गणेश विसर्जनावरून विरारच्या कोपरी भागात तणाव (फोटो सौजन्य - निलेश महाडिक)
ग्रामस्थांच्या म्हणण्यानुसार, कोपरी परिसरातील या तलावात गेल्या अनेक वर्षांपासून गणेशमूर्तींचे पारंपरिक पद्धतीने विसर्जन केले जात आहे. त्यामुळे स्थानिकांसाठी हा केवळ विसर्जनाचा घाट नसून, त्यांच्या धार्मिक आणि सामाजिक परंपरेचा एक भाग असल्याचे ग्रामस्थांचे म्हणणे आहे. मात्र यंदा प्रशासनाकडून तलावात गणेशमूर्ती विसर्जनास विरोध करण्यात आला. तलावात विसर्जन करण्यास मनाई करण्यात आल्यानंतर प्रशासनाने तलावाचा गेट बंद केला. यामुळे ग्रामस्थांमध्ये मोठ्या प्रमाणात नाराजी निर्माण झाली.
तलावाचा गेट बंद करण्यात आल्यानंतर ग्रामस्थांनी आक्रमक भूमिका घेतली. ग्रामस्थांनी प्रशासनाने बंद केलेला तलावाचा गेट तोडला आणि त्यानंतर गणेशमूर्तींचे विसर्जन करण्यात आले. या घटनेमुळे प्रशासन आणि ग्रामस्थ यांच्यातील संघर्ष आणखी तीव्र झाला.
एकीकडे प्रशासनाकडून पर्यावरणाच्या दृष्टीने सुरक्षित आणि नियोजित ठिकाणी गणेशमूर्तींचे विसर्जन करण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे. तर दुसरीकडे, अनेक वर्षांपासून सुरू असलेली पारंपरिक विसर्जनाची पद्धत अचानक बंद का करण्यात आली, असा सवाल ग्रामस्थांकडून उपस्थित केला जात आहे.
या संपूर्ण प्रकारानंतर ग्रामस्थांनी प्रशासनावर प्रश्नांची सरबत्ती केली. ‘आमच्या अनेक वर्षांच्या परंपरेनुसार आम्ही गणेश विसर्जन करतो. मग यंदाच अचानक विरोध का?’ तसंच ‘हिंदूंच्या सणांवरच निर्बंध का?’ असा तीव्र सवाल ग्रामस्थांकडून उपस्थित करण्यात आला. गणेशोत्सव हा श्रद्धेचा आणि भावनेचा विषय असल्याने प्रशासनाने स्थानिकांच्या भावना लक्षात घेऊन निर्णय घ्यावा, अशी मागणीही ग्रामस्थांकडून करण्यात आली.
दरम्यान, प्रशासनाकडून पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव साजरा करण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे. तलाव, नदी किंवा नैसर्गिक जलस्रोतांमध्ये मोठ्या प्रमाणात मूर्ती विसर्जन केल्यामुळे जलप्रदूषण होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे प्रशासनाकडून कृत्रिम तलाव किंवा अधिकृत विसर्जन केंद्रांचा वापर करण्यावर भर दिला जात आहे.
याच पर्यावरणीय कारणांचा आधार घेत कोपरी तलावात विसर्जनाला विरोध करण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे. मात्र, प्रशासनाचा पर्यावरणपूरक विसर्जनाचा आग्रह आणि ग्रामस्थांची पारंपरिक विसर्जनाची मागणी या दोन भूमिकांमुळे कोपरीमध्ये संघर्षाची परिस्थिती निर्माण झाली.
या घटनेची माहिती मिळताच विरार पोलिसांनी परिस्थितीवर लक्ष ठेवले. गणेश विसर्जनाच्या पार्श्वभूमीवर कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये आणि कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होऊ नये, यासाठी पोलिसांकडून बंदोबस्त ठेवण्यात आला. मात्र ग्रामस्थांचा संताप कायम राहिल्याने प्रशासनासमोर मोठे आव्हान निर्माण झाले.
कोपरीतील या घटनेने एक महत्त्वाचा प्रश्न पुन्हा समोर आणला आहे. गणेश विसर्जनाची वर्षानुवर्षांची परंपरा जपायची की पर्यावरणाच्या दृष्टीने नैसर्गिक जलस्रोतांचे संरक्षण करायचे? गणेशोत्सवाच्या काळात राज्यभर प्रशासनाकडून पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाचे आवाहन केले जाते. मूर्ती विसर्जनासाठी कृत्रिम तलाव, घरगुती विसर्जन आणि अधिकृत विसर्जन घाटांचा वापर करण्याचे आवाहन केले जाते.
मात्र ज्या ठिकाणी अनेक वर्षांपासून स्थानिक नागरिक पारंपरिक पद्धतीने विसर्जन करत आहेत, त्या ठिकाणी प्रशासनाने पर्यायी व्यवस्था उपलब्ध करून देण्याची मागणीही अनेकदा केली जाते. कोपरीतील वादातही हाच मुद्दा केंद्रस्थानी असल्याचे दिसत आहे.
ग्रामस्थांची प्रमुख मागणी अशी आहे की, प्रशासनाने स्थानिकांच्या धार्मिक भावना आणि अनेक वर्षांची परंपरा लक्षात घ्यावी. तलावात विसर्जनास पर्यावरणीय अडचण असेल, तर प्रशासनाने त्यासाठी योग्य पर्यायी व्यवस्था करावी; मात्र अचानक बंदी घालून पारंपरिक विसर्जन रोखू नये, अशी भूमिका ग्रामस्थांनी घेतली आहे.
आता या संपूर्ण प्रकरणावर प्रशासन काय भूमिका घेते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. तलावात विसर्जनाला नेमका विरोध का करण्यात आला? गेट बंद करण्याचा निर्णय कोणत्या कारणामुळे घेण्यात आला? ग्रामस्थांसाठी पर्यायी विसर्जनाची व्यवस्था करण्यात आली होती का? आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, भविष्यात या पारंपरिक विसर्जनाच्या प्रश्नावर कायमस्वरूपी तोडगा काढला जाणार का? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे प्रशासनाकडून मिळणे अपेक्षित आहे.
दरम्यान, कोपरीतील या घटनेमुळे धार्मिक परंपरा आणि पर्यावरण संरक्षण या दोन्ही मुद्द्यांवर चर्चा सुरू झाली आहे. एकीकडे पर्यावरणाचे रक्षण करण्याची प्रशासनाची भूमिका योग्य असल्याचे मानले जात आहे, तर दुसरीकडे स्थानिकांच्या अनेक वर्षांच्या धार्मिक परंपरेचा आदर करून त्यांना पर्यायी आणि मान्यताप्राप्त व्यवस्था उपलब्ध करून देणे गरजेचे असल्याचे ग्रामस्थांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे आता प्रशासन आणि ग्रामस्थांमध्ये संवादातून तोडगा निघतो का, याकडे संपूर्ण परिसराचे लक्ष लागले आहे.
.png "Videos"){kind=small}
