Marathi News
X
  • देश
  • महाराष्ट्र
  • निवडणूक
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • क्रीडा
  • वर्ल्ड
  • क्राईम
  • मनोरंजन
  • व्यापार
  • लाइफ स्टाइल
  • व्हायरल
  • नवराष्ट्र विशेष
  • करिअर
  • फोटो
  • व्हिडिओ गॅलरी
  • वेबस्टोरीज़
  • ऑटोमोबाइल
  • विज्ञान तंत्रज्ञान
  • शनि, 21 नोव्हेंबर 2026 ई-पेपर
  • देश
  • शॉर्ट न्यूज़
  • महाराष्ट्र
  • राजकारण
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • लाइफ स्टाइल
  • क्रीडा
  • क्राईम
  • अन्य
    • विदेश
    • नवराष्ट्र विशेष
    • मनोरंजन
    • अन्य
      • व्यापार
      • टेक
      • वेब स्टोरीज
      • व्हायरल
      • करिअर
      • धर्म
      • ऑटोमोबाइल
      • फोटो
      • व्हिडिओ
      • सिनेमा
  • देश
  • शॉर्ट न्यूज़
  • राजकारण
  • महाराष्ट्र
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • क्रीडा
  • वर्ल्ड
  • क्राईम
  • मनोरंजन
  • लाइफ स्टाइल
  • धर्म
  • व्हायरल
  • व्हिडिओ
  • वेब स्टोरीज़
  • फोटो
In Trends:
  • Maharastra Politics |
  • India Vs New Zealand |
  • Under 19 Asia Cup |
  • bigg boss 20
Follow Us
  • वेब स्टोरीज
  • फोटो
  • ई-पेपर
  • विडियो
  • फटाफट खबरें

Tulsi Vivah: तुळशी विवाहाची प्रत्येक राज्यातील पद्धत वेगळी! महाराष्ट्रापासून दक्षिण भारतापर्यंतच्या खास परंपरा जाणून घ्या

Tulsi Vivah: भारतात तुळशी विवाह वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये विविध परंपरा आणि विधींनुसार साजरा केला जातो. महाराष्ट्रात मंगलाष्टकांसह तुळशीचे लग्न लावले जाते, तर गुजरातमध्ये वरात आणि गरबा, दक्षिण भारतात विशेष पूजा व दीपप्रज्वलन केले जाते. जाणून घेऊया देशभरातील तुळशी विवाहाच्या खास आणि अनोख्या परंपरा.

  • By प्राजक्ता प्रधान
Updated On: Nov 21, 2026 | 01:30 PM
फोटो सौजन्य- chatgpt

फोटो सौजन्य- chatgpt

Follow Us
Follow Us:
  • तुळशी विवाह महाराष्ट्रासह गुजरात, गोवा, उत्तर प्रदेश, बिहार, राजस्थान आणि दक्षिण भारतातील अनेक राज्यांमध्ये साजरा केला जातो.
  • कार्तिक शुद्ध एकादशीपासून कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत तुळशी विवाहाचा सोहळा साजरा करण्याची परंपरा आहे
  • विवाह सोहळ्यात मंगलाष्टके, अक्षता, आरती आणि प्रसाद असे पारंपरिक विधी केले जातात.
 

तुळशी विवाह हा महाराष्ट्रासह संपूर्ण भारतात विशेषतः गुजरात, गोवा, उत्तर प्रदेश, बिहार, राजस्थान आणि दक्षिण भारतातील कर्नाटक, आंध्र प्रदेश व तेलंगणामध्ये मोठ्या उत्साहात साजरा होणारा एक अत्यंत पवित्र सण आहे. कार्तिक शुद्ध एकादशी (प्रबोधिनी एकादशी) ते कार्तिक पौर्णिमा (त्रिपुरारी पौर्णिमा) या कालावधीत हा विवाहसोहळा पार पडतो. या सोहळ्याचे धार्मिक महत्त्व, महाराष्ट्रातील पारंपरिक पद्धत आणि भारतातील विविध राज्यांमधील वैशिष्ट्यपूर्ण रीतीरिवाज कसे आहेत याबद्दल सविस्तर माहिती घेऊयात.

तुळशी विवाहाचे पौराणिक आणि धार्मिक महत्त्व

हिंदू धर्मात तुळशीला साक्षात लक्ष्मीचे रूप मानले जाते, तर शालिग्राम हे भगवान विष्णूंचे प्रतीक आहे. पौराणिक कथेनुसार, जालंधर नावाच्या असुराचा वध करण्यासाठी भगवान विष्णूंना त्याची पतिव्रता पत्नी वृंदा हिचे पतिव्रत्य भंग करावे लागले. सत्य समजल्यावर वृंदाने विष्णूंना दगड (शालिग्राम) होण्याचा शाप दिला आणि स्वतः सती गेली. तिच्या राखेतून तुळशीचे रोप उगवले.

Tulsi Vivah 2026: भगवान विष्णूंनी तुळशीला का दिलं वरदान? जाणून घ्या तुळशी विवाहाची कथा

विष्णूंनी वृंदेच्या पतिव्रत्याचा सन्मान करत तिला वरदान दिले की, कार्तिक शुद्ध द्वादशीला शालिग्राम रूपात माझा तुळशीशी विवाह होईल आणि तुळशीपत्राशिवाय मी कोणताही नैवेद्य स्वीकारणार नाही. चातुर्मासातील चार महिन्यांच्या योगनिद्रेनंतर भगवान विष्णू प्रबोधिनी एकादशीला जागे होतात. त्यानंतर होणाऱ्या तुळशी विवाहापासून हिंदू धर्मातील सर्व शुभ कार्ये आणि मानवी विवाहसोहळ्यांना (लग्नसराई) अधिकृत सुरुवात होते.

महाराष्ट्रातील तुळशी विवाहाची पारंपरिक पद्धत

महाराष्ट्रात तुळशी विवाहाला ‘तुळशीचे लग्न’ असे म्हणतात. घरोघरी हा सोहळा अगदी खऱ्याखुऱ्या लग्नासारखा थाटामाटात साजरा केला जातो. लग्नाच्या आधी अंगणातील तुळशी वृंदावन स्वच्छ करून त्याला गेरू आणि चुन्याने रंगवले जाते. वृंदावनाभोवती आकर्षक रांगोळी काढली जाते. तुळशीभोवती उसाची धाटे, झेंडूची फुले आणि आंब्याच्या डहाळ्यांचा छोटा मांडव उभारला जातो. तुळशीच्या रोपात आवळ्याची आणि चिंचेची फांदी रोवली जाते. तुळशीला नवरीसारखी साडी किंवा लाल चुनरी नेसवून हळद-कुंकू, मंगळसूत्र, बांगड्या आणि दागिन्यांनी सजवले जाते. वर म्हणून बाळकृष्णाची मूर्ती किंवा शालिग्राम ठेवला जातो.

सायंकाळी गोरज मुहूर्तावर किंवा रात्री वधू (तुळस) आणि वर (बाळकृष्ण/शालिग्राम) यांच्यामध्ये रेशमी वस्त्राचा अंतरपाट धरला जातो. कुटुंबातील सदस्य व शेजारी एकत्र येऊन पारंपरिक मंगलाष्टके म्हणतात. “शुभ मंगल सावधान” म्हणताच अक्षता उधळल्या जातात. घरातील यजमान तुळशीचे विधिवत कन्यादान करतात (कन्यादान केल्याचे पुण्य मिळते अशी भावना असते). शेवटी आरती होऊन उपस्थितांना चिरमुरे (लाह्या), गूळ, खोबरे, उसाचे तुकडे, बोर आणि आवळा यांचा विशेष प्रसाद वाटला जातो. अनेक भागांत महिलांचे हळदी-कुंकू आणि फटाक्यांची आतषबाजी केली जाते.

इतर राज्यांमधील तुळशी विवाह पद्धती

महाराष्ट्राप्रमाणेच भारताच्या इतर भागांतही हा सण स्थानिक संस्कृतीनुसार वेगवेगळ्या नावांनी आणि पद्धतींनी साजरा होतो.

Tulsi Vivah 2026: घरच्या घरी तुळशी विवाह करताना कोणते विधी करावेत? जाणून घ्या संपूर्ण पूजा पद्धत आणि महत्त्व

गोवा, दीव आणि दमण

येथे तुळशी विवाह हा सार्वजनिक आणि सामूहिक उत्सवासारखा साजरा केला जातो. कोकणी संस्कृतीनुसार घरोघरी पोहे, नारळाचे पदार्थ आणि फराळ बनवला जातो. अनेक मंदिरांमध्ये ढोल-ताशांच्या गजरात आणि फटाक्यांच्या आतषबाजीत देवळातील देवाची पालखी मिरवणूक काढून हा विवाह लावला जातो.

गुजरात

गुजरातमध्ये तुळशी विवाहाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. सौराष्ट्रातील काही प्रसिद्ध मंदिरांमध्ये (उदा. राम मंदिरे) वधूपक्षाच्या मंदिरातून वरपक्षाच्या मंदिरात रीतसर लग्नपत्रिका पाठवली जाते. प्रबोधिनी एकादशीला ‘लालजी’ (भगवान विष्णू) यांची वाजतगाजत वरात (बारात) काढली जाते. महिला पारंपरिक गरबा आणि लोकगीते गात हा सोहळा साजरा करतात.

उत्तर प्रदेश, राजस्थान आणि मध्य प्रदेश

उत्तर भारतात प्रबोधिनी एकादशीला ‘देव उठनी एकादशी’ म्हणतात. या दिवशी स्त्रिया दिवसभर निर्जळी किंवा फलाहार उपवास करतात. सायंकाळी उसाचा मंडप उभारून, शालिग्राम आणि तुळशीची गंध-फुलांनी पूजा केली जाते. शालिग्राम हातात धरून तुळशीभोवती सात फेरे (सप्तपदी) पूर्ण केले जातात आणि नवीन पीक (ऊस, रताळे, शिंगाडे, आवळा) देवाला अर्पण केले जाते.

बिहार

बिहारमधील सौनजा (Saunja) येथील प्रभू धाममध्ये संपूर्ण गाव एकत्र येऊन हा उत्सव साजरा करते. येथे एकादशीपासून त्रयोदशीपर्यंत तीन दिवस हा महोत्सव चालतो, ज्याची सुरुवात रामायण आणि रामचरितमानसच्या पठणाने होते.

दक्षिण भारत (कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा व तामिळनाडू

दक्षिण भारतात या सणाला ‘तुळसी हब्बा’ (कर्नाटक) किंवा ‘तुळसी कल्याणम्’ व ‘क्षीराब्धी द्वादशी’ (आंध्र प्रदेश व तेलंगणा) म्हणून ओळखले जाते. येथे तुळशी वृंदावनात (‘तुळसी कट्टे’) आवळ्याची फांदी लावून तिला विष्णूचे रूप मानले जाते. संध्याकाळी तुळशीसमोर ३६५ वातींचे तुपाचे दिवे लावून समुद्रमंथन आणि लक्ष्मीच्या आगमनाचे स्मरण केले जाते.

(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)

 

💡

Frequently Asked Questions

  • Que: तुळशी विवाह भारतातील कोणत्या राज्यांमध्ये साजरा केला जातो?

    Ans: महाराष्ट्र, गुजरात, गोवा, उत्तर प्रदेश, बिहार, राजस्थान, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणासह भारतातील अनेक राज्यांमध्ये तुळशी विवाह साजरा केला जातो.

  • Que: महाराष्ट्रात तुळशी विवाह कसा लावला जातो?

    Ans: महाराष्ट्रात तुळशी वृंदावन सजवून तुळशीला वधूप्रमाणे नटवले जाते. त्यानंतर शालिग्राम किंवा बाळकृष्णाशी मंगलाष्टकांच्या साथीने विवाह लावला जातो.

  • Que: तुळशी विवाहाचे धार्मिक महत्त्व काय आहे?

    Ans: तुळशीला लक्ष्मीचे स्वरूप आणि शालिग्रामाला भगवान विष्णूचे प्रतीक मानले जाते. या दोघांचा विवाह केल्याने घरात सुख-समृद्धी नांदते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.

Web Title: Tulsi vivah different states rituals pp

Get Latest  Marathi News ,  Maharashtra News and  Marathi News from Politics,  Election News ,  Sports News ,  Entertainment News,  Business News and   Religion News  only on Navarashtra.com

Published On: Nov 21, 2026 | 01:30 PM

Topics:  

  • dharm
  • hindu religion
  • Tulsi Vivah

संबंधित बातम्या

Tulsi Vivah 2026: भगवान विष्णूंनी तुळशीला का दिलं वरदान? जाणून घ्या तुळशी विवाहाची कथा
1

Tulsi Vivah 2026: भगवान विष्णूंनी तुळशीला का दिलं वरदान? जाणून घ्या तुळशी विवाहाची कथा

Chafal Hanuman Temple: भक्ती आणि शक्तीचा अनोखा संगम! चाफळच्या दास मारुती आणि प्रताप मारुती मंदिरांचा इतिहास
2

Chafal Hanuman Temple: भक्ती आणि शक्तीचा अनोखा संगम! चाफळच्या दास मारुती आणि प्रताप मारुती मंदिरांचा इतिहास

Numberlogy: तुळशी विवाहाच्या दिवशी या मुलांकांच्या लोकांना मिळणार अपेक्षित यश
3

Numberlogy: तुळशी विवाहाच्या दिवशी या मुलांकांच्या लोकांना मिळणार अपेक्षित यश

Tulsi Vivah 2026: घरच्या घरी तुळशी विवाह करताना कोणते विधी करावेत? जाणून घ्या संपूर्ण पूजा पद्धत आणि महत्त्व
4

Tulsi Vivah 2026: घरच्या घरी तुळशी विवाह करताना कोणते विधी करावेत? जाणून घ्या संपूर्ण पूजा पद्धत आणि महत्त्व

Popular Sections

  • देश
  • विदेश
  • लाईफस्टाईल
  • मनोरंजन
  • क्रीडा
  • व्यापार
  • वेब स्टोरीज

Maharashtra Cities

  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • ठाणे
  • नाशिक
  • रत्नागिरी
  • पालघर
  • रायगड

More

  • धर्म
  • ऑटो
  • करिअर
  • व्हायरल
  • फोटो
  • नवराष्ट्र विशेष
  • टेक
  • व्हिडिओ

Follow Us On

Contact Us About Us Privacy Policy
Hindi News Epaper Marathi Epaper Hindi RSS Sitemap Author

© Copyright Navarashtra 2026 All rights reserved.