शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
आता पाकिस्तानचं काही खरं नाही! भारताकडे असणार रोबोटिक आर्मी; DRDO बनवतंय ह्युमनॉइड फायटर रोबोट
भारत आणि पाकिस्तानमध्ये सध्या युद्धबंदी झाली असली तरी तणाव कायम आहे. दोन्ही देशांमधील नागरिकांना युद्धाची भीती सतावत आहे. देशाच्या सीमेवर लढणाऱ्या जवानांना स्वत:चा जीव धोक्यात घालून देशाच्या सीमांचं संरक्षण करावं लागतं. प्रसंगी बलिदानही दिलं जातं. मात्र कधी असा विचार केला आहे का? की देशाच्या सीमेवर जवानांऐवजी रोबोट तैनात असतील तर. पण हे स्वप्न सत्यातही उतरू शकतं कारण भारताने आतापासूनच त्याची तयारी सुरू केली आहे. त्याची प्रात्यक्षिकेही घेण्यात आली असून २०२७ पर्यंत हा प्रोजेक्ट पूर्ण होण्याची शक्यता आहे.
‘अमेरिकेच्या दबावाखाली धोरण का बदलले? काँग्रेस नेते भूपेश बघेल यांचा थेट सरकारला सवाल
संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटनेचे (DRDO) शास्त्रज्ञ एका मानवीय रोबोटच्या विकासावर काम करत आहेत. हे रोबोच आघाडीच्या लष्करी मोहिमांमध्ये भाग घेऊ शकणार आहेत. या रोबोटकडून सैनिकांच्या जीवाला धोका न पोहोचवता उच्च-जोखीम असलेल्या भागात कठीण कामे करून घेतली जाऊ शकता, अशी माहिती एका अधिकाऱ्याने एका राष्ट्रीय वृत्तवाहिनीला दिली आहे.
DRDO अंतर्गत एक प्रमुख प्रयोगशाळा, संशोधन आणि विकास प्रतिष्ठान हे मशीन विकसित करत आहे. हे रोबोट थेट मानवी निर्देशांनुसार जटिल कामे करण्यास सक्षम असेल. जिथे धोका जास्त असेल अशा परिस्थितीत हा रोबोट सैनिकांची सुरक्षितता सुनिश्चित करण्यासाठी डिझाइन केला जात आहे.
पुण्यातील सेंटर फॉर सिस्टम्स अँड टेक्नॉलॉजीज फॉर अॅडव्हान्स्ड रोबोटिक्सचे ग्रुप डायरेक्टर एस.ई. तालोले म्हणाले की, त्यांची टीम गेल्या चार वर्षांपासून या प्रकल्पावर काम करत आहे. अंतर्गत चाचण्यांदरम्यान काही कामे यशस्वीरित्या साध्य झाली आहेत. हा मानवीय रोबोट जंगलासारख्या कठीण भागातही काम करू शकेल. पुण्यात झालेल्या राष्ट्रीय प्रगत पायांच्या रोबोटिक्स कार्यशाळेत या रोबोटचे नुकतंच प्रात्यक्षिक घेण्यात आलं.
सध्या हा प्रकल्प त्याच्या प्रगत विकास टप्प्यात आहे. टीमचे लक्ष रोबोटची ऑपरेटरच्या सूचना समजून घेण्याची आणि अंमलात आणण्याची क्षमता आणखी सुधारण्यावर आहे. या प्रणालीमध्ये तीन मुख्य घटक आहेत:
अ‍ॅक्ट्युएटर: मानवी स्नायूंप्रमाणे हालचाल निर्माण करतात.
सेन्सर्स: आजूबाजूच्या वातावरणातून रिअल टाइममध्ये डेटा गोळा करतात.
नियंत्रण प्रणाली : गोळा केलेल्या माहितीचे विश्लेषण करून रोबोटच्या कृतींचे मार्गदर्शन करतात.
रोबोट इच्छित कार्ये सुरळीतपणे करू शकेल याची खात्री करणे सर्वात मोठे आव्हान आहे. यासाठी, संतुलन, जलद डेटा प्रक्रिया आणि जमिनीच्या पातळीवर अंमलबजावणीमध्ये प्रभुत्व मिळवणे आवश्यक आहे.
डिझाइन टीमचे नेतृत्व करणारे शास्त्रज्ञ किरण अकेला म्हणाले की, संशोधक या पैलूंवर लक्ष केंद्रित करत असून २०२७ पर्यंत हा प्रकल्प पूर्ण करण्यासाठी युद्धपातळीवर काम सुरू आहे.
डीआरडीओ च्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, द्विपाद आणि चतुष्पाद रोबोट संरक्षण आणि सुरक्षा तसेच आरोग्यसेवा, घरगुती मदत, अंतराळ संशोधन आणि उत्पादन यासारख्या क्षेत्रात प्रचंड क्षमता देतात. तथापि, स्वायत्त आणि कार्यक्षम पाय असलेले रोबोट तयार करणे हे एक मोठे तांत्रिक आव्हान आहे.
ह्युमनॉइड रोबोटचा वरचा भाग गोलाकार रिव्होल्युट जॉइंट कॉन्फिगरेशनसह हलक्या वजनाच्या हातांनी सुसज्ज असेल. यात एकूण २४ अंश स्वातंत्र्य असेल – प्रत्येक हातात ७, ग्रिपरमध्ये ४ आणि डोक्यात २. हा रोबोट जटिल स्वायत्त कार्ये करण्यास सक्षम असेल, जसे की: बंद-लूप ग्रिपिंगसह वस्तू धरणे. वळणे, ढकलणे, वस्तू ओढणे, सरकणारे दरवाजे उघडणे, झडपा उघडणे आणि अडथळे ओलांडणे. खाणी, स्फोटके आणि द्रव यासारख्या धोकादायक पदार्थांची सुरक्षितपणे हाताळणी करणे. दोन्ही हात एकत्रितपणे काम करतील, ज्यामुळे धोकादायक पदार्थांची सुरक्षित हाताळणी करता येईल.
प्रोप्रिओसेप्टिव्ह आणि एक्सटेरोसेप्टिव्ह सेन्सर्स: रोबोटला त्याच्या शरीराबद्दल आणि आजूबाजूच्या वातावरणाबद्दल माहिती प्रदान करतील.
डेटा फ्यूजन क्षमता: विविध स्त्रोतांकडून डेटा एकत्रित करण्याची क्षमता.
टॅक्टिकल सेन्सिंग: रोबोटला जटिल परिस्थितीत निर्णय घेण्यास मदत करेल.
ऑडिओ-व्हिज्युअल धारणा: हरोबोटला पाहण्याची आणि ऐकण्याची क्षमता प्रदान करेल.
याव्यतिरिक्त, मानवासारखा बायपेड रोबोटची वैशिष्ट्य
पडणे आणि ढकलणे पुनर्प्राप्ती: पडल्यावर किंवा ढकलल्यावर स्वतःला उचलण्याची क्षमता
रिअल-टाइम नकाशा निर्मिती: आजूबाजूच्या क्षेत्राचा नकाशा तयार करण्याची क्षमता.
स्वायत्त नेव्हिगेशन आणि मार्ग नियोजन: एकाच वेळी स्थानिकीकरण आणि मॅपिंग (SLAM) द्वारे, हा रोबोट जटिल आणि उच्च-जोखीम असलेल्या वातावरणात स्वतंत्रपणे कार्य करण्यासाठी सक्षम असेल.
PM Narendra Modi: नरेंद्र मोदी आज ८ वाजता देशाला संबोधित करणार
DRDO चा हा मानवीय रोबोट प्रकल्प केवळ संरक्षण क्षेत्रात क्रांती घडवून आणणार नाही तर आरोग्यसेवा, अंतराळ संशोधन आणि औद्योगिक अनुप्रयोग यासारख्या इतर क्षेत्रांमध्ये देखील महत्त्वपूर्ण योगदान देऊ शकतो. शास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की अशा प्रगत तंत्रज्ञानामुळे सैनिकांची सुरक्षा वाढेल तसेच मानवी जीवन अधिक सुरक्षित आणि सोयीस्कर बनेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला आहे.
