शनिवार, 14 नोव्हेंबर 2026
‘जबड्यात जो आला तो गेला! पिटबुल इतका धोकादायक का मानला जातो? पटियाला हल्ल्यानंतर पुन्हा चर्चेत आलेली ही ब्रीड नेमकी काय आहे?
या घटनेनंतर पटियालाचे महापौर कुंदन गोगिया यांनी शहरात आक्रमक कुत्र्यांच्या ब्रीडबाबत नियम कडक करण्याची भूमिका व्यक्त केली असून यासंदर्भात महापालिकेच्या सभेत प्रस्ताव आणण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
‘पिटबुल’ हे एकाच अधिकृत कुत्र्याच्या ब्रीडचे नाव नाही. या शब्दाचा वापर अनेकदा काही विशिष्ट pit bull-type dogs साठी केला जातो. त्यात American Pit Bull Terrier (APBT) ही प्रमुख ब्रीड आहे. ही कुत्री मजबूत, अॅथलेटिक आणि मस्क्युलर शरीरयष्टीसाठी ओळखली जातात. त्यामुळे एखाद्या हल्ल्याच्या वेळी त्यांच्याकडून होणाऱ्या शारीरिक इजेकडे गांभीर्याने पाहिले जाते.
या प्रकारच्या कुत्र्यांचा इतिहास 19व्या शतकातील ब्रिटनमधील bull-baiting आणि इतर blood sports शी जोडला जातो. Bull-and-Terrier प्रकारच्या कुत्र्यांचा वापर अशा लढतींमध्ये केला जात असे. कुत्र्यांना ‘pit’ म्हणजेच लढतीच्या मैदानात उतरवले जात असल्याने पुढे ‘Pit Bull’ हे नाव प्रचलित झाल्याचे सांगितले जाते. ब्रिटनमध्ये 1835 मध्ये प्राण्यांवरील क्रूरतेविरोधी कायद्यानंतर bull-baiting सारख्या खेळांवर बंदी आली. मात्र या प्रकारच्या कुत्र्यांची पैदास आणि त्यांचा वापर पुढे वेगवेगळ्या स्वरूपात सुरू राहिला.
नाही. हा एक लोकप्रिय मिथक आहे. पिटबुलच्या जबड्यात इतर कुत्र्यांपेक्षा वेगळी ‘locking mechanism’ असल्याचा कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा नाही. पिटबुल चावल्यानंतर त्याचा जबडा यांत्रिक पद्धतीने लॉक होतो आणि तो उघडता येत नाही, हा दावा चुकीचा आहे.
मात्र याचा अर्थ पिटबुलचा चावा हलका असतो असा नाही. मजबूत जबड्याचे स्नायू, शरीराची ताकद आणि काही कुत्र्यांमध्ये दिसणारी hold-and-shake प्रकारची प्रतिक्रिया यामुळे चाव्यामुळे गंभीर जखमा होऊ शकतात.
इंटरनेटवर पिटबुलच्या बाइट फोर्सबाबत 1,600 PSI किंवा त्याहून अधिक आकडे मोठ्या प्रमाणावर फिरतात. मात्र अशा आकड्यांना ठोस, तुलनात्मक वैज्ञानिक आधार असल्याचे मानता येत नाही. उपलब्ध माहितीनुसार वेगवेगळ्या कुत्र्यांच्या बाइट फोर्सची अचूक तुलना करणेही कठीण आहे. त्यामुळे “पिटबुलची बाइट पावर 1,600 PSI आहे” हा दावा तथ्य म्हणून मांडणे टाळावे.
पिटबुल किंवा pit bull-type कुत्र्यांच्या बाबतीत केवळ ‘बाइट फोर्स’ हा एकमेव मुद्दा नाही. कुत्र्याचा आकार, शारीरिक ताकद, प्रशिक्षण, समाजीकरण, परिस्थिती, मालकाचे नियंत्रण आणि हल्ल्यावेळी कुत्र्याचे वर्तन—या सर्व गोष्टी महत्त्वाच्या असतात. त्यामुळे एखाद्या संपूर्ण ब्रीडमधील प्रत्येक कुत्रा आक्रमक असतो, असा निष्कर्ष काढणेही योग्य नाही. कुत्र्याच्या वर्तनावर आनुवंशिकता, प्रशिक्षण, संगोपन आणि पर्यावरण यांचा परिणाम होतो.
⚠️ DISTURBING VISUALS Husband and wife out house-hunting in Patiala mauled by a pit bull after it slipped out of the very property they had come to see in Ghuman Nagar Even the owner and neighbours appeared helpless trying to stop the attack They’ve suffered multiple bite… pic.twitter.com/4epQfJgs72 — Nabila Jamal (@nabilajamal_) August 12, 2026
12 मार्च 2024 रोजी केंद्र सरकारच्या मत्स्यपालन, पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय मंत्रालयाने पिटबुल टेरियरसह 23 प्रकारच्या ‘ferocious and dangerous’ कुत्र्यांच्या आयात, प्रजनन, विक्री आणि पाळीव प्राणी म्हणून ठेवण्याबाबत निर्बंध सुचवणारे परिपत्रक जारी केले होते. संबंधित स्थानिक संस्थांना अशा कुत्र्यांसाठी नवीन परवाने न देण्याचे आणि आधीपासून असलेल्या कुत्र्यांच्या नसबंदीबाबतही निर्देश देण्यात आले होते. मात्र या परिपत्रकाला विविध न्यायालयांत आव्हान देण्यात आले.
दिल्ली उच्च न्यायालयाने एप्रिल 2024 मध्ये केंद्राचे हे परिपत्रक बाजूला ठेवले, तर कर्नाटक उच्च न्यायालयानेही त्यावर आक्षेप घेतला. मुख्य मुद्द्यांपैकी एक म्हणजे संबंधित डॉग ओनर्स, ब्रीडर्स आणि इतर stakeholders यांच्याशी पुरेसा सल्लामसलत प्रक्रियेत समावेश झाला होता का, हा होता. त्यानंतर जानेवारी 2025 मध्ये केंद्र सरकारने मुंबई उच्च न्यायालयाला सांगितले की मार्च 2024 च्या परिपत्रकाची सध्या अंमलबजावणी केली जात नाही आणि मे 2024 मध्ये हरकती व सूचना मागवण्यात आल्या होत्या.
