फोटो सौजन्य- gemini
मी रोज उठतो, काम करतो, जबाबदाऱ्या निभावतो आणि रात्री थकून झोपतो. दिवस पुढे सरकत राहतात. पण या धावपळीत कधीतरी स्वतःला विचारतो का मी नेमकं कशासाठी जगतोय? फक्त दिवस घालवण्यासाठी, की मिळालेल्या आयुष्यात काही अर्थ निर्माण करण्यासाठी?
मला पैसा, सुरक्षितता, प्रेम आणि सन्मान हवा आहे. या इच्छा स्वाभाविक आहेत. पण सगळं मिळाल्यानंतरही मन अस्वस्थ असेल, तर मला आणखी वस्तू हव्या आहेत की स्वतःला समजून घेण्याची गरज आहे? माझ्या समाधानाची अट मी सतत बदलत तर नाही ना?
मी जन्माला का आलो, याचं निश्चित उत्तर माझ्याकडे नाही. श्रद्धा आणि तत्त्वज्ञान वेगवेगळे विचार देतात. पण जन्माचं रहस्य उलगडेपर्यंत जगणं थांबवायचं का? आज माझ्या हातात असलेल्या वेळेचा, क्षमतेचा आणि संधींचा उपयोग करणं, इथून सुरुवात करता येईल ना?
माझ्या जगण्याचा अर्थ एखाद्या मोठ्या यशातच असेल का? माझ्यामुळे कुणाची अडचण कमी झाली, कुणाला आधार मिळाला, एखादं काम प्रामाणिकपणे पूर्ण झालं, तर त्यालाही महत्त्व आहे. जगाने दखल घेतली नाही म्हणून माझ्या चांगल्या कृतीचं मोल कमी होत नाही.
मी फेसबुकवर पोस्ट टाकतो, व्हॉट्सॲपवर स्टेटस ठेवतो आणि वारंवार प्रतिसाद पाहतो. किती लाइक्स आले? कुणी कौतुक केलं? कुणी दुर्लक्ष केलं? पण मी माझा विचार व्यक्त केला होता, की माझी किंमत ठरवण्याचा अधिकार दुसऱ्यांना दिला होता?
माझ्या फोटोला कमी प्रतिक्रिया आल्या म्हणून त्या क्षणाचा आनंद कमी झाला का? उपयोगी अभिप्राय ऐकेन, चूक असेल तर सुधारेन. पण प्रत्येक टोमणा मनात ठेवण्याची गरज नाही. माझ्या कामाचं समाधान मला स्वतःलाही अनुभवता आलं पाहिजे ना?
पोस्ट टाकल्यानंतर सतत अस्वस्थ होत असेन, तर काही काळ त्या बंद करू शकतो. सूचना बंद करू शकतो, त्रासदायक खात्यांना म्यूट करू शकतो. प्रत्येक अनुभव सार्वजनिक केलाच पाहिजे असं नाही. काही आनंद फक्त जगण्यासाठी ठेवले, तरी ते आनंदच राहतात.
दुसऱ्याची गाडी, परदेश दौरा किंवा पुरस्कार पाहून माझं आयुष्य अपुरं का वाटावं? मला त्याचा निवडलेला क्षण दिसतोय; संपूर्ण परिस्थिती नाही. त्याच्याकडून प्रेरणा घेईन, पण माझ्या प्रवासाला कमी लेखणार नाही. माझ्या जबाबदाऱ्या आणि प्रगतीची गती वेगळी असू शकते.
कुणी ऑनलाइन असूनही उत्तर दिलं नाही की मी लगेच दुखावतो का? त्यामागे अनेक कारणं असू शकतात. एका ब्लू टिकवरून नात्याचा निकाल कशाला लावायचा? नातं महत्त्वाचं असेल, तर अंदाज बांधण्याऐवजी शांतपणे संवाद साधणं अधिक उपयोगी नाही का?
व्हॉट्सॲप ग्रुपमधल्या प्रत्येक वादात उतरून मला काय मिळतं? भूमिका मांडणं आवश्यक असेल तर मांडेन. पण चर्चा अपमानात अडकली, तर थांबेन. प्रत्येकाला पटवून देणं माझी जबाबदारी नाही. माझा वेळ आणि मनाची ऊर्जा कुठे खर्च करायची, हेही मला ठरवता येतं.
मी घरात असतो; पण लक्ष फोनमध्ये असतं. मग माझ्या माणसांना माझी साथ मिळतेय का? फोन बाजूला ठेवून त्यांचं बोलणं ऐकलं, त्यांच्या दिवसाबद्दल विचारलं, तर नात्यांना उब मिळेल. प्रेम आहे हे मनात ठेवण्याबरोबर वागण्यातून दाखवणंही आवश्यक नाही का?
मी आनंदाला सतत पुढची तारीख देतो—हे काम झालं की, इतका पैसा मिळाला की! पण नवीन ध्येयं येतच राहणार. मग आजचा चहा, निवांत चालणं, आवडतं गाणं आणि आपुलकीचा संवाद अनुभवण्यासाठी सगळ्या समस्या संपण्याची वाट कशाला पाहू?
समाधान म्हणजे महत्त्वाकांक्षा सोडणं नाही. माझ्याकडे जे आहे त्याचं मोल जाणून, पुढच्यासाठी प्रयत्न करता येतात. रोज स्वतःला अपुरा म्हणण्यापेक्षा माझ्या मेहनतीचा आदर करता येतो. कालपेक्षा आज थोडं शिकणं, थोडं सुधारलं जाणं, हीदेखील प्रगती आहे ना?
सगळं माझ्या नियंत्रणात नसतं, हे मी स्वीकारतो का? दुसऱ्याचं वागणं, गेलेला काळ आणि प्रत्येक परिणाम बदलता येणार नाही. पण माझी तयारी, कृती आणि प्रतिसाद यांवर काम करता येईल. बदलता येणाऱ्या गोष्टींसाठी प्रयत्न करेन; बाकींसाठी स्वतःला सतत दोष देणार नाही.
प्रत्येक दिवस आनंदी असेलच असं नाही. दुःख, अपयश किंवा विरह आला तर मी स्वतःला सावरण्यासाठी वेळ देईन. विश्वासू व्यक्तीशी बोलेन; गरज असल्यास योग्य मदत घेईन. दुःख वाटणं म्हणजे माझं आयुष्य निरर्थक झालं, असा निष्कर्ष कशाला काढू?
इतरांची काळजी घेताना माझ्या मर्यादा जपतो का? जमणार नाही ते नम्रपणे सांगता येईल. सर्वांना खूश ठेवण्याच्या प्रयत्नात स्वतःला थकवणं आवश्यक नाही. मदत मनापासून करेन; पण स्वतःच्या आरोग्याची, विश्रांतीची आणि आवश्यक जबाबदाऱ्यांची किंमत मोजून नाही.
माझं शरीर आणि मन मला रोज साथ देतात. त्यांच्यासाठी पुरेशी झोप, योग्य आहार, हालचाल आणि थोडी शांतता राखतो का? थकल्यावर विश्रांती घेणं म्हणजे आळस नाही. उद्याच्या कामासाठी स्वतःला सक्षम ठेवणं, हीदेखील आजची महत्त्वाची जबाबदारी आहे.
सकाळी फोन उघडण्याआधी स्वतःला विचारेन—आज कोणतं एक काम अर्थपूर्ण आहे? ते पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करेन. दिवसात कुणाशी मनापासून बोलेन, थोडं चालीन आणि शक्य असेल तिथे मदत करेन. छोट्या कृती नियमित झाल्या, तर जगण्यात आधार तयार होईल.
रात्री फक्त काय राहिलं याचा हिशेब करणार नाही. आज काय शिकलो, कोणता क्षण आवडला आणि कोणाबद्दल कृतज्ञता वाटली, हेही आठवेन. चूक झाली तर दुरुस्ती करेन. पण एका चुकीमुळे माझ्या संपूर्ण व्यक्तिमत्त्वाला दोष देत बसणार नाही.
कदाचित माझ्या जगण्याचा अर्थ रोज घडत राहतो—स्वतःला घडवण्यात, नाती जपण्यात, प्रामाणिक काम करण्यात आणि दुसऱ्याच्या आयुष्यात थोडा उजेड आणण्यात. माझं जगणं परिपूर्ण नसेल; तरी ते अर्थपूर्ण होऊ शकतं. आज मी मनापासून जगलो का, हाच प्रश्न स्वतःला विचारत राहीन.
मला रोज आनंदी दिसण्याची गरज नाही; पण आनंदाला जागा देता येईल. मला सर्व काही मिळणार नाही; पण मिळालेल्याचं मोल जाणता येईल. माझं आयुष्य दुसऱ्याच्या प्रतिक्रियांवर सोपवण्याऐवजी त्याला दिशा देण्याचा छोटा निर्णय मी आज घेऊ शकतो.
.png "Videos"){kind=small}
