गुरुवार, 18 जून 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
सनातन हिंदू धर्मात गुरु-तत्त्वाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. भगवान दत्तात्रेय हे गुरु-तत्त्वाचे मूर्त स्वरूप मानले जाते. त्रिदेव ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांच्या संयुक्त शक्तीचे प्रतीक असलेल्या श्रीदत्तात्रेयांनी धर्मसंस्थापना, भक्तरक्षण आणि अध्यात्माचा प्रसार करण्यासाठी विविध अवतार धारण केले. या अवतारांमध्ये सर्वप्रथम पूर्णावतार म्हणून पूजनीय असलेले नाव म्हणजे श्रीपाद श्रीवल्लभ. दत्तसंप्रदायातील श्रद्धाळू भक्तांच्या दृष्टीने श्रीपाद श्रीवल्लभ हे केवळ संत किंवा योगी नसून स्वयं दत्तात्रेयांचे प्रत्यक्ष अवतार आहेत.
चौदाव्या शतकात धर्माची अधोगती, समाजातील अंधश्रद्धा, कर्मकांडांचा अतिरेक आणि आध्यात्मिक मूल्यांची घसरण यामुळे जनजीवन अस्थिर झाले होते. अशा काळात भक्तांच्या उद्धारासाठी भगवान दत्तात्रेयांनी पृथ्वीवर अवतार धारण करण्याचा संकल्प केला. आंध्र प्रदेशातील पीठापूरम या पवित्र नगरीत हा दिव्य अवतार प्रकट झाला, अशी श्रद्धा आहे.
आंध्र प्रदेशातील पीठापूरम येथे अप्पलराज शर्मा आणि सुमती माता या धार्मिक व सात्त्विक दांपत्याच्या घरी भाद्रपद शुक्ल चतुर्थीच्या दिवशी श्रीपाद श्रीवल्लभांचा जन्म झाला. अनेक वर्षांच्या तपश्चर्या आणि दत्तभक्तीचे फळ म्हणून हा पुत्ररत्न प्राप्त झाल्याचे मानले जाते. लोकपरंपरेनुसार, एकदा सुमती मातांनी श्राद्धाच्या दिवशी आलेल्या एका संन्याशाला भोजन दिले. तो संन्यासी प्रत्यक्ष भगवान दत्तात्रेय होते. त्यांच्या प्रसन्नतेमुळेच दत्तावतार त्यांच्या पोटी जन्माला आला, अशी श्रद्धा आहे.
लहान वयापासूनच श्रीपाद श्रीवल्लभ यांच्यात असामान्य तेज, विलक्षण बुद्धिमत्ता आणि आध्यात्मिक सामर्थ्य दिसून येत होते. वयाच्या अल्पावधीतच त्यांनी वेद, उपनिषदे आणि शास्त्रांचे ज्ञान प्राप्त केले. त्यांच्या वाणीमध्ये असाधारण प्रभाव होता. असे सांगितले जाते की, त्यांच्या दोन भावांना शारीरिक व्यंग होते. श्रीपादांनी आपल्या कृपादृष्टीने त्यांना पूर्णतः निरोगी केले. अशा अनेक चमत्कारांमुळे लोक त्यांना दैवी पुरुष मानू लागले.
वयाच्या सोळाव्या वर्षी त्यांनी संसाराचा त्याग करण्याचा निर्णय घेतला. माता-पित्यांना त्यांनी सांगितले की, त्यांचा जन्म विशिष्ट दैवी कार्यासाठी झाला आहे. त्यानंतर त्यांनी संन्यास स्वीकारून भारतभर तीर्थयात्रा सुरू केली.
या प्रवासादरम्यान त्यांनी अनेक साधू, संत, विद्वान आणि सामान्य जनांना अध्यात्माचा मार्ग दाखविला. जात, पंथ, भाषा किंवा सामाजिक स्तर यांपेक्षा भक्ती आणि सदाचार यांनाच त्यांनी अधिक महत्त्व दिले.
श्रीपाद श्रीवल्लभ यांच्या जीवनातील सर्वात महत्त्वाचा कालखंड कुरवपूर येथे व्यतीत झाला. कृष्णा नदीच्या पात्रातील हे पवित्र क्षेत्र आजही दत्तभक्तांसाठी अत्यंत श्रद्धास्थान आहे. कुरवपूर येथे त्यांनी अनेक वर्षे वास्तव्य करून भक्तांना मार्गदर्शन केले. अनेक रोगी, दुःखी आणि संकटग्रस्त लोक त्यांच्या आश्रयाला येत असत. त्यांच्या कृपेने अनेकांना मानसिक, शारीरिक आणि आध्यात्मिक समाधान लाभल्याच्या कथा दत्तसाहित्यामध्ये आढळतात.
श्रीपाद श्रीवल्लभ यांच्या शिकवणीचा केंद्रबिंदू म्हणजे भक्ती, गुरुनिष्ठा आणि आत्मज्ञान.
गुरु हा ईश्वरप्राप्तीचा मार्ग आहे. गुरुशिवाय आध्यात्मिक उन्नती कठीण असल्याचे त्यांनी सांगितले.
प्रत्येक जीवामध्ये परमेश्वराचा अंश आहे. त्यामुळे सर्वांशी प्रेम, दया आणि करुणेने वागावे.
सत्कर्म, प्रामाणिकपणा आणि दृढ श्रद्धा यांमुळे जीवनात यश व समाधान प्राप्त होते.
ईश्वरनामाचा जप हा कलियुगातील सर्वात सोपा आणि प्रभावी साधनामार्ग असल्याचे त्यांनी प्रतिपादन केले.
श्रीपाद श्रीवल्लभ यांच्या जीवनाविषयी माहिती देणारा प्रमुख ग्रंथ म्हणजे श्रीपाद श्रीवल्लभ चरितामृत. या ग्रंथात त्यांच्या जन्मापासून ते विविध लीलांपर्यंतचे वर्णन आढळते. दत्तभक्तांमध्ये या ग्रंथाचे विशेष महत्त्व असून त्याचे नियमित पारायण केले जाते.
कुरवपूर येथे कार्य पूर्ण केल्यानंतर श्रीपाद श्रीवल्लभांनी देहदर्शन थांबविले. दत्तपरंपरेतील श्रद्धेनुसार त्यांनी पुढे श्री नृसिंह सरस्वती या रूपात पुनः अवतार धारण करून धर्मसंस्थापनेचे कार्य पुढे चालू ठेवले.
श्रीपाद श्रीवल्लभ हे दत्तसंप्रदायाच्या इतिहासातील तेजस्वी अध्याय आहेत. भगवान दत्तात्रेयांचा प्रथम पूर्णावतार म्हणून त्यांनी धर्म, भक्ती आणि अध्यात्माचा दिव्य संदेश समाजाला दिला. त्यांचे संपूर्ण जीवन हे करुणा, ज्ञान, भक्तवत्सलता आणि गुरुतत्त्वाच्या महिम्याने उजळलेले आहे. म्हणूनच दत्तभक्तांच्या हृदयात आजही एकच जयघोष घुमतो
“दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा!”
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: वयाच्या अवघ्या १६व्या वर्षी त्यांनी धर्मप्रसार आणि जनकल्याणासाठी संसाराचा त्याग करून संन्यास स्वीकारला.
Ans: गुरुभक्ती, नामस्मरण, सत्कर्म, आत्मज्ञान, सर्व जीवांप्रती दया आणि ईश्वरभक्ती हे त्यांच्या शिकवणीचे प्रमुख आधार होते.
Ans: श्रीपाद श्रीवल्लभ हे दत्तभक्तांसाठी श्रद्धा, गुरुकृपा, भक्ती आणि आत्मोन्नतीचे प्रतीक मानले जातात. त्यांच्या नामस्मरणाने आणि चरित्रपठणाने आध्यात्मिक उन्नती व गुरुकृपा प्राप्त होते, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे.
