फोटो सौजन्य- pinterest
भारतीय धर्मशास्त्र, वेद, पुराणे आणि लोकपरंपरेत अमावस्येला विशेष स्थान आहे. अनेकजण या दिवशी पितृकर्म, तर्पण, दानधर्म, जप-तप आणि ध्यानधारणा करतात. अमावस्या ही केवळ अंधाराची रात्र नसून, आत्मप्रकाश शोधण्याची संधी मानली जाते.
“अमा” म्हणजे “एकत्र” आणि “वस्या” म्हणजे “राहणे”. म्हणजेच सूर्य आणि चंद्र यांचे एकत्र येणे, हा अमावस्येचा मूळ अर्थ होय.
धर्मग्रंथात असे म्हटले आहे —
“सूर्याचन्द्रमसोर्यः परः सन्निकर्षः सामावास्या”
अर्थात सूर्य आणि चंद्र यांचे परम सान्निध्य म्हणजे अमावस्या.
या दिवशी चंद्र पूर्णपणे अदृश्य असल्याने मनावर चंद्राच्या प्रभावाची तीव्रता कमी होते. त्यामुळे ध्यान, जप आणि आत्मनिरीक्षणासाठी हा दिवस अत्यंत अनुकूल मानला जातो.
भारतीय संस्कृतीत अमावस्या ही पितरांना समर्पित तिथी मानली जाते. अशी श्रद्धा आहे की, या दिवशी यमलोकातून पितरांना पृथ्वीवर येण्याची अनुमती मिळते. म्हणून या दिवशी तर्पण, श्राद्ध आणि पिंडदान यांना विशेष महत्त्व आहे. पितरांच्या स्मरणामुळे त्यांच्या आत्म्यास शांती लाभते आणि त्यांच्या आशीर्वादाने घरात सुख, समाधान आणि समृद्धी नांदते, अशी धारणा आहे. म्हणून अनेक कुटुंबांत प्रत्येक अमावस्येला पितृ तर्पण करण्याची परंपरा आजही जपली जाते.
धर्मशास्त्रानुसार अमावस्येचे तीन प्रकार सांगितले आहेत :
सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत संपूर्ण अमावस्या असते, तिला “सिनीवाली अमावस्या” म्हणतात. ऋग्वेदात सिनीवाली नामक देवतेचा उल्लेख आहे. अपत्यप्राप्तीसाठी तिची पूजा केली जात असे.
ज्या दिवशी सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत काही काळ चतुर्दशी आणि काही काळ अमावस्या असते, तिला “दर्श अमावस्या” म्हणतात.
ज्या अमावस्येत काही काळ अमावस्या आणि काही काळ प्रतिपदा असते, तिला “कुहू अमावस्या” असे संबोधले जाते.
अमावस्येला चंद्राची ऊर्जा न्यूनतम अवस्थेत असते. त्यामुळे मन स्थिर राहण्यास मदत होते. योग, ध्यान आणि साधनेसाठी ही रात्र अत्यंत प्रभावी मानली जाते. अनेक साधक अमावस्येच्या रात्री भगवान शिव, देवी काली किंवा दत्तात्रेय यांची उपासना करतात. तांत्रिक साधनांमध्येही अमावस्येला विशेष स्थान आहे.
पहाटे नदी, सरोवर किंवा तीर्थक्षेत्री स्नान करणे पुण्यदायी मानले जाते.
पितरांच्या नावाने तिळमिश्रित जल अर्पण करून तर्पण केले जाते. श्राद्धविधीद्वारे पूर्वजांप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते.
पिंपळाच्या वृक्षाला जल अर्पण करून प्रदक्षिणा घालण्याची परंपरा आहे. पिंपळामध्ये विष्णूचा वास मानला जातो.
अन्नदान, वस्त्रदान, तिळदान किंवा गरजूंची मदत करणे अत्यंत शुभ समजले जाते.
विशेषतः आषाढातील दीप अमावस्येला घरातील दिव्यांची पूजा केली जाते. यामुळे घरात सकारात्मक ऊर्जा वाढते, अशी श्रद्धा आहे.
पितरांचे स्मरण करावे
भगवंताचे नामस्मरण करावे
ध्यान आणि जप करावा
दानधर्म करावा
घरात शांतता आणि सात्त्विकता राखावी
नवीन शुभकार्य सुरू करणे
वादविवाद आणि नकारात्मक विचार
भीती किंवा अंधश्रद्धा बाळगणे
अपशब्द किंवा असत्य बोलणे
काही लोक अमावस्येकडे भीती किंवा अंधश्रद्धेच्या नजरेने पाहतात. परंतु भारतीय अध्यात्म अमावस्येला आत्मशुद्धी, साधना आणि पितृकृतज्ञतेची रात्र मानते. अंधारातून प्रकाशाकडे जाण्याचा संदेश अमावस्या देते. ही रात्र मनातील नकारात्मकता दूर करून श्रद्धा, संयम आणि अध्यात्म यांचा दीप प्रज्वलित करण्याची आहे. म्हणूनच अमावस्या ही भयाची नव्हे, तर अंतर्मन जागवणारी पवित्र तिथी आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: हिंदू श्रद्धेनुसार अमावस्येला पितरांचे स्मरण, तर्पण आणि श्राद्ध केल्याने त्यांच्या आत्म्यास शांती मिळते आणि आशीर्वाद प्राप्त होतात.
Ans: पितरांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी आणि पितृ दोष कमी करण्यासाठी तर्पण केले जाते.
Ans: हा दिवस आत्मशुद्धी, पितृस्मरण, साधना आणि सकारात्मक ऊर्जेसाठी अत्यंत प्रभावी मानला जातो.
.png "Videos"){kind=small}
