गुरुवार, 24 सप्टेंबर 2026
Diabetes Health Research India
भारतात मधुमेहाचं प्रमाण वाढत असताना या आजाराचं भारतीय स्वरूप नेमकं कसं आहे, याबाबत महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. डॉ. रेड्डीज आणि नेस्ले हेल्थ सायन्स लिमिटेड, डॉ. रेड्डीज लॅबोरेटरीज लिमिटेड आणि नेस्ले इंडिया लिमिटेड यांच्यातील संयुक्त उपक्रमाने, आंतरराष्ट्रीय जर्नल “Diabetes, Metabolic Syndrome & Obesity” मध्ये प्रकाशित झालेल्या नव्या संशोधन पत्रिकेचे प्रमुख निष्कर्ष जाहीर केले. या संशोधन पत्रिकेत मधुमेहाच्या पोषणासाठी भारत-विशिष्ट दृष्टिकोनाची गरज अधोरेखित करण्यात आली आहे. हा दृष्टिकोन केवळ रक्तातील ग्लुकोजच्या व्यवस्थापनापुरता मर्यादित न राहता मेटाबॉलिक, पोषणविषयक आणि जीवनशैलीशी संबंधित वास्तवाचाही विचार करतो.
Postpartum Weight Loss: प्रसूतीनंतर लगेच वजन कमी करताय? सावधान! ‘या’ आहारावर अधिक द्या भर
भारतभरातील 60 एंडोक्राइनोलॉजिस्ट आणि डायबेटोलॉजिस्ट यांच्या मतांच्या आधारे, या संशोधन पत्रिकेत भारतातील मधुमेह असलेल्या रुग्णांची वेगळी वैशिष्ट्ये तपासण्यात आली आहेत आणि नियमित क्लिनिकल प्रॅक्टिसमध्ये पोषण व्यवस्थापन सुधारण्यासाठी व्यावहारिक बाबी मांडण्यात आल्या आहेत.
भारतामध्ये मधुमेह असलेल्या लोकांची संख्या जगातील सर्वाधिक असलेल्या देशांपैकी भारत एक आहे. तब्बल 98% तज्ज्ञांनी मधुमेहामध्ये काही विशिष्ट वैशिष्ट्ये असल्याचे मान्य केले, ज्यासाठी योग्य पोषण धोरणांची गरज आहे, तर 86% तज्ज्ञांनी ही वैशिष्ट्ये ओळखणे प्रभावी मधुमेह व्यवस्थापनासाठी महत्त्वाचे असल्याचे मानले.
या संशोधनासाठी केलेल्या तज्ज्ञांच्या सर्वेक्षणानुसार, भारतीय मधुमेह फेनोटाइपच्या महत्त्वाच्या वैशिष्ट्यांमध्ये जास्त कार्बोहायड्रेटचे सेवन (82%), सेंट्रल ओबेसिटी (78%), इन्सुलिन रेझिस्टन्स (76%), अपुरे प्रथिनांचे सेवन (75%), कमी लीन मसल मास (69%) आणि आनुवंशिक प्रवृत्ती (67%) यांचा समावेश आहे. भारतीय रुग्णांसाठी पोषणविषयक हस्तक्षेप तयार करताना या घटकांचा काळजीपूर्वक विचार करणे आवश्यक आहे.
मधुमेह आणि लठ्ठपणामधील वाढता संबंध, ज्याला अनेकदा “डायबेसिटी” असे म्हटले जाते, हा आणखी एक महत्त्वाचा निष्कर्ष म्हणून समोर आला. तज्ज्ञांच्या मते, 61% उत्तरदात्यांनी सांगितले की त्यांच्या मधुमेह असलेल्या रुग्णांपैकी निम्म्याहून अधिक रुग्ण ओव्हरवेट किंवा लठ्ठ आहेत. यावरून भारतातील मधुमेह असलेल्या लोकांमध्ये अतिरिक्त वजनाचे प्रमाण वाढत असल्याचे दिसून येते. त्याच वेळी, दीर्घकाळ आहाराचे पालन करणे हे एक महत्त्वाचे आव्हान राहिले आहे. बहुतेक तज्ज्ञांनी सांगितले की 25% पेक्षा जास्त रुग्ण सहा महिने किंवा त्याहून अधिक काळ आहारासंबंधीच्या शिफारसींचे सातत्याने पालन करत नाहीत. हे निष्कर्ष रक्तातील ग्लुकोजचे नियंत्रण, वजन व्यवस्थापन, मेटाबॉलिक हेल्थ आणि एकूण पोषणविषयक परिणामांवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या पोषण धोरणांची गरज अधोरेखित करतात.
निष्कर्षांवर भाष्य करताना, डॉ. बंशी साबू, मानद सचिव, Diabetes India आणि माजी अध्यक्ष, RSSDI, म्हणाले की, “डायबेसिटी आणि आहाराचे पालन याबाबतचे निष्कर्ष दीर्घकाळ मधुमेहाचे व्यवस्थापन करताना डॉक्टरांसमोर असलेल्या दोन महत्त्वाच्या आव्हानांकडे लक्ष वेधतात. अनेक रुग्ण एकाच वेळी अतिरिक्त वजन आणि पोषणातील कमतरतेचा सामना करत आहेत, तर अनेक महिन्यांपर्यंत आहारातील बदल कायम ठेवणे कठीण ठरू शकते. त्यामुळे डॉक्टरांनी केवळ आहारातील निर्बंध सांगण्यापलीकडे जाऊन, रुग्ण त्यांच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग म्हणून प्रत्यक्षात दीर्घकाळ टिकवून ठेवू शकतील अशा पद्धतींवर लक्ष केंद्रित करणे महत्त्वाचे आहे. साध्य करता येतील अशा आहारातील बदलांसाठी रुग्णांना मदत करणे, योग्य पोषणाचे सेवन आणि नियमित देखरेख ठेवणे हे दीर्घकाळातील मधुमेहाच्या परिणामांमध्ये सुधारणा करण्यासाठी महत्त्वाचे ठरू शकते.”
या संशोधन पत्रिकेत वैयक्तिक मेडिकल न्यूट्रिशन थेरपी (MNT) ची गरज अधोरेखित करण्यात आली आहे आणि निवडक रुग्ण गटांना मदत करण्यासाठी क्लिनिकली प्रूवन डायबिटीज-स्पेसिफिक न्यूट्रिशन फॉर्म्युला (DSNF) च्या भूमिकेबाबत तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन देण्यात आले आहे. सर्वसमावेशक मधुमेह काळजीचा भाग म्हणून हे पोषणविषयक हस्तक्षेप कधी आणि कुठे योग्य ठरू शकतात, हे ठरवण्यासाठी हेल्थकेअर प्रोफेशनल्सना मदत करणाऱ्या व्यावहारिक बाबी या संशोधन पत्रिकेत मांडण्यात आल्या आहेत.
मेडिकल अँड सायंटिफिक अफेयर्स, डॉ. रेड्डीज नेस्ले हेल्थ सायन्सचे डॉ. नंदन जोशी हेड, म्हणाले की, “भारतातील मधुमेहाचे प्रमाण मेटाबॉलिक, पोषणविषयक आणि जीवनशैलीशी संबंधित अशा विशिष्ट घटकांमुळे प्रभावित होते, ज्यामुळे पोषण व्यवस्थापनासाठी अनेकदा वेगळ्या दृष्टिकोनाची गरज भासते. क्लिनिकल मार्गदर्शक तत्त्वे उपचाराचा आधार देतात, परंतु हेल्थकेअर प्रोफेशनल्सना भारतीय रुग्णांच्या वास्तव परिस्थितीचा विचार करणारे व्यावहारिक आणि संदर्भानुसार योग्य मार्गदर्शनही आवश्यक असते. देशभरातील तज्ज्ञांचे विचार एकत्र आणून, हे प्रकाशन पुरावे आणि प्रत्यक्ष व्यवहार यातील अंतर कमी करण्यास मदत करते आणि मधुमेह व्यवस्थापनात अधिक वैयक्तिक आणि प्रभावी पोषण धोरणांना मदत करणाऱ्या क्लिनिकली प्रासंगिक बाबी मांडते.”
या निष्कर्षांमधून भारतातील मधुमेहाच्या पोषणविषयक दृष्टिकोनाचा विस्तार केवळ रक्तातील ग्लुकोजच्या नियंत्रणापलीकडे करण्याची गरज अधोरेखित होते. त्यामध्ये लठ्ठपणा, स्नायूंचे आरोग्य, पोषणाची गुणवत्ता, रुग्णांनी आहाराचे पालन करणे आणि दीर्घकालीन मेटाबॉलिक परिणामांवर अधिक भर देण्याची गरज आहे.
Health Tips: चेहऱ्यावर पिंपल्स, वाढत वजन अन्…; ‘या’ लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका, अन्यथा…
