Garuda Purana: अंत्यसंस्कारापूर्वी मृतदेहाला स्नान का घालतात? गरुड पुराणातील महत्त्व जाणून घ्या

हिंदू धर्मामध्ये अंत्यसंस्कारापूर्वी मृतदेहाला स्नान घालण्याची परंपरा प्रचलित आहे. यामागे शुचिता, अंतिम सन्मान आणि धार्मिक श्रद्धा जोडलेल्या आहेत. पण या परंपरेबाबत गरुड पुराणात नेमके काय सांगितले आहे? जाणून घेऊया.

• अंत्यसंस्कारापूर्वी मृतदेहाला स्नान घालण्याची हिंदू धर्मात अनेक ठिकाणी परंपरा आहे
• काही ठिकाणी स्नानासाठी गंगाजल किंवा तीर्थजल वापरण्याची प्रथा आहे
• गरुड पुराणात मृत्यूनंतरचे संस्कार आणि अंत्यविधी यांचे धार्मिक महत्त्व सांगितले आहे

 

हिंदू धर्मातील अंत्यसंस्काराच्या विधींमध्ये मृतदेहाला स्नान घालण्याची परंपरा अनेक ठिकाणी पाहायला मिळते. यामागे केवळ स्वच्छतेचा विचार नसून शुचिता, अंतिम सन्मान आणि मृतात्म्याच्या पुढील प्रवासाशी संबंधित धार्मिक भावना जोडलेल्या आहेत. गरुड पुराणातील मृत्यू आणि अंत्यसंस्काराशी संबंधित वर्णनांच्या संदर्भातही मृत व्यक्तीच्या शरीरावर अंत्यसंस्कार करण्यापूर्वी केले जाणारे विधी महत्त्वाचे मानले जातात. अंत्यसंस्कारापूर्वी मृतदेहाला स्थान का घालतात, जाणून घ्या

मृतदेहाला स्नान घालण्यामागे काय भावना आहे?

मृत्यूनंतर शरीराला पंचमहाभूतांमध्ये विलीन होणाऱ्या अंतिम प्रवासाचा भाग मानले जाते. त्यामुळे अंत्यसंस्कारापूर्वी मृतदेह स्वच्छ करून त्याला नवीन किंवा स्वच्छ वस्त्र परिधान करण्याची प्रथा आहे. या विधीतून मृत व्यक्तीला शेवटचा सन्मान देणे आणि त्याच्या देहाला पवित्र मानून अंत्यसंस्कारासाठी तयार करणे, अशी धार्मिक भावना व्यक्त केली जाते.

काय सांगते गरुड पुराण

गरुड पुराणाच्या प्रेतकल्पाशी संबंधित वर्णनांमध्ये मृत्यूनंतरचे संस्कार, दान, पिंडदान, प्रेतकर्म आणि अंत्यविधी यांचा उल्लेख आढळतो. मात्र, आज अनेक ठिकाणी सांगितले जाते त्याप्रमाणे “मृतदेहाला स्नान घातल्यास अमुकच फल मिळते” असा एकच सार्वत्रिक नियम गरुड पुराणाने सांगितला आहे, असे ठामपणे म्हणणे योग्य ठरणार नाही.

गरुड पुराणातील धार्मिक दृष्ट्या मृत्यूनंतरच्या विधींमध्ये शुद्धता, विधीपूर्व तयारी आणि मृत व्यक्तीच्या पुढील प्रवासासाठी केले जाणारे संस्कार यांना महत्त्व आहे. त्यामुळे मृतदेहाचे स्नान हे अंत्यसंस्काराच्या व्यापक परंपरेचा भाग म्हणून समजले जाते.

Garuda Purana: गरुड पुराणातील यमलोक आणि नरकाची कथा काय सांगते …

पवित्र जलाचा वापर का केला जातो?

काही हिंदू कुटुंबांमध्ये मृतदेहाला स्नान घालताना पाण्यासोबत गंगाजल किंवा तीर्थजल वापरण्याची प्रथा आहे. काही ठिकाणी तुळशीपत्राचाही वापर केला जातो.

गंगा आणि तीर्थजलाला धार्मिक परंपरेत पवित्र मानले जाते. त्यामुळे मृत व्यक्तीच्या अंत्यविधींमध्ये त्यांचा वापर श्रद्धेने केला जातो. मात्र, ही प्रथा प्रत्येक कुटुंबात किंवा प्रत्येक प्रदेशात समान असतेच असे नाही.

स्वच्छ वस्त्र का परिधान केले जाते?

स्नानानंतर मृतदेहाला स्वच्छ वस्त्र परिधान केले जाते. यामागे मृत व्यक्तीला स्वच्छ, सन्मानपूर्वक आणि विधीपूर्वक अंतिम निरोप देण्याची भावना असते. काही कुटुंबांमध्ये मृत व्यक्तीच्या लिंग, वैवाहिक स्थिती किंवा कौटुंबिक परंपरेनुसार वस्त्र आणि इतर विधींमध्ये फरक असू शकतो.

शरीर पंचमहाभूतांत विलीन होण्याची संकल्पना

हिंदू तत्त्वज्ञानानुसार मानवी शरीर हे पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू आणि आकाश या पंचमहाभूतांनी बनलेले आहे. मृत्यूनंतर अंत्यसंस्काराच्या माध्यमातून शरीर पुन्हा या पंचमहाभूतांमध्ये विलीन होते, अशी धार्मिक संकल्पना आहे. मृतदेहाला स्नान घालणे, स्वच्छ वस्त्र परिधान करणे आणि त्यानंतर अंत्यसंस्कार करणे हा या अंतिम प्रवासाचा एक भाग म्हणून पाहता येतो.

Garud Puran: मरणाआधीच निश्चित होतो पुढचा जन्म? जाणून घ्या गरुड …

मृत व्यक्तीला अंतिम सन्मान

अंत्यसंस्काराच्या आधी मृतदेहाला स्नान घालण्यामागील सर्वात महत्त्वाची भावना म्हणजे अंतिम सन्मान. आयुष्यभर ज्या व्यक्तीसोबत कुटुंबियांनी नाते जपले, त्या व्यक्तीला शेवटच्या प्रवासासाठी आदराने तयार करण्याची ही पद्धत आहे. यामुळे कुटुंबियांनाही मृत व्यक्तीला श्रद्धेने निरोप देण्याची मानसिक आणि भावनिक प्रक्रिया पार पाडता येते.

प्रत्येक ठिकाणी ही पद्धत सारखी नसते

अंत्यसंस्काराच्या परंपरा भारतातील विविध भागांत वेगवेगळ्या आहेत. काही ठिकाणी पूर्ण स्नान घातले जाते, तर काही परिस्थितींमध्ये शरीरावर पवित्र जल शिंपडले जाते. त्यामुळे एकच पद्धत सर्व हिंदू समाजासाठी बंधनकारक नाही.

(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)