३५ वर्षीय महिलेच्या ‘झटक्यां’मागे आढळला दुर्मिळ ऑटोइम्यून मेंदूविकार; किम्स हॉस्पिटलमध्ये वेळेत निदानामुळे प्रकृतीत सुधारणा

Thane KIMS Hospital detected Autoimmune Encephalitis: ठाण्यातील ३५ वर्षीय महिलेला तीन महिन्यांपासून वारंवार आकडीचे झटके आणि अस्पष्ट न्यूरोलॉजिकल लक्षणांचा त्रास होत होता,किम्स हॉस्पिटल ठाणे येथे MRI तपासणीदरम्यान पुन्हा झटका आल्यानंतर डॉक्टरांनी दुर्मिळ ऑटोइम्यून एन्सेफलायटिस निदान केले.

• ‘झटक्यां’मागे आढळला दुर्मिळ ऑटोइम्यून मेंदूविकार
• किम्स हॉस्पिटलमध्ये वेळेवर निदान
• टीमने इंट्राव्हेनस इम्युनोग्लोब्युलिन उपचार केला सुरू

ठाणे: जवळपास तीन महिन्यांपासून 35 वर्षीय महिला वारंवार येणाऱ्या आकडीच्या झटक्यांशी आणि अस्पष्ट स्वरूपाच्या न्यूरोलॉजिकल लक्षणांशी झुंज देत होती. तिने अनेक रुग्णालयांमध्ये उपचार घेतले होते. तिला झटक्यांसाठी उपचार सुरू होते आणि तपासणीचा एक भाग म्हणून अँटीडिप्रेसंट औषधेही देण्यात आली होती. अनेक तपासण्या करूनही तिची प्रकृती बिघडण्यामागील नेमके कारण स्पष्ट झाले नव्हते. मात्र, किम्स हॉस्पिटल ठाणे येथे नियोजित MRI तपासणीदरम्यान तिला पुन्हा एकदा झटका आल्यानंतर डॉक्टरांनी या समस्येचे खरे कारण ओळखले. ऑटोइम्यून एन्सेफलायटिस, हा एक दुर्मिळ न्यूरोलॉजिकल विकार असून, यामध्ये शरीराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा चुकून मेंदूवर हल्ला करते.

टॉक्सिक वर्कप्लेसमुळे त्रस्त आहात? ऑफिसमधील नकारात्मकतेपासून स्वतःला दूर ठेवून पाॅझिटीव्ह राहण्यासाठी खास टिप्स

नियोजित 3-टेस्ला MRI तपासणीदरम्यान महिलेला तीव्र आकडीचा झटका आल्यानंतर किम्स हॉस्पिटल ठाणे येथील कन्सल्टंट न्यूरोलॉजिस्ट डॉ. दिपेश पिंपळे यांनी तिची तातडीने तपासणी केली. जवळपास तीन महिन्यांपासून तिला वारंवार झटक्यांसारखे त्रास होत होते. यापूर्वी इतर ठिकाणी तिची न्यूरोलॉजिकल तपासणी करण्यात आली होती. त्यामध्ये व्हिडिओ EEG सामान्य आढळला होता, तर PET स्कॅनमध्ये मेंदूच्या काही भागांमध्ये चयापचयाची क्रिया कमी झाल्याचे दिसून आले होते. तिची डॉ. सिद्धार्थ खारकर, कन्सल्टंट न्यूरोलॉजिस्ट, यांनीही तपासणी केली होती. त्यांनाही ऑटोइम्यून न्यूरोलॉजिकल विकाराचा संशय आला होता आणि त्यांनी इम्युनोथेरपी सुरू ठेवण्याचा सल्ला दिला होता.

MRI तपासणीदरम्यान अचानक प्रकृती बिघडल्याने हा त्रास नेहमीच्या झटक्यांच्या विकारासारखा नसल्याची शक्यता अधिक बळावली.औषधोपचार सुरू असूनही शरीराच्या असामान्य हालचाली सुरूच राहिल्या आणि त्या पारंपरिक एपिलेप्टिक झटक्यांसारख्या दिसत नव्हत्या. प्रकृती अधिक बिघडल्यानंतर तिला आपत्कालीन परिस्थितीत इंट्युबेशन, व्हेंटिलेटरचा आधार आणि अनेक अँटी-एपिलेप्टिक औषधांची आवश्यकता भासली. दरम्यान, डॉ. अमित आर., डॉ. योगेंद्र आणि डॉ. पॉलोमी यांच्या नेतृत्वाखाली न्यूरोलॉजी आणि क्रिटिकल केअर टीमने या स्थितीमागील मूळ कारण शोधण्यासाठी वेगाने उपचार सुरू ठेवले.

या प्रकरणातील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे वारंवार झटक्यांसारखे एपिसोड होत असूनही नियमित EEG आणि दीर्घकाळ केलेले EEG मॉनिटरिंग दोन्ही सामान्य राहिले. झटक्यांचा असामान्य प्रकार, वर्तनातील बदल, EEG चे सामान्य निष्कर्ष आणि एकूणच वैद्यकीय परिस्थिती लक्षात घेऊन डॉ. दिपेश पिंपळे यांनी रुग्णालयात दाखल केल्याच्या पहिल्याच दिवशी ऑटोइम्यून एन्सेफलायटिसचा ठोस संशय व्यक्त केला. हा एक दुर्मिळ न्यूरोलॉजिकल विकार आहे, जो अनेकदा एपिलेप्सी किंवा मानसिक आजारासारखा दिसू शकतो. त्यामुळे त्याचे निदान आणि उपचार होण्यास विलंब होण्याची शक्यता असते.

प्रकृती आणखी बिघडण्याची वाट न पाहता, रुग्णाच्या कुटुंबीयांशी सविस्तर चर्चा करून हाय-डोस इंट्राव्हेनस मिथाइलप्रेडनिसोलोन उपचार सुरू करण्यात आले. त्याचवेळी शरीरात लपलेला कर्करोग आहे का, हे तपासण्यासाठी होल-बॉडी PET-MRIसह अतिरिक्त तपासण्या करण्यात आल्या, कारण ऑटोइम्यून एन्सेफलायटिसच्या काही प्रकारांचा संबंध लपलेल्या कर्करोगाशी असू शकतो. उच्च-रिझोल्यूशन 3-टेस्ला MRIमध्ये मेंदूच्या डाव्या टेम्पोरल लोबमध्ये आकारमान कमी झाल्याचे दिसून आले, ज्यामुळे निदानाला आणखी पुष्टी मिळाली. असामान्य हालचालींची वारंवारता कमी झाली असली तरी पुढील काही दिवस अधूनमधून असे एपिसोड सुरूच राहिले. कुटुंबीयांशी प्रगत उपचार पर्यायांवर चर्चा केल्यानंतर वैद्यकीय टीमने इंट्राव्हेनस इम्युनोग्लोब्युलिन (IVIG) उपचार सुरू केला.

या उपचाराला उल्लेखनीय प्रतिसाद मिळाला. इम्युनोग्लोब्युलिन उपचाराच्या दुसऱ्याच दिवशी रुग्णाच्या असामान्य हालचालींमध्ये लक्षणीय घट झाली. पुढील काही दिवसांत तिचा व्हेंटिलेटरचा आधार हळूहळू कमी करण्यात आला आणि तिला अतिदक्षता विभागातून बाहेर हलवण्यात आले. नियोजित न्यूरोलॉजिकल पुनर्वसनाद्वारे तिची ताकद परत आली. तिने स्वतंत्रपणे चालण्यास सुरुवात केली, कोणत्याही मदतीशिवाय अन्न घेऊ लागली आणि हळूहळू दैनंदिन कामांकडे परतली. फॉलो-अप तपासणीदरम्यानही तिच्या प्रकृतीत सातत्याने सुधारणा दिसून आली असून, केवळ अधूनमधून सौम्य लक्षणे दिसत आहेत.

या प्रकरणाबाबत बोलताना किम्स हॉस्पिटल ठाणे येथील कन्सल्टंट न्यूरोलॉजिस्ट डॉ. दिपेश पिंपळे म्हणाले: “ऑटोइम्यून एन्सेफलायटिस हा सर्वात आव्हानात्मक न्यूरोलॉजिकल विकारांपैकी एक आहे, कारण सुरुवातीच्या टप्प्यात तो एपिलेप्सी किंवा प्राथमिक मानसिक आजारासारखा दिसू शकतो. या रुग्णामध्ये झटक्यांचा प्रकार, EEG चे सामान्य निष्कर्ष आणि वर्तनातील बदल हे नेहमीच्या चित्राशी जुळत नव्हते. प्रत्येक तपासणीचा अंतिम निकाल येण्याची वाट न पाहता, आम्ही काळजीपूर्वक केलेल्या वैद्यकीय मूल्यांकनावर भर दिला आणि लवकर इम्युनोथेरपी सुरू केली. वेळेवर केलेल्या उपचारांनी आजार नियंत्रणात आणण्यात आणि रुग्णाच्या प्रकृतीत लक्षणीय सुधारणा करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.”

या रुग्णाच्या यशस्वी पुनर्प्राप्तीसाठी न्यूरोलॉजी, क्रिटिकल केअर, रेडिओलॉजी, मानसोपचार, पुनर्वसन तज्ज्ञ, नर्सिंग टीम आणि इतर संबंधित आरोग्यसेवा तज्ज्ञांचा समन्वयित सहभाग महत्त्वाचा ठरला. हे प्रकरण लवकर वैद्यकीय संशय घेण्याचे आणि न्यूरोलॉजिस्टसह विविध तज्ज्ञांमध्ये प्रभावी समन्वय राखण्याचे महत्त्व अधोरेखित करते. यामुळे दुर्मिळ न्यूरोलॉजिकल विकार असलेल्या रुग्णांना वेळेवर निदान आणि जीव वाचवणारे उपचार मिळू शकतात.

ऑटोइम्यून एन्सेफलायटिस हा दुर्मिळ, मात्र उपचार करता येण्याजोगा न्यूरोलॉजिकल विकार आहे. यामध्ये शरीराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा निरोगी मेंदूच्या ऊतींवर हल्ला करते. याची लक्षणे झटके, स्मरणशक्तीच्या समस्या, गोंधळाची अवस्था, वर्तनातील बदल किंवा मानसिक आजाराशी संबंधित लक्षणांच्या स्वरूपात दिसू शकतात. त्यामुळे या आजाराचे लवकर निदान करणे आव्हानात्मक ठरते. तज्ज्ञांच्या मते, ज्यांना कारण स्पष्ट नसलेले झटक्यांसारखे एपिसोड वारंवार येतात आणि अपेक्षित उपचारांना प्रतिसाद मिळत नाही, अशा रुग्णांनी वेळेवर न्यूरोलॉजिकल तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे. लवकर निदान आणि इम्युनोथेरपीमुळे उपचारांचे परिणाम मोठ्या प्रमाणात सुधारू शकतात.

हे प्रकरण वैद्यकीय तपासण्यांसोबतच डॉक्टरांच्या क्लिनिकल निर्णयक्षमतेचे महत्त्व अधोरेखित करते. दुर्मिळ आजाराचे वेळेवर निदान करून विलंब न करता उपचार सुरू केल्यामुळे वैद्यकीय टीमला गंभीर स्वरूप धारण करू शकणाऱ्या या न्यूरोलॉजिकल आजाराचा प्रवाह बदलता आला आणि या तरुण महिलेला पुन्हा स्वतंत्रपणे दैनंदिन जीवन जगण्यास मदत झाली.

Different Thyroid Reports: दोन लॅबचे थायरॉईड रिपोर्ट वेगळे आले? घाबरण्याआधी ‘या’ गोष्टी जाणून घ्या