रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
संकष्टी चतुर्थी ही भगवान गणेशाला समर्पित तिथी आहे. एखाद्या महिन्यातील कृष्ण पक्षातील चतुर्थी मंगळवारी आली, तर तिला अंगारकी संकष्टी चतुर्थी म्हणतात. धार्मिक श्रद्धेनुसार या दिवशी गणपतीची भक्तिभावाने पूजा आणि उपवास केल्याने विघ्न दूर होतात, अशी श्रद्धा आहे.
‘अंगारकी’ हे नाव मंगळवार आणि गणेशाशी संबंधित धार्मिक परंपरेतून आले आहे. या दिवशी गणेशाची विशेष आराधना करण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आहे. यावेळी अंगारकी संकष्टी चतुर्थी मंगळवार, २९ सप्टेंबर रोजी आहे.
सकाळी स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करावीत. गणपतीसमोर दिवा आणि धूप लावून पूजा करावी. गणपतीला दुर्वा, लाल फुले आणि नैवेद्य अर्पण केला जातो. काही भक्त दिवसभर उपवास करतात आणि चंद्रोदयानंतर गणपतीची पूजा करून उपवास सोडतात. पूजेची पद्धत कुटुंब आणि प्रदेशाच्या परंपरेनुसार बदलू शकते.
पितृपक्षात भरणी नक्षत्रात केले जाणारे श्राद्ध ‘भरणी श्राद्ध’ म्हणून ओळखले जाते. धार्मिक परंपरेनुसार या दिवशी दिवंगत पूर्वजांचे स्मरण करून श्राद्ध, तर्पण आणि पिंडदान केले जाते. काही धार्मिक परंपरांमध्ये भरणी श्राद्धाला विशेष महत्त्व दिले जाते.
भरणी श्राद्धाच्या दिवशी पूर्वजांच्या स्मरणार्थ तर्पण, पिंडदान आणि अन्नदान करण्याची परंपरा आहे. ब्राह्मण भोजन किंवा गरजू व्यक्तींना अन्नदान करण्याची पद्धतही काही कुटुंबांमध्ये आढळते. श्राद्धविधी करताना संबंधित व्यक्तीच्या मृत्यूची तिथी, पंचांगातील नक्षत्र आणि कुटुंबाची परंपरा लक्षात घेतली जाते. त्यामुळे अचूक विधीसाठी स्थानिक पंचांग किंवा पुरोहितांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
अंगारकी संकष्टी चतुर्थी ही गणपतीच्या उपासनेसाठी महत्त्वाची मानली जाते, तर भरणी श्राद्ध हे पितरांच्या स्मरणाशी संबंधित आहे. त्यामुळे दोन्ही धार्मिक परंपरांचा उद्देश आणि विधी वेगवेगळे आहेत. जर दोन्ही योग एकाच दिवशी आले असतील, तर गणपतीची पूजा आणि श्राद्धविधी यांची वेळ व पद्धत कुटुंबाच्या परंपरेनुसार ठरवली जाऊ शकते. धार्मिक विधींच्या वेळेबाबत स्थानिक पंचांगाला प्राधान्य देणे योग्य आहे.
अंगारकी संकष्टीला गणपतीची आराधना केल्याने संकटे दूर होऊन मनोकामना पूर्ण होतात, अशी श्रद्धा आहे. तर भरणी श्राद्धाच्या माध्यमातून पूर्वजांप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
