मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
ISRO 2 सप्टेंबर 2023 रोजी सकाळी 11.50 वाजता आदित्य-L1 मिशन लाँच करणार आहे. ही भारतातील पहिली अंतराळ आधारित वेधशाळा आहे. श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून प्रक्षेपण केले जाईल. या प्रवासादरम्यान आदित्य-एल1 1.5 दशलक्ष किलोमीटरचा प्रवास करेल.
हे चंद्राच्या अंतरापेक्षा चारपट जास्त आहे. प्रक्षेपणासाठी PSLV-XL रॉकेटचा वापर केला जात आहे. ज्याचा क्रमांक PSLV-C57 आहे. आदित्य त्याचा प्रवास लोअर अर्थ ऑर्बिट (LEO) पासून सुरू करेल. त्यानंतर ते पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षण क्षेत्राच्या म्हणजेच स्फेअर ऑफ इन्फ्लुएन्स (SOI) च्या बाहेर जाईल. त्यानंतर क्रूझचा टप्पा सुरू होईल.
इस्रोची सौर मोहीम आदित्य एल1
हे काही काळ टिकेल. यानंतर ते हॅलो ऑर्बिटमध्ये ठेवले जाईल. L1 बिंदू कुठे आहे. हा बिंदू सूर्य आणि पृथ्वी यांच्यामध्ये स्थित आहे. पण सूर्यापासून पृथ्वीच्या अंतराच्या तुलनेत ते फक्त 1 टक्के आहे. या प्रवासात 127 दिवस लागणार आहेत.
सूर्याचा अभ्यास का?
सूर्य हा आपला तारा आहे. त्यातूनच आपल्या सूर्यमालेला ऊर्जा मिळते. त्याचे वय सुमारे 450 कोटी वर्षे मानले जाते. पृथ्वीपासून त्याचे अंतर सुमारे 15 कोटी किलोमीटर आहे. सौरऊर्जेशिवाय पृथ्वीवरील जीवन शक्य नाही. सूर्याच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे या सूर्यमालेतील सर्व ग्रह स्थिर आहेत. अन्यथा, ते खूप पूर्वी खोल जागेत तरंगत राहिले असते.
इस्रोची सौर मोहीम आदित्य एल1
सूर्याच्या केंद्राचे म्हणजेच गाभ्याचे तापमान कमाल १.५० कोटी अंश सेल्सिअस राहते. न्यूक्लियर फ्यूजन येथे घडते. त्यामुळे सूर्य आजूबाजूला आग ओकताना दिसत आहे. पृष्ठभागाच्या थोडं वर म्हणजे त्याच्या फोटोस्फियरचे तापमान ५५०० अंश सेल्सिअस पर्यंत राहते. सूर्याचा अभ्यास असा आहे की त्यामुळे सूर्यमालेतील उर्वरित ग्रहांची समजही वाढू शकते.
केवळ पृथ्वीच नाही तर अवकाशातील हवामानही महत्त्वाचे आहे
सूर्यामुळे पृथ्वीवर किरणोत्सर्ग, उष्णता, चुंबकीय क्षेत्र आणि चार्ज केलेले कण यांचा सतत प्रवाह असतो. या प्रवाहाला सौर वारा किंवा सौर वारा म्हणतात. ते उच्च ऊर्जा प्रोटॉन बनलेले आहेत. सौर चुंबकीय क्षेत्र शोधले जाते. जे खूप स्फोटक आहे. येथेच कोरोनल मास इजेक्शन (CME) होते. त्यामुळे येणाऱ्या सौर वादळामुळे पृथ्वीचे अनेक प्रकारची हानी होण्याची शक्यता आहे. म्हणूनच जागेचे हवामान जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. हे हवामान सूर्यामुळे तयार होते आणि खराब होते.
आदित्य मिशनचा मुख्य उद्देश काय आहे?
सूर्याच्या कोरोनामधून बाहेर पडणाऱ्या उष्णता आणि उष्ण वाऱ्यांचा आदित्य अभ्यास करणार आहे.
सौर वातावरण समजून घेण्याचा प्रयत्न करेल.
सौर वाऱ्यांचे वितरण आणि तापमानाचा अभ्यास करेल.
सौर वादळे, सौर लहरी आणि त्यांचा पृथ्वीच्या वातावरणावर होणारा परिणाम याचे कारण अभ्यासणार आहे.
आदित्यमध्ये काय खास आहे, का वेगळे आहे?
आदित्य-एल1 ही भारताची पहिली सौर मोहीम आहे.
सर्वात महत्वाचा पेलोड दृश्यमान लाइन उत्सर्जन कोरोनाग्राफ (VELC) आहे. इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ अॅस्ट्रोफिजिक्सने ते तयार केले आहे.
सूर्यानमध्ये 7 पेलोड आहेत. त्यापैकी 6 पेलोड इस्रो आणि इतर संस्थांनी बनवले आहेत.
आदित्य-L1 अंतराळयान पृथ्वी आणि सूर्यादरम्यानच्या L1 कक्षेत ठेवण्यात येणार आहे. म्हणजेच, सूर्य आणि पृथ्वी प्रणालीमधील पहिला लॅग्रॅन्जियन बिंदू. म्हणूनच त्याच्या नावासोबत L1 जोडले आहे.
– L1 हे खरे तर जागेचे पार्किंग आहे. जिथे अनेक उपग्रह तैनात आहेत.
भारताचे सूर्ययान पृथ्वीपासून १५ लाख किमी अंतरावर असलेल्या या बिंदूपासून सूर्याचा अभ्यास करेल. जवळ जाणार नाही.
