फोटो सौजन्य- pinterest
हिंदू धर्मातील अठरा महापुराणांपैकी भविष्य पुराण हे एक महत्त्वाचे आणि वैशिष्ट्यपूर्ण पुराण मानले जाते. “भविष्य” या शब्दाचा अर्थ “भविष्यात घडणाऱ्या गोष्टी” असा होतो. त्यामुळे या पुराणात धर्म, आचार-विचार, व्रत-उपवास, देवतांची महती, राजवंशांची माहिती तसेच भविष्यकाळातील काही घटनांचे वर्णन आढळते. यामुळे या पुराणाला विशेष स्थान प्राप्त झाले आहे.
परंपरेनुसार भविष्य पुराणाचे कथन भगवान ब्रह्मदेवांनी महर्षी मनूंना केले आणि पुढे ते विविध ऋषींमार्फत लोकांपर्यंत पोहोचले. या पुराणात सुमारे १४ हजारांपेक्षा अधिक श्लोक असल्याचे मानले जाते. काही हस्तलिखितांमध्ये श्लोकसंख्येत फरक आढळतो.
ब्रह्म पर्व
मध्यम पर्व
प्रतिसर्ग पर्व
उत्तर पर्व
प्रत्येक विभागात धर्म, संस्कार, व्रते, देवतांचे माहात्म्य आणि विविध कथांचे वर्णन आहे.
या विभागात सृष्टीची निर्मिती, ब्रह्मदेवांचे कार्य, देव-दानवांची उत्पत्ती, धर्माचे महत्त्व आणि सदाचार यांचे वर्णन आहे. मनुष्याने जीवन कसे जगावे, कोणते आचार पाळावेत, याची माहिती येथे दिली आहे.
या विभागात विविध व्रतांचे आणि उत्सवांचे महत्त्व सांगितले आहे. विशेषतः सूर्योपासना, नागपंचमी, एकादशी, संकष्टी, व्रत-वैकल्ये, दानधर्म आणि तीर्थयात्रांचे महात्म्य यांचे सविस्तर वर्णन आढळते.
यामध्ये भगवान सूर्यनारायणाची उपासना विशेष महत्त्वाने सांगितली आहे. त्यामुळे काही विद्वान भविष्य पुराणाला सूर्योपासनेचे महत्त्वाचे ग्रंथ मानतात.
हा विभाग सर्वाधिक चर्चिला जातो. येथे विविध राजवंशांचे वर्णन, पुढील काळातील राजे, समाजातील बदल, धर्माची स्थिती आणि काही भविष्यवाणी स्वरूपातील कथने आढळतात. यात शालिवाहन, विक्रमादित्य, विविध राजघराणी, यवन, शक, हूण यांच्याबाबत उल्लेख सापडतात. काही विद्वानांच्या मते या भागात नंतरच्या काळात अनेक प्रक्षेप (नवीन भर) झाले असावेत. त्यामुळे या विभागाचा अभ्यास ऐतिहासिक आणि धार्मिक दोन्ही दृष्टीने केला जातो.
या विभागात विविध व्रते, दान, तीर्थक्षेत्रे, देवतांची पूजा, स्तोत्रे, धार्मिक नियम आणि मोक्षप्राप्तीचे मार्ग यांचे वर्णन आहे. भक्ती, दया, सत्य, संयम आणि ईश्वरभक्ती यांना विशेष महत्त्व दिले आहे.
भविष्य पुराण हा केवळ भविष्यवाण्यांचा ग्रंथ नाही. त्यात अनेक विषयांचा समावेश आहे –
देव, दानव आणि ऋषींच्या कथा
व्रत, उपवास आणि त्यांची फलश्रुती
तीर्थक्षेत्रांची माहिती
राजवंशांचे वर्णन
धर्मशास्त्रीय नियम
स्त्री-पुरुषांचे कर्तव्य
कलियुगातील धर्माची स्थिती
भक्तीमार्ग आणि मोक्षमार्ग
भविष्य पुराणात सूर्यदेवाला प्रत्यक्ष दृश्यमान देवता मानले आहे. सूर्यपूजेने आरोग्य, आयुष्य, तेज, यश आणि समृद्धी प्राप्त होते असे सांगितले आहे. रथसप्तमी, रविवारी उपासना, सूर्यनमस्कार आणि आदित्यहृदय स्तोत्र यांचे महत्त्वही येथे वर्णिले आहे.
भविष्य पुराणात अनेक व्रतांचे वर्णन सापडते. त्यामध्ये –
एकादशी
नागपंचमी
वटसावित्री
रथसप्तमी
जन्माष्टमी
शिवरात्री
कार्तिक व्रते
दीपदान
तुलसी पूजन
यांचे महात्म्य आणि विधी विस्ताराने दिले आहेत.
भविष्य पुराण धार्मिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक दृष्टीने भविष्य पुराण हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये एक अमूल्य स्थान राखून आहे.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: भविष्य पुराण हे हिंदू धर्मातील अठरा महापुराणांपैकी एक महत्त्वाचे पुराण आहे. यात धर्म, व्रत, दान, तीर्थ, सूर्योपासना, राजवंश आणि भविष्यकालीन घटनांचे वर्णन आढळते.
Ans: भविष्य पुराणाचे चार प्रमुख विभाग आहेत – ब्रह्म पर्व, मध्यम पर्व, प्रतिसर्ग पर्व आणि उत्तर पर्व. प्रत्येक विभागात वेगवेगळ्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक विषयांचे वर्णन केले आहे.
Ans: या पुराणात भगवान सूर्य यांना प्रत्यक्ष दृश्यमान देवता मानले असून त्यांच्या उपासनेमुळे आरोग्य, तेज, दीर्घायुष्य आणि समृद्धी प्राप्त होते, असे सांगितले आहे.
.png "Videos"){kind=small}
