Farmers News: दुष्काळाच्या छायेत मराठवाडा; मराठवाड्यातील ४३ लाख एकर शेती संकटात; अनियमित मान्सूनमुळे कृषी अर्थव्यवस्थेला फटका

पश्चिम घाटाच्या पर्जन्यछायेतील आणि दुष्काळप्रवण म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या मराठवाड्यात भूजल पातळीतील घट, अनियमित मान्सून आणि हवामान बदलामुळे गंभीर कृषी संकट निर्माण झाले आहे. सुमारे ४३ लाख एकर लागवडीयोग्य जमीन पाणीटंचाईच्या विळख्यात सापडली असून ७९ टक्के लहान व अल्पभूधारक शेतकरी आर्थिक दबावाचा सामना करत आहेत.

• पाणीटंचाई, वाढता खर्च आणि हवामान बदलाचा फटका
• मराठवाड्यातील शेतकरी नवीकरणीय ऊर्जेकडे वळले
• मराठवाड्यातील ४३ लाख एकर शेती संकटात

मुंबई : पश्चिम घाटाच्या पर्जन्यछायेच्या प्रदेशात वसलेला आणि दुष्काळप्रवण प्रदेश म्हणून ओळखला जाणारा मराठवाडा, भूजल पातळी घटल्यामुळे आणि वारंवार पडणाऱ्या दुष्काळामुळे गंभीर कृषी संकटाचा सामना करत आहे. दुष्काळप्रवण परिस्थिती असूनही, कृषी हा या प्रदेशाच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. या प्रदेशातील अंदाजे ४३ लाख एकर लागवडीयोग्य जमीन पाणीटंचाई, हवामानातील बदल आणि अनियमित मान्सून यांसारख्या आव्हानांमुळे प्रभावित झाली आहे.

या प्रदेशातील अंदाजे ७९ टक्के शेतकरी हे लहान आणि अल्पभूधारक शेतकरी आहेत, जे शेतीतून तुलनेने कमी नफा कमावतात. मर्यादित आर्थिक संसाधनांमुळे ते हवामानाशी संबंधित धोक्यांना अधिक बळी पडतात. येथील शेतकरी उत्पादक कंपन्या (एफपीओ) आणि कृषी सहकारी संस्था प्रामुख्याने शीतगृह, कृषी प्रक्रिया आणि सूक्ष्म-सिंचन यांसारख्या कामांमध्ये गुंतलेल्या आहेत, ज्यांच्या संचालनासाठी मोठ्या प्रमाणात विजेची आवश्यकता असते. त्यामुळे, त्यांचे अवलंबित्व प्रामुख्याने ग्रीड पॉवरवरच राहते.

किशोर मासाळ यांच्या वक्तव्यावरुन नगरसेवक आक्रमक; सुनेत्रा पवारांच्या ओएसडीकडे सह्यांचे निवेदन सादर

पाण्याच्या संकटामुळे आणि ग्रीड पॉवरवरील वाढत्या अवलंबित्वमुळे, अनेक शेतकरी आणि एफपीओ नवीकरणीय ऊर्जा उपायांकडे वळत आहेत, जे अधिक विश्वसनीय आणि किफायतशीर ठरत आहेत. भूजल पातळीत सतत होणारी घट, सिंचनासाठी विजेची वाढती गरज आणि वाढत्या ऊर्जा खर्चामुळे कृषी उत्पादन टिकवून ठेवण्याचा आर्थिक दबाव आणखी वाढला आहे.

अनियमित वीजपुरवठा आणि वारंवार होणाऱ्या वीज कपातीच्या समस्येला तोंड देत, मराठवाड्यातील अनेक एफपीओ छतावरील सौरऊर्जेसारख्या विश्वसनीय पर्यायी ऊर्जा स्रोतांचा अवलंब करत आहेत. महाराष्ट्रातील धारशिव जिल्ह्यातील कळंब येथे स्थित ‘मराठवाडा ॲग्रो प्रोसेस फार्मर प्रोड्युसर कंपनी’ ही अशीच एक एफपीओ आहे, जिने फ्रेयर एनर्जीच्या सहकार्याने छतावरील सौर यंत्रणा बसवली आहे.

या एफपीओसाठी २२१-किलोवॅटची रूफटॉप सोलर सिस्टीम बसवण्यात आली आहे, जी त्याच्या एकूण वार्षिक ऊर्जेच्या गरजेपैकी अंदाजे ६१ टक्के गरज पूर्ण करते. एफपीओचा वार्षिक वीज वापर अंदाजे ५१५,५०० किलोवॅट-तास (kWh) आहे, तर हा सौर प्रकल्प दरवर्षी अंदाजे ३१६,८०० किलोवॅट-तास वीज निर्माण करतो. ही ऊर्जा प्रामुख्याने दूध प्रक्रिया, शीतगृह आणि इतर सामायिक सुविधा चालवण्यासाठी वापरली जाते, ज्यामुळे ऊर्जेची उपलब्धता अधिक स्थिर आणि कार्यक्षम होते.

प्रकल्प सुरू झाल्यापासून, एफपीओ दरवर्षी अंदाजे ₹२३,१२,६४० ची बचत करत आहे आणि गुंतवणुकीवरील परतावा (ROI) अंदाजे ३ ते ४ वर्षांत अपेक्षित आहे. रूफटॉप सोलरमुळे परिचालन खर्च कमी झाला आहे, अखंड वीजपुरवठा सुनिश्चित झाला आहे, साठवण क्षमता सुधारली आहे आणि एकूण उत्पादकता वाढली आहे. यामुळे एफपीओची परिचालन कार्यक्षमता आणि लवचिकता मजबूत झाली आहे.

फ्रेयर एनर्जीच्या सह-संस्थापक आणि संचालक, राधिका चौधरी म्हणाल्या, “छतावरील सौरऊर्जेचा अवलंब हा शेतकरी-चालित उद्योगांच्या कार्यपद्धतीतील एका महत्त्वपूर्ण बदलाचे संकेत देतो. छतावरील सौरऊर्जेमध्ये गुंतवणूक करून, शेतकरी उत्पादक संस्था (FPOs) केवळ आपला परिचालन खर्चच कमी करत नाहीत, तर महत्त्वाच्या कृषी कार्यांसाठी विश्वसनीय ऊर्जेची उपलब्धता देखील सुनिश्चित करत आहेत. हा प्रकल्प दाखवून देतो की, ग्रामीण कृषी उद्योगांची परिचालन कार्यक्षमता वाढवणे, खर्च नियंत्रित करणे आणि दीर्घकालीन शाश्वतता मजबूत करणे यामध्ये स्वच्छ ऊर्जा महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावू शकते. शेतकऱ्यांसाठी आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य आणि अधिक लवचिक व्यवसाय मॉडेल विकसित करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.”

Sangli News : उन्हाच्या तडाख्याने 9 मगरीची पिल्ले दगावली; वनविभागाच्या दिरंगाईवर ग्रामस्थ संतप्त

मराठवाड्यात छतावरील सौरऊर्जेचा वापर वेगाने वाढत आहे. प्रधानमंत्री सूर्य घर मोफत वीज योजनेअंतर्गत, या विभागातील आठ जिल्ह्यांमध्ये आतापर्यंत एकूण ३४१ मेगावॅट क्षमतेच्या ९३,२५१ छतावरील सौर यंत्रणा बसवण्यात आल्या आहेत. यामध्ये छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा ३७,४८७ हून अधिक सौर यंत्रणांसह आघाडीवर आहे. महाराष्ट्रामध्ये अंदाजे १३ मेगावॅट सौर क्षमता स्थापित करून आणि २०३० पर्यंत २०,००० हून अधिक घरे व २,००० सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांना (एमएसएमई) सौर ऊर्जेशी जोडण्याचे लक्ष्य ठेवून, फ्रेयर एनर्जी ग्रामीण आणि निमशहरी महाराष्ट्राच्या ऊर्जा संक्रमणामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.