हिंदू धर्मामध्ये व्यक्तीच्या जन्मापासून ते मृत्यूपर्यंत १६ संस्कार सांगितले गेले आहेत. यातील आठवा संस्कार म्हणजे चुडाकर्म संस्कार ज्याला बोलचालीत मुंडन म्हणतात. हा विधी केवळ धार्मिक दृष्टिकोनातून महत्त्वाचा मानला जात नाही, तर त्याचे वैज्ञानिक महत्त्वही मानले जाते किंबहुना, मुंडण हे बालकांच्या आरोग्याशीही जोडलेले दिसते.
( फोटो सौजन्य- istock)
हिंदू धर्मात मुंडन हा एक विशेष सोहळा म्हणून केला जातो. बाळाचा जन्म झाल्यावर ठरावीक वेळेनंतर त्याचे मुंडण करून घेणे आवश्यक मानले जाते. मुख्य म्हणजे जन्माच्या पहिल्या वर्षी, तिसऱ्या, पाचव्या किंवा सातव्या वर्षी शुभ मुहूर्त पाहूनच मुंडन संस्कार करण्याची परंपरा आहे. हिंदू धर्मात मुंडणाचे महत्त्व काय आहे आणि बाळाच्या आरोग्यासाठी ते का महत्त्वाचे मानले जाते ते जाणून घेऊया.
[read_also content=”यूट्यूब देत आहे फ्री प्रीमियम सब्सक्रिप्शन, कसे मिळवायचे? वाचा सविस्तर https://www.navarashtra.com/technology/how-to-get-youtube-premium-subscription-for-free-545009.html”]
हे धार्मिक कारण आहे
हिंदू मान्यतेनुसार, बाळाच्या डोक्यावर वाढणारे केस मागील जन्माच्या कर्माशी जोडलेले दिसतात. अशा परिस्थितीत, केस मुंडणे आणि विसर्जन करणे मुलाला त्याच्या मागील जन्माच्या कर्मापासून मुक्त करते आणि नवीन सुरुवात करण्यास परवानगी देते. यासोबत असे मानले जाते की मुंडन संस्कार केल्याने व्यक्तीला दीर्घायुष्याचा आशीर्वाद मिळतो.
वैज्ञानिक कारणे
दाढी केल्यावर, टाळू सहजपणे सूर्यप्रकाशात येतो, ज्यामुळे त्वचेला व्हिटॅमिन डी शोषण्यास मदत होते. यासोबतच मुलाच्या गर्भावस्थेतील अशुद्धीही मुंडनातून दूर होतात. अशा परिस्थितीत मुलाच्या आरोग्यासाठी मुंडन संस्कार अत्यंत महत्त्वाचे मानले जातात.
मुंडन संस्कार पद्धत
घराच्या अंगणात किंवा कोणत्याही धार्मिक स्थळी तुळशीजवळ शुभ मुहूर्तावर मुंडन संस्कार करता येतात. मुंडनापूर्वी हवन केले जाते. आई मुलाला मांडीवर घेऊन बसते. यादरम्यान मुख पश्चिमेकडे ठेवावे. यानंतर मुलाचे केस काढून डोके गंगाजलाने धुतले जाते. यानंतर हळदीची पेस्ट डोक्यावर लावली जाते.
कोणती तारीख शुभ आहे
हिंदू पंचांगानुसार, मुंडन करण्यासाठी द्वितीया, तृतीया, पंचमी, सप्तमी, दशमी, एकादशी आणि त्रयोदशी तिथी शुभ मानली जाते. अश्विनी, मृगाशिरा, पुष्य, हस्त, पुनर्वसु, चित्रा, स्वाती, ज्येष्ठ, श्रवण, धनिष्ठा आणि शतभिषा नक्षत्रात मुंडन करणे चांगले मानले जाते.
