Indian Ocean Dipole म्हणजे काय? El Nino ला देणार टक्कर; जाणून घ्या भारतावर काय परिणाम होणार?

Indian Ocean Dipole : सध्या एल निनोमुळे भारतावर मोठे संकट उभारले आहे. त्याच्या सक्रिय होण्यामुळे पावसाची शक्यता कमी वर्तवली जात आहे. याच वेळी IOD सकारात्मक होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. यामुळे जुलै महिन्यात पाऊस पडू शकतो.

• Indian Ocean Dipole म्हणजे काय?
• El Nino ला देणार टक्कर;
• जाणून भारतावर काय परिणाम होणार?

Indian Ocean Dipole: अमेरिका-इस्रायल आणि इराण युद्ध आता थांबले आहे. यामुळे भारतावरचे इंधन संकट अल्प काळासाठी टळले आहे. पण दुसरीकडे एल निनोच्या संकटामुळे भारताच्या शेतीवर मोठे संकट उभे राहिले आहे. जून महिना सुरु होऊन १५ दिवस पूर्ण झाले परंतु अद्यार राज्यात मान्सनू पावसाला सुरुवात झालेली नाही. सूर्य आग ओकत असून उकाडा प्रचंड वाढला आहे. भारतीय हवामान विभागाने एल निनो सक्रिय झाल्याने यंदा पाऊस सरासरीपेक्षा कमी पडण्याची शक्यता वर्तवली आहे. ही परिस्थिती भारतासारख्या कृषीप्रधान देशासाठी चिंताजनक मानली जात आहे.

El Nino मुळे पुन्हा चिंता वाढली! पॅसिफिक महासागरातील तापमानात वाढ; भारतीय मान्सूनवर परिणाम होणार?

IOD मुळे पाऊसची शक्यता अधिक?

पण एकीकडे काही तज्ज्ञांनाकडून यंदा पाऊस चांगला पडणार असल्याचे सांगितले जात आहे.  इंडियन ओशन डायपोल (IOD) या मॉडेलनुसार, भारतात एल निनोचा प्रभाव कमी होण्याची शक्यता आहे. यापूर्वी देखील इंडियन ओशन डायपोलने एल निनोचा प्रभाव कमी करण्यासाठी मदत केली आहे. हे मॉडेल नेमकं काय आहे आणि याचा भारतावर काय परिणाम होईल हे जाणून घेऊयात.

An updated forecast for the coming El Nino. Your thoughts? pic.twitter.com/uzwbmTQY1e — Prof. Eliot Jacobson (@EliotJacobson) June 9, 2026

काय आहे IOD?

इंडियन ओशन डायपोस म्हणजे हिंद महासागराच्या पश्चिम आणि पूर्व भागात समुद्राच्या पृष्ठभागावरील तापमान अधिक उष्ण होणे. IOD आल्यानंतर आफ्रिकेडवळ समुद्राचे पाणी अधिक उष्ण होते आणि इंडोनेशियातील पाणी थंड राहते. यामुळे वाऱ्यांची दिशा बदलून भारतात अधिक आर्द्रता पोहोचते. ज्यामुळे भारतात पाऊस अधिक पडतो. जपान हवामान विभागाने IOD च्या सक्रिय होण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. यामुळे भारताला दिलासा मिळू शकतो.

यापूर्वी १९९७ मध्ये जगातील तीव्र एल निनोची घटना घडली होती. पण याच वेळी IOD सकारात्मक झाला आणि भारताची पावसाची तूट कमी झाली होती. यावेळीही IOD पॉझिटिव्ह झाल्यास एल निनोचा प्रभाव काही अंशी कमी होऊ शकतो. पण, याची शक्यता फार कमी आहे. कारण IOD सकारात्मक होण्यासाठी त्याची तीव्रता आणि योग्य वेळी होणारा विकासावर पाऊस अवलंबून आहे.  यामुळे संपूर्ण जगाचे लक्ष सध्या IOD मध्ये कधी आणि कसा बदल होतो याकडे लागले आहे.

El Niño is here!! NOAA’s National Weather Service announced today that El Niño has developed in the tropical Pacific, and issued an El Nino Advisory. pic.twitter.com/BszCFxNICj — Odisha Weatherman (@OdishaWeather7) June 11, 2026

Monsoon 2026 Prediction: यंदा पाऊस कमी पडणार? हवामान विभागाचा पहिला अंदाज जाहीर; ‘एल निनो’मुळे चिंतेचे ढग