Ujni Dam: उजनी धरणाचे होणार ‘हेल्थ चेकअप’! जून २०२६ पासून केंद्रीय पथकाकडून सखोल तपासणी; ड्रोन आणि डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर

आशिया खंडातील मोठ्या धरणांपैकी एक असलेल्या महाराष्ट्राच्या उजनी धरणाची जून २०२६ पासून सखोल सुरक्षा तपासणी केली जाणार आहे. केंद्रीय जल आयोग आणि आयआयटी मुंबईचे तज्ज्ञ ड्रोन व सिस्मिक तंत्रज्ञानाने हे ऑडिट करणार आहेत.

 

• उजनी धरणाचे होणार ‘हेल्थ चेकअप’!
• जून २०२६ पासून केंद्रीय पथकाकडून सखोल तपासणी
• ड्रोन आणि डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर

शिवाजी हळणवर/पंढरपूर: आशिया खंडातील मोठ्या धरणांपैकी एक मानल्या जाणाऱ्या महाराष्ट्राच्या महत्त्वाच्या उजनी धरणाची लवकरच सखोल सुरक्षा तपासणी केली जाणार आहे. केंद्र शासनाच्या ‘धरण सुरक्षा अधिनियम २०२१’ अंतर्गत ही प्रक्रिया राबवली जात असून, जून २०२६ पासून प्रत्यक्ष पाहणीला सुरुवात होणार आहे.

भीमा नदीवरील उजनी धरण १९८० साली पूर्ण झाले असून, तब्बल १२१ टीएमसी पाणीसाठा क्षमता असलेले हे धरण राज्यातील जलसंपत्तीचा मोठा आधार मानले जाते. सोलापूर, पुणे आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यांतील लाखो हेक्टर शेती, तसेच अनेक शहरांच्या पिण्याच्या पाण्याची तहान उजनीमुळे भागते. त्यामुळेच उजनीला राज्याच्या ‘जलजीवनरेषे’चे स्थान प्राप्त झाले आहे.

धरणाला आता ४५ वर्षे पूर्ण होत असल्याने त्याच्या संरचनेची आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने तपासणी केली जाणार आहे. मातीचा बांध, सांडवा, आपत्कालीन दरवाजे, विद्युत यंत्रणा आणि धरणाची भूकंप प्रतिरोधक क्षमता यांचे बारकाईने परीक्षण होणार आहे.या पाहणीत केंद्रीय जल आयोग (CWC), आयआयटी मुंबईचे तज्ज्ञ आणि राज्य धरण सुरक्षा संघटना सहभागी होणार आहेत. विशेष म्हणजे ड्रोन सर्व्हे, सिस्मिक तपासणी आणि डिजिटल मोजमाप तंत्रज्ञानाचा वापर करून धरणाची ‘हेल्थ चेकअप’ पद्धतीने तपासणी केली जाणार आहे.

धरणग्रस्तांना मोठा दिलासा; उजनी पाणलोट क्षेत्रातील अतिक्रमण हटाव नोटिसांना तात्काळ स्थगिती

उजनीचे महत्त्व काय?

• उजनी धरण महाराष्ट्रातील पहिल्या पाच मोठ्या धरणांमध्ये गणले जाते.
• भीमा खोऱ्यातील शेतीला वर्षभर पाणीपुरवठा.
• पिण्याच्या पाण्यासाठी अनेक शहरांचा प्रमुख स्रोत.
• मत्स्य व्यवसाय आणि पर्यटनालाही मोठा आधार.
• अतिवृष्टीच्या काळात धरण १०० टक्क्यांहून अधिक भरल्याच्या घटना.

काय तपासणार?

• संरचनात्मक स्थिरता – मातीच्या बांधाची मजबुती, भेगा, गळती
• जलाशय स्थिती – गाळ साचण्याचे प्रमाण, उपयुक्त पाणीसाठा
• यांत्रिक यंत्रणा – सांडव्याचे दरवाजे, विद्युत उपकरणे
• आपत्ती व्यवस्थापन – भूकंप प्रतिरोधक क्षमता, आपत्कालीन आराखडा

हे मूल्यांकन नियमित प्रक्रियेचा भाग आहे.सध्या उजनी धरणाला कोणताही धोका नाही. ही तपासणी नियमित सुरक्षा प्रक्रियेचा भाग असून, आवश्यक ठिकाणी किरकोळ दुरुस्ती तातडीने केली जाणार आहेत.एस. खांडेकर, कार्यकारी अभियंता

उजनी धरणामध्ये अवैध मासेमारी फोफावली; स्थानिक मच्छीमार आक्रमक, कारवाईची मागणी