PGI Report: शिक्षण मंत्रालयाचा धक्कादायक खुलासा! ‘एकल-शिक्षक’ शाळांच्या यादीत ‘हे’ राज्य पहिल्या क्रमांकावर

PGI Report 2025-26:केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाने परफॉर्मन्स ग्रेडिंग इंडेक्स (PGI) २.० अहवाल जाहीर केला आहे. देशात शिक्षकांची संख्या १.०३ कोटींवर पोहोचली असली, तरी १ लाख शाळा अजूनही एकल-शिक्षक आहेत.

PGI Report 2025-26: केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाने परफॉर्मन्स ग्रेडिंग इंडेक्स (PGI) २.० आणि परफॉर्मन्स ग्रेडिंग इंडेक्स फॉर डिस्ट्रिक्ट्स (PGI-D) २०२५-२६ चा अहवाल जाहीर करताना ही माहिती दिली आहे की, देशात सध्या एक कोटीहून अधिक शिक्षक कार्यरत आहेत. या आकड्यामुळे एक नवा विक्रम प्रस्थापित झाला असून भारतात पहिल्यांदाच शिक्षकांची संख्या सुमारे १.०३ कोटी पेक्षा जास्त झाली आहे. मात्र, याच वेळी जाहीर झालेल्या दुसऱ्या एका अहवालातून असे समोर आले आहे की, देशात अजूनही अनेक शाळा अशा आहेत ज्या केवळ एकाच शिक्षकाच्या भरवशावर चालत आहेत. शिक्षण मंत्रालयाने जाहीर केलेल्या या आकडेवारीनुसार, देशभरात १,००,८४३ शाळा एकल-शिक्षक (Single Teacher) आहेत.

तसेच या अहवालानुसार, शाळा सोडणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या दरात झालेली घट ही गेल्या तीन वर्षांच्या तुलनेत लक्षणीय आहे. सरकारी अहवालानुसार, तिसरी ते पाचवीच्या दरम्यान विद्यार्थ्यांचा ड्रॉपआउट दर २.३ टक्क्यांवरून घसरून १.८ टक्के झाला आहे. तर, नववी आणि दहावीच्या दरम्यान हा दर ८.२ टक्क्यांवरून ७ टक्क्यांवर आला आहे.

‘एकल-शिक्षक’ शाळांमध्ये कोणते राज्य आघाडीवर?

अहवालानुसार, भारतात अशा सुमारे १,००,८४३ शाळा आहेत जिथे फक्त एकच शिक्षक आहे. या यादीत आंध्र प्रदेश अव्वल स्थानी असून, तिथे १६,३५७ एकल-शिक्षक शाळा आहेत. या यादीत झारखंड दुसऱ्या क्रमांकावर असून तिथल्या ९,८२७ शाळा केवळ एका शिक्षकाद्वारे चालवल्या जात आहेत. तर, पंजाबमध्ये अशा १,७४९ शाळा आहेत जिथे मुलांना शिकवण्यासाठी फक्त एकच शिक्षक उपलब्ध आहे.

Success Story: ‘AI’ च्या युगात पदवी निरुपयोगी? छोटेखानी शहरातून आलेल्या उद्योगपतीने सोशल मीडियावर मांडलं यशाचं खरं गणित!

‘शून्य विद्यार्थी’ असलेल्या शाळा किती?

अहवालातील एका धक्कादायक माहितीनुसार, देशात एकही विद्यार्थी नसलेल्या (शून्य पटसंख्या असलेल्या) शाळांची संख्या ५,६६३ इतकी आहे. या शाळांमध्ये एकाही विद्यार्थ्याचा प्रवेश झालेला नाही, म्हणूनच त्यांना ‘शून्य नामांकन’ (Zero Enrolment) शाळा म्हणून ओळखले जाते. यामध्ये एकट्या पश्चिम बंगालमधील ४,१३३ शाळांचा समावेश आहे जिथे एकही ॲडमिशन झालेले नाही. विशेष म्हणजे, पंजाबमध्ये अशा १९ शाळा आहेत जिथे एकही विद्यार्थी नव्हता, पण तिथे तब्बल ५३ शिक्षक होते.

NEET-UG Exam Big Update: नीट परीक्षेत केंद्र सरकारचा मोठा बदल! पेपर लीक रोखण्यासाठी सरकारचा नवा मेगा प्लॅन वाचा एका क्लिकवर..

‘या’ राज्यांमध्ये एकही शून्य-नामांकन शाळा नाही

एकीकडे देशात विद्यार्थी नसलेल्या शाळा समोर आल्या असताना, दुसरीकडे देशातील अनेक राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश असे आहेत जिथे एकही शाळा शून्य-नामांकन असलेली नाही. यामध्ये गोवा, चंदीगड, दिल्ली, दमण आणि दीव, लक्षद्वीप, पुडुचेरी तसेच हरियाणा या राज्यांचा समावेश आहे. या ठिकाणी एकही शाळा शून्य विद्यार्थी संख्या असलेली नाही.