फोटो सौजन्य- chatgpt
भुलाबाई उत्सवाची सुरुवात साधारणपणे नवरात्रोत्सवाच्या काळात किंवा दसऱ्यापासून होते. कोजागिरी पौर्णिमेला या उत्सवाची सांगता होते. भुलाबाई हे माता पार्वतीचे, तर भुलोजी हे भगवान शंकराचे प्रतीक मानले जाते. लोकपरंपरेनुसार पार्वती माता माहेरी येते, अशी श्रद्धा आहे. त्यामुळे या उत्सवाला माहेरपणाचा जिव्हाळा आणि कौटुंबिक आपुलकीची भावपूर्ण किनार लाभते.
भुलाबाईचे आगमन म्हणजे जणू माहेरवाशिणीचे घरात झालेले आगमन! तिच्या स्वागतासाठी केली जाणारी सजावट, पूजन आणि सामूहिक गाणी यांमधून प्रेम, श्रद्धा आणि आनंद व्यक्त होतो.
पावसाळ्यानंतर शिवारात हिरवाई फुलते आणि पिकांच्या वाढीबरोबर नव्या धान्याच्या आगमनाची चाहूल लागते. अशा काळात साजरा होणारा हा उत्सव शेतीप्रधान जीवनपद्धतीशी जोडलेला आहे. काही ठिकाणी भुलाबाई-भुलोजीच्या मूर्तींसमोर ज्वारीची कणसे आणि विविध धान्यांची आरास केली जाते. ही आरास निसर्गाच्या समृद्धीचे प्रतीक मानली जाते.
माती, पाऊस, सूर्यप्रकाश, बियाणे आणि शेतकऱ्यांच्या श्रमांतून अन्न निर्माण होते. या सर्वांविषयी कृतज्ञता व्यक्त करण्याची लोकपरंपरेतील सहज पद्धत म्हणजे भुलाबाई उत्सव होय.
भुलाबाई उत्सवाचे सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे पारंपरिक लोकगीते. संध्याकाळी मुली आणि महिला एकत्र येऊन भुलाबाईची गाणी म्हणतात, फेर धरतात आणि विविध खेळ खेळतात. या गीतांमध्ये माहेर-सासर, कौटुंबिक नाती, दैनंदिन जीवनातील प्रसंग, विनोद आणि स्त्रियांच्या भावविश्वाचे दर्शन घडते.
उत्सवातील खिरापतीचा खेळही विशेष लोकप्रिय आहे. एखादी मुलगी खाऊ घेऊन येते; मात्र तो कोणता आहे, हे इतर मुलींनी ओळखायचे असते. या खेळातून उत्सुकता, कल्पकता आणि आनंद निर्माण होतो. खिरापत एकत्र वाटून खाण्याच्या परंपरेतून सामूहिकतेची भावना दृढ होते.
कोजागिरी पौर्णिमेला भुलाबाई उत्सवाची सांगता होते. या दिवशी पूजन, नैवेद्य आणि खिरापतीचे वाटप केले जाते. काही ठिकाणी बासुंदीचा नैवेद्य दाखवण्याची, तर काही भागांत ३२ प्रकारच्या खिरापती करण्याची परंपरा आहे. भुलाबाईला निरोप देताना शिदोरी देण्याची प्रथाही आढळते. या परंपरेतून प्रेम, पाहुणचार आणि माहेरपणाचा जिव्हाळा व्यक्त होतो.
भुलाबाई उत्सव हा केवळ धार्मिक विधी नसून महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीचा जिवंत वारसा आहे. निसर्गाविषयीची कृतज्ञता, लोकगीतांचा गोडवा, मैत्री, आपुलकी आणि सामूहिक आनंद यांचा सुंदर मिलाफ या उत्सवात अनुभवायला मिळतो. पुढच्या पिढीने ही गाणी गायली, पारंपरिक खेळ अनुभवले आणि उत्सवामागील सांस्कृतिक मूल्ये समजून घेतली, तर या लोकपरंपरेला निश्चितच नवी संजीवनी मिळेल.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: भुलाबाई उत्सव हा महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकउत्सव असून, त्यातून धार्मिक श्रद्धा, लोकगीते आणि सांस्कृतिक परंपरांचे दर्शन घडते.
Ans: हा उत्सव प्रामुख्याने विदर्भ, मराठवाडा आणि खानदेशातील काही भागांत साजरा केला जातो
Ans: हा उत्सव साधारणपणे नवरात्री किंवा दसऱ्याच्या काळात सुरू होतो आणि कोजागिरी पौर्णिमेला संपतो. स्थानिक परंपरेनुसार तारखांमध्ये फरक असू शकतो.
.png "Videos"){kind=small}
