.png "Videos"){kind=small}
