ते रहस्यमय तलाव जिथे जातच जिवंत जीव बनतो दगड, लालभडक आहे पाणी… याचे गूढ अजून वैज्ञानिकांनाही उलगडले नाही

टांझानियातील लेक नॅट्रॉन हे लालसर, अत्यंत क्षारीय पाण्यामुळे प्रसिद्ध झील आहे. तिच्या पाण्यातील खनिजांमुळे मृत प्राणी जणू दगडासारखे दिसतात, तर फ्लेमिंगोसाठी ती सुरक्षित आश्रयस्थान ठरते.

• टांझानियातील एका तलावाला मृत्यूचे तलावम्हटले जाते.
• या तलावाचे पाणी पूर्णतः लाल रंगाचे आहे.
• जगभर चर्चेत असणाऱ्या या तलावाची सर्वत्र चर्चा आहे.

जगात अनेक सुंदर ठिकाणे आहेत, पण काही ठिकाणे त्यांच्या गूढ आणि भीतीदायक वैशिष्ट्यांमुळे वेगळी ठरतात. टांझानियातील लेक नॅट्रॉन ही असेच एक तलाव आहे, ज्याला अनेकदा ‘मृत्यूचे तलाव’ असे म्हटले जाते. तिच्या नावाशी अनेक दंतकथा जोडल्या गेल्या आहेत. असे म्हटले जाते की या तलावाच्या पाण्याच्या संपर्कात आलेले पक्षी किंवा प्राणी जणू दगडासारखे कठीण होऊन जातात. लालसर दिसणारे पाणी आणि त्यामागचे विज्ञान यामुळे हे तलाव जगभर चर्चेत असते.

भारताच्या या शहराला म्हटले जाते चॉकलेट सिटी; 99% लोकांना माहिती नाही याच नाव…

लेक नॅट्रॉन कुठे आहे?

लेक नॅट्रॉन ही झील आफ्रिकेतील टांझानियामध्ये, केनियाच्या सीमेच्या जवळ वसलेली आहे. तिचा रंग अनेकदा गडद लाल किंवा गुलाबी दिसतो. त्यामुळे ती दूरून पाहताना अत्यंत आकर्षक वाटते, पण तिच्या पाण्याची रासायनिक रचना मात्र अत्यंत तीव्र आणि जीवांसाठी धोकादायक आहे.

झीलची निर्मिती कशी झाली?

सुमारे १५ लाख वर्षांपूर्वी या भागात झालेल्या प्रचंड ज्वालामुखी आणि भूगर्भीय हालचालींमुळे या झीलची निर्मिती झाली. जवळच असलेला ओल डोइन्यो लेंगाई हा सक्रिय ज्वालामुखी वेळोवेळी खनिजे आणि राख बाहेर टाकत राहिला. ही खनिजे तलावामध्ये साचत गेली आणि त्यामुळे तिच्या पाण्याचे स्वरूप अत्यंत क्षारीय बनले.

पाण्याचा लाल रंग कशामुळे?

लेक नॅट्रॉनचा लाल रंग एखाद्या रासायनिक प्रदूषणामुळे नसून, सूक्ष्म जीवांमुळे निर्माण होतो. येथे हेलोआर्किया आणि सायनोबॅक्टेरिया यांसारखे क्षारप्रिय सूक्ष्मजीव मोठ्या प्रमाणावर वाढतात. त्यांच्या शरीरातील रंगद्रव्यांमुळे पाण्याला लाल, नारंगी किंवा गुलाबी छटा प्राप्त होते. त्यामुळे ही झील उपग्रह चित्रांमध्येही ठळकपणे दिसते.

पाण्याची रासायनिक तीव्रता

या तलावाचे पाणी अत्यंत क्षारीय आहे. त्याचा pH स्तर साधारण १० किंवा त्याहून अधिक असू शकतो. पाण्यात सोडियम कार्बोनेट आणि इतर खनिजांचे प्रमाण जास्त आहे. त्यामुळे त्वचेवर किंवा डोळ्यांत गेल्यास तीव्र जळजळ होऊ शकते. सामान्य प्राण्यांसाठी हे वातावरण अत्यंत प्रतिकूल आहे.

प्राणी ‘दगडासारखे’ का दिसतात?

लेक नॅट्रॉनच्या काठावर आढळणारे काही मृत पक्षी किंवा प्राणी दगडासारखे कठीण दिसतात. यामागचे कारण म्हणजे पाण्यातील सोडियम कार्बोनेट. हे खनिज मृत शरीरातील ओलावा कमी करते आणि कुजण्याची प्रक्रिया मंदावते. त्यामुळे मृतदेह दीर्घकाळ टिकून राहतो आणि तो जणू पाषाणमूर्तीप्रमाणे दिसू लागतो. ही प्रक्रिया प्राचीन इजिप्शियन ममीकरण पद्धतीशी काही प्रमाणात साधर्म्य दाखवते.

तरीही येथे जीवन आहे

जरी हे तलाव अत्यंत कठोर वातावरणासाठी ओळखली जात असली, तरी येथे पूर्णपणे जीवन नाहीसे झालेले नाही. लेसर फ्लेमिंगो हे पक्षी मोठ्या संख्येने येथे आढळतात. ते येथे असलेल्या शैवालांवर उपजीविका करतात आणि याच परिसरात प्रजनन करतात. झीलचे कठीण रासायनिक वातावरण इतर शिकाऱ्यांना दूर ठेवते, त्यामुळे फ्लेमिंगोचे अंडी आणि पिल्ले सुरक्षित राहतात.

7000 रुपयांत करा कामाख्या देवीचे दर्शन; जाणून घ्या कुठे बुक करता येईल सर्वात स्वस्त टूर पॅकेज

विज्ञान विरुद्ध दंतकथा

लेक नॅट्रॉनभोवती भीतीदायक कथा सांगितल्या जात असल्या, तरी त्यामागे ठोस वैज्ञानिक कारणे आहेत. अत्यंत क्षारीय पाणी, ज्वालामुखीय खनिजे आणि सूक्ष्मजीव यांचे मिश्रण या झीलला वेगळे रूप देते. त्यामुळे हे तलाव श्रद्धेपेक्षा जास्त कुतूहल आणि संशोधनाचा विषय बनली आहे. लेक नॅट्रॉन आपल्याला हे शिकवते की निसर्ग एकाच वेळी सुंदर आणि कठोर असू शकतो. तिचे गूढ रूप जरी भितीदायक वाटले, तरी त्यामागे विज्ञानाचे स्पष्ट स्पष्टीकरण दडलेले आहे.