Image
International Day of the Girl Child : जगातील अनेक भागांमध्ये लहान वगीच्या बच्च्यांना शाळेत पाठवण्याऐवजी त्यांच्या खांद्यावर घर-कुटुंबाची जबाबदारी टाकली जाते. त्यांना त्यांची मर्जी विचारली जात नाही. बाल विवाह हा केवळ कमी वयात होणारा सामाजिक बंध नाही, तर तो एखाद्या निष्पापाचे बालपण, त्याचे शिक्षण, आरोग्य आणि निर्णय घेण्याचा अधिकार हिरावून घेणारी सर्वात मोठी भिंत आहे. दरवर्षी ११ ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जाणारा ‘आंतरराष्ट्रीय बालिका दिवस’ याच सत्यावर प्रकाश टाकतो.
या वर्षीच्या आंतरराष्ट्रीय बालिका दिवसाची थिम आहे – ‘बाल विवाह संपवा आणि मुलींच्या अधिकारांमध्ये गुंतवणूक करा.’ संयुक्त राष्ट्रांची आकडेवारी भीतीदायक आहे. जगभरात दरवर्षी १ कोटी २० लाखांहून अधिक मुलींचे लग्न १८ वर्षांच्या वयापूर्वीच लावून दिले जाते. याचा अर्थ प्रत्येक ३ सेकंदाला एका मुलीचे बालपण जबरदस्तीने मोठ्यांच्या दुनियेत ढकलले जाते. यावरून हे सिद्ध होते की, कडक कायद्यांनंतरही ही कुप्रथा आज समाजच्या कपाळावर मोठा कलंक ठरत आहे.
बाल विवाह गरीबी किंवा जुन्या परंपरांशी जोडून पाहणे पुरेसे नाही. अल्पवयीन विवाह मुलींचे भविष्य हिरावून घेतो, त्यांना आर्थिकदृष्ट्या इतरांवर परावलंबी बनवतो आणि अनेकदा मातृत्व किंवा घरगुती हिंसाचारासारख्या धोक्यांच्या तोंडात ढकलतो. या दलदलीतून वाचवण्यासाठी केवळ फेरे थांबवणे पुरेसे नाही. खरी अडचण तेव्हा सुरू होते जेव्हा लग्न थांबल्यानंतर त्या मुलीच्या आयुष्याला नवीन दिशा द्यावी लागते. ती शाळेत जाऊ शकली का? तिला स्वतःच्या पायावर उभे राहण्याची संधी मिळाली का?
बालविवाहाच्या या नासूरविरुद्ध जागतिक पातळीवर लढा देण्यामध्ये भारतही आघाडीवर आहे. बालहक्कासाठी दीर्घकाळ आवाज उठवणारे नामांकित वकील भुवन रिभु (जस्ट राइट्स फॉर चिल्ड्रेनचे संस्थापक) यांनी संयुक्त राष्ट्रांच्या मंचावर बालविवाहाच्या उच्चाटनासाठी एक समर्पित आंतरराष्ट्रीय दिवस निश्चित करण्याची मागणी केली होती. त्यांच्या मोहिमेचा आणि अनेक देशांच्या सहकार्याचा परिणाम म्हणून संयुक्त राष्ट्र महासभेने दरवर्षी २७ नोव्हेंबर हा दिवस बाल आणि सक्तीच्या विवाहाविरुद्धचा ‘आंतरराष्ट्रीय दिवस’ म्हणून पाळण्याचा प्रस्ताव मंजूर केला आहे.
“बाल संरक्षणाकडे केवळ एखाद्या गुन्ह्याविरुद्धची कारवाई म्हणून पाहिले जाऊ शकत नाही. यासाठी धोरण, संस्थात्मक व्यवस्था, अधिकाऱ्यांची क्षमता, समुदायांचा सहभाग, आर्थिक उपाय आणि तंत्रज्ञान यांचा एकाच वेळी वापर करावा लागेल. कायद्याचा खरा उद्देश केवळ शिक्षा देणे हा नसून मुलांना सुरक्षित भविष्य देणे हा आहे.”
आंतरराष्ट्रीय बालिका दिवसाचा संदेश अत्यंत स्पष्ट आहे— कोणत्याही मुलीचे भाग्य तिचे वय किंवा लिंग ठरवू शकत नाही. बालविवाहाचा अंत तेव्हाच शक्य आहे जेव्हा आपण ती दीड-कुचलेली मानसिकता बदलू, जी एका मुलीच्या स्वप्नांपेक्षा तिच्या लग्नाला जास्त महत्त्वाची मानते. जेव्हा मुलीच्या हातात पुस्तके असतील आणि डोळ्यांत आकाश गवसण्याचे स्वप्न असतील, तेव्हाच समाजाचा खरा विकास शक्य होऊ शकेल.
.png "Videos"){kind=small}
