Marathi News
X
  • देश
  • महाराष्ट्र
  • निवडणूक
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • क्रीडा
  • वर्ल्ड
  • क्राईम
  • मनोरंजन
  • व्यापार
  • लाइफ स्टाइल
  • व्हायरल
  • नवराष्ट्र विशेष
  • करिअर
  • फोटो
  • व्हिडिओ गॅलरी
  • वेबस्टोरीज़
  • ऑटोमोबाइल
  • विज्ञान तंत्रज्ञान
  • सोम, 16 नोव्हेंबर 2026 ई-पेपर
  • देश
  • शॉर्ट न्यूज़
  • महाराष्ट्र
  • राजकारण
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • लाइफ स्टाइल
  • क्रीडा
  • क्राईम
  • अन्य
    • विदेश
    • नवराष्ट्र विशेष
    • मनोरंजन
    • अन्य
      • व्यापार
      • टेक
      • वेब स्टोरीज
      • व्हायरल
      • करिअर
      • धर्म
      • ऑटोमोबाइल
      • फोटो
      • व्हिडिओ
      • सिनेमा
  • देश
  • शॉर्ट न्यूज़
  • राजकारण
  • महाराष्ट्र
  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • क्रीडा
  • वर्ल्ड
  • क्राईम
  • मनोरंजन
  • लाइफ स्टाइल
  • धर्म
  • व्हायरल
  • व्हिडिओ
  • वेब स्टोरीज़
  • फोटो
In Trends:
  • Diwali |
  • India Vs New Zealand |
  • Under 19 Asia Cup |
  • bigg boss 20
Follow Us
  • वेब स्टोरीज
  • फोटो
  • ई-पेपर
  • विडियो
  • फटाफट खबरें

Vishnu Purana: अठरा महापुराणांतील विष्णू पुराण : विश्वरचना, धर्म आणि भक्तीचा कालातीत ग्रंथ

अठरा महापुराणांमधील विष्णू पुराण हा केवळ धार्मिक ग्रंथ नाही; तो भारतीय विचारविश्वाचा आरसा आहे. सृष्टीच्या निर्मितीपासून ते मोक्षाच्या अंतिम ध्येयापर्यंतचा प्रवास, राजधर्मापासून भक्तीपर्यंतचा विस्तार आणि जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्याला अर्थ देणारी दृष्टी या पुराणात दिसते.

  • By प्राजक्ता प्रधान
Updated On: May 24, 2026 | 02:40 PM
फोटो सौजन्य- pinterest

फोटो सौजन्य- pinterest

Follow Us
Follow Us:
  • अठरा महापुराणांतील विष्णू पुराण
  • विश्वरचना, धर्म आणि भक्तीचा कालातीत ग्रंथ
  • पुराण म्हणजे काय?
 

भारतीय धर्मपरंपरेत वेद, उपनिषदे आणि पुराणे यांना ज्ञानाची अखंड वाहती परंपरा मानले जाते. त्यातही अठरा महापुराणांना विशेष स्थान आहे. या अठरा पुराणांमध्ये विष्णू पुराण हे तिसरे पुराण आहे. हे वैष्णव परंपरेचे एक अत्यंत प्रभावी, तात्त्विक आणि व्यापक पुराण मानले जाते.

विष्णू पुराण केवळ भगवान विष्णूच्या महिमेचे वर्णन करणारा धार्मिक ग्रंथ नाही; तर तो भारतीय संस्कृती, सृष्टीविज्ञान, सामाजिक रचना, राज्यव्यवस्था, इतिहासपरंपरा आणि मोक्षतत्त्व यांचे एक विस्तृत दर्शन घडवणारा ग्रंथ आहे. पुराण साहित्यामध्ये हा ग्रंथ तुलनेने अधिक सुसंघटित, विषयानुरूप आणि तत्त्वज्ञानप्रधान मानला जातो.

आजच्या काळात विष्णू पुराण वाचताना जाणवते की हा ग्रंथ केवळ श्रद्धेचा नाही, तर समाज कसा असावा, राज्य कसे चालावे, मनुष्याचे जीवन कसे घडावे आणि विश्वात आपले स्थान काय आहे याचा शोध घेणारा ग्रंथ आहे.

पुराण म्हणजे काय? त्यात विष्णू पुराणाचे स्थान

‘पुराण’ म्हणजे प्राचीन ज्ञानकथा. हिंदू धर्मशास्त्रानुसार पुराणांमध्ये पाच प्रमुख विषय अपेक्षित मानले जातात
सर्ग (सृष्टीची निर्मिती), प्रतिसर्ग (सृष्टीचा पुनर्निर्माण क्रम), वंश (देव व राजवंश), मन्वंतर (मनूंचे कालखंड), वंशानुचरित (राजांच्या कथा) विष्णू पुराण हे या सर्व घटकांचे संतुलित आणि विस्तृत वर्णन करणारे पुराण आहे. त्यामुळे अनेक अभ्यासकांच्या मते अठरा पुराणांमध्ये हे सर्वाधिक सुव्यवस्थित ग्रंथांपैकी एक मानले जाते.

Astro Tips: नवीन गाडी घेतल्यानंतर कुंकवाने स्वस्तिक का काढतात? जाणून घ्या यामागील धार्मिक कारण

विष्णू पुराणाची रचना : ऋषी परंपरेतून आलेले ज्ञान

परंपरेनुसार विष्णू पुराणाचे प्रवचन पराशर ऋषी यांनी केले आणि त्यांचे शिष्य मैत्रेय ऋषी यांनी ते ऐकले.
या संवादरचनेमुळे संपूर्ण ग्रंथात प्रश्न आणि उत्तरांचा प्रवाह दिसतो. मैत्रेय ऋषी विश्व, धर्म, जीवन आणि ईश्वर याबाबत प्रश्न विचारतात आणि पराशर ऋषी त्यांना उत्तरांच्या स्वरूपात ज्ञान देतात. यामुळे हा ग्रंथ केवळ धार्मिक आख्यान राहत नाही; तर तो विचारप्रवर्तक तत्त्वसंवाद बनतो.

इतिहास संशोधकांच्या मते हा ग्रंथ विविध काळात विकसित झाला. त्याची मूलरचना प्राचीन असली तरी पुढे विविध परंपरांमधून त्यात संपादन आणि विस्तार झाला.

विष्णू पुराणात किती श्लोक आहेत?

परंपरेनुसार विष्णू पुराणात सुमारे २३ हजार श्लोक असल्याचे मानले जाते. मात्र आज उपलब्ध असलेल्या आवृत्त्यांमध्ये साधारण सहा हजार ते सात हजार श्लोक आढळतात. विविध प्रदेशांतील हस्तलिखित परंपरा, प्रतिलिपीकरण आणि काळानुसार झालेल्या बदलांमुळे ही संख्या बदललेली दिसते.

विष्णू पुराणाची रचना ही सहा अंशांमध्ये विभागलेले ज्ञानविश्व

विष्णू पुराणाचे एकूण सहा अंश (भाग) आहेत आणि प्रत्येक भाग स्वतंत्र विषय हाताळतो.

Adhik Maas: अधिक मासात न चुकता का भरावी आईची ओटी? काय आहे धार्मिक महत्त्व

प्रथम अंश : सृष्टीचा उगम आणि विश्वरचना

विष्णू पुराणाची सुरुवात विश्वाच्या निर्मितीपासून होते. या भागात सांगितले जाते

सृष्टीपूर्व स्थिती, प्रकृती आणि पुरुष, ब्रह्मांडाची निर्मिती, देव, ऋषी आणि लोकांची उत्पत्ती, काळाचे स्वरूप या संपूर्ण प्रक्रियेत भगवान विष्णू हे विश्वाचे पालनकर्ता म्हणून वर्णन केले गेले आहेत. या विभागात एक महत्त्वाचा संदेश दिसतो— विश्व हे केवळ पदार्थांचे नाही; तर चेतना आणि धर्म यांच्या आधारावर चालते.

द्वितीय अंश : पृथ्वी, भूगोल आणि ब्रह्मांड

हा भाग विशेष लक्षवेधी मानला जातो

यात वर्णन आहे ते सप्तद्वीप, समुद्र, पर्वतरचना, नद्या, लोकव्यवस्था, ग्रह आणि आकाश आजच्या वैज्ञानिक भूगोलाशी यातील वर्णने जुळवून पाहण्यापेक्षा त्या काळातील विश्वसमज आणि तात्त्विक कल्पना समजून घेणे अधिक महत्त्वाचे ठरते.

तृतीय अंश : धर्म, समाज आणि जीवनव्यवस्था

हा विभाग मानवी जीवनाचा आराखडा मांडतो

यात सांगितले आहे, चार आश्रम व्यवस्था, संस्कार, यज्ञ, दान, सामाजिक जबाबदाऱ्या, सदाचार, विष्णू पुराणात धर्म म्हणजे केवळ पूजा नसून जीवनातील संतुलन असल्याचा विचार मांडलेला दिसतो.

चतुर्थ अंश : राजवंश, इतिहास आणि परंपरा

या भागात प्राचीन राजवंशांची माहिती आहे

यामध्ये सूर्यवंश, चंद्रवंश, विविध राजे, वंशपरंपरा यांचे वर्णन आढळते. भारतीय ऐतिहासिक स्मृती आणि सांस्कृतिक सातत्य समजून घेण्यासाठी हा विभाग महत्त्वाचा मानला जातो.

पंचम अंश : श्रीकृष्ण चरित्र — भक्तीचा शिखरबिंदू

हा विष्णू पुराणाचा सर्वात लोकप्रिय भाग मानला जातो

येथे श्रीकृष्ण यांच्या जीवनाचे वर्णन येते. यामध्ये श्रीकृष्णाचा जन्म, गोकुळातील बाललीला, गोवर्धन प्रसंग, कंसवध, धर्मस्थापना या कथांमधून केवळ चमत्कार नाहीत; तर अन्यायाविरुद्ध उभे राहणे, कर्तव्य आणि भक्ती यांचे संदेश दिलेले दिसतात.

षष्ठ अंश : प्रलय, काल आणि मोक्ष

शेवटचा भाग अत्यंत तात्त्विक आहे

यात विचार मांडले आहेत ते काळाची गती, सृष्टीचा अंत, आत्म्याचे स्वरूप, मुक्ती, भक्तीमार्ग.. विष्णू पुराण सांगते की जीवनाचा अंतिम उद्देश बाह्य संपत्ती नव्हे, तर आत्मिक उन्नती आहे.

विष्णू पुराणाचा केंद्रबिंदू : भक्ती आणि धर्म यांचा समतोल

विष्णू पुराणातील सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे त्याचा संतुलित दृष्टिकोन

हा ग्रंथ केवळ वैराग्य शिकवत नाही आणि केवळ संसारही सांगत नाही. तो सांगतो धर्माशिवाय सत्ता अपूर्ण आहे, भक्तीशिवाय ज्ञान कोरडे आहे, कर्माशिवाय जीवन निष्फळ आहे आणि विवेकाशिवाय श्रद्धा अधुरी आहे..

(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)

💡

Frequently Asked Questions

  • Que: विष्णू पुराण म्हणजे काय?

    Ans: विष्णू पुराण हे अठरा महापुराणांपैकी एक महत्त्वाचे पुराण असून, भगवान विष्णूच्या महिमेसह सृष्टी, धर्म, इतिहास आणि मोक्ष यांचे वर्णन करणारा ग्रंथ आहे.

  • Que: विष्णू पुराणाला विशेष महत्त्व का आहे?

    Ans: हा ग्रंथ केवळ धार्मिक कथा सांगत नाही, तर भारतीय संस्कृती, राज्यव्यवस्था, सामाजिक मूल्ये आणि तत्त्वज्ञान यांचे सखोल दर्शन घडवतो.

  • Que: विष्णू पुराणात कोणकोणते विषय आहेत?

    Ans: यात सृष्टीची निर्मिती, भूगोल, धर्म, समाजरचना, राजवंश, श्रीकृष्ण चरित्र, प्रलय आणि मोक्ष यांचे वर्णन आहे.

Web Title: Vishnu purana what is the place of vishnu purana in puranas

Get Latest  Marathi News ,  Maharashtra News and  Marathi News from Politics,  Election News ,  Sports News ,  Entertainment News,  Business News and   Religion News  only on Navarashtra.com

Published On: May 24, 2026 | 02:40 PM

Topics:  

  • dharm
  • hindu religion
  • religions

संबंधित बातम्या

Navpancham Yog: सूर्याच्या राशीपरिवर्तनामुळे शनीसोबत नवपंचम योग; या राशींच्या जीवनात होणार सकारात्मक बदल
1

Navpancham Yog: सूर्याच्या राशीपरिवर्तनामुळे शनीसोबत नवपंचम योग; या राशींच्या जीवनात होणार सकारात्मक बदल

Numberlogy: मूलांक ९ असणाऱ्या लोकांचा आजचा दिवस कसा राहील जाणून घ्या
2

Numberlogy: मूलांक ९ असणाऱ्या लोकांचा आजचा दिवस कसा राहील जाणून घ्या

Weekly Horoscope: नोव्हेंबर महिन्याचा तिसरा आठवडा सर्व राशींसाठी कसा राहील जाणून घ्या
3

Weekly Horoscope: नोव्हेंबर महिन्याचा तिसरा आठवडा सर्व राशींसाठी कसा राहील जाणून घ्या

Hindu Religion: भारतीयांना समुद्रप्रवासाची बंदी का होती? जाणून घ्या सिंधुबंदीमागील धार्मिक आणि सामाजिक कारणे
4

Hindu Religion: भारतीयांना समुद्रप्रवासाची बंदी का होती? जाणून घ्या सिंधुबंदीमागील धार्मिक आणि सामाजिक कारणे

Popular Sections

  • देश
  • विदेश
  • लाईफस्टाईल
  • मनोरंजन
  • क्रीडा
  • व्यापार
  • वेब स्टोरीज

Maharashtra Cities

  • मुंबई
  • पुणे
  • नागपूर
  • ठाणे
  • नाशिक
  • रत्नागिरी
  • पालघर
  • रायगड

More

  • धर्म
  • ऑटो
  • करिअर
  • व्हायरल
  • फोटो
  • नवराष्ट्र विशेष
  • टेक
  • व्हिडिओ

Follow Us On

Contact Us About Us Privacy Policy
Hindi News Epaper Marathi Epaper Hindi RSS Sitemap Author

© Copyright Navarashtra 2026 All rights reserved.