शनिवार, 26 सप्टेंबर 2026
No Nukes : अण्वस्त्रांचा भयानक साठा आणि जगभराला असलेला धोका; जाणून घ्या संयुक्त राष्ट्रांचा ऐतिहासिक पुढाकार
आजचे जग तंत्रज्ञान आणि विज्ञानाच्या क्षेत्रात वेगाने प्रगती करत असले, तरी भू-राजकीय (No Nukes) तणाव आणि वाढत्या युद्धाच्या सावटांमुळे मानवजातीसमोर अणुशस्त्रांचा विनाशकारी धोका मोठ्या प्रमाणावर निर्माण झाला आहे. जागतिक शांतता, सुरक्षितता आणि स्थिरतेसाठी जगातील सर्व देशांनी अणुशस्त्रांचा त्याग करणे अत्यंत आवश्यक बनले आहे. या गंभीर धोक्याची जाणीव संपूर्ण जगाला करून देण्यासाठी आणि अणुशस्त्रमुक्त जगाची निर्मिती करण्यासाठी दरवर्षी २६ सप्टेंबर रोजी ‘जागतिक अणुशस्त्र निर्मूलन दिन’ (International Day for the Total Elimination of Nuclear Weapons) आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पाळला जातो.
हा दिवस आपल्याला या अनमोल सत्याची आठवण करून देतो की, जोपर्यंत जगात कुठेही अण्वस्त्रे अस्तित्वात आहेत, तोपर्यंत मानवजात आणि आपल्या पृथ्वीचे अस्तित्व सुरक्षित राहू शकत नाही. अण्वस्त्रांचा केवळ संग्रह करणे किंवा युद्धात त्यांचा वापर करण्याची धमकी देणे ही केवळ लष्करी स्पर्धा नसून तो लाखो निष्पाप मानवी जीवनाशी केला जाणारा एक अत्यंत धोकादायक खेळ आहे.
अणुशस्त्रे ही मानवाने तयार केलेली आजवरची सर्वात विनाशकारी आणि प्राणघातक शस्त्रे मानली जातात. इतिहास साक्षी आहे की, दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान जपानमधील हिरोशिमा आणि नागासाकी या शहरांवर झालेल्या अणुबॉम्ब हल्ल्याने एकाच क्षणात लाखो मानवी जीवन उद्ध्वस्त केले होते. त्या भीषण दुर्घटनेचे शारीरिक, मानसिक आणि अनुवांशिक दुष्परिणाम तिथल्या पिढ्यांना कित्येक दशके भोगावे लागले.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : PTI Protest : इस्लामाबादमध्ये होणार अंतर्गत महायुद्ध! आसिम मुनीर यांनी उभ्या केल्या कंटेनरच्या भिंती; इम्रान समर्थक बुलडोझरसह सज्ज
आजच्या आधुनिक युगात बनवली गेलेली अणुशस्त्रे ही त्या काळातील बॉम्बपेक्षा कितीतरी पटीने अधिक शक्तिशाली आणि घातक आहेत. जर आजच्या काळात एखाद्या युद्धादरम्यान या शस्त्रांचा वापर झाला, तर काही सेकंदात पूर्णच्या पूर्ण शहरे नष्ट होतील. कोट्यवधी लोकांचा मृत्यू होईल आणि रेडिएशनमुळे हवा, पाणी, जमीन आणि संपूर्ण अन्नसाखळी दूषित होईल. यामुळे निर्माण होणारा ‘न्युक्लियर विंटर’ (Nuclear Winter) सारखा भयानक हवामान बदल संपूर्ण पृथ्वीवरील शेती आणि नैसर्गिक जीवसृष्टीचा नायनाट करू शकतो.
संयुक्त राष्ट्र महासभेने (UN General Assembly) २०१३ मध्ये एका विशेष प्रस्तावाद्वारे २६ सप्टेंबर हा दिवस ‘जागतिक अणुशस्त्र निर्मूलन दिन’ म्हणून घोषित केला. यामागचा मुख्य हेतू सर्व सदस्य राष्ट्रांना एकत्र आणून अणुशस्त्रमुक्त जग निर्माण करण्यासाठी ठोस धोरणे आखणे हा होता. या दिवशी संयुक्त राष्ट्रांच्या मुख्यालयात आणि जगभरातील आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठांवर उच्चस्तरीय परिषदा, परिसंवाद आणि धोरणात्मक चर्चा आयोजित केल्या जातात.
या उपक्रमांच्या माध्यमातून महासत्ता आणि अणुशस्त्रधारी देशांवर आंतरराष्ट्रीय करारांचे (उदा. Non-Proliferation Treaty – NPT आणि Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons – TPNW) पालन करण्यासाठी दबाव आणला जातो. जगातील अण्वस्त्रांचा साठा कमी करणे, नवीन अण्वस्त्र चाचण्यांवर बंदी घालणे आणि हळूहळू सर्व अणुशस्त्रे पूर्णपणे नष्ट करणे यावर जागतिक नेत्यांचा भर असतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Sam Altman: ‘मिसाइल बनवणे ते युद्धाचे निर्णय घेणे, AI घेणार जगाचा ताबा’; UN बैठकीत एआय कंपन्यांच्या प्रमुखांचा जगाला गंभीर इशारा
अणुशस्त्र निर्मूलनाचे ध्येय केवळ राजकारणी किंवा लष्करी अधिकाऱ्यांपुरते मर्यादित नसून त्यात जगातील प्रत्येक नागरिकाचा सहभाग महत्त्वाचा आहे. या दिनानिमित्त विविध स्वयंसेवी संस्था, शैक्षणिक संस्था आणि शांततावादी संघटनांच्या वतीने रॅली, व्याख्याने, कार्यशाळा आणि निबंध स्पर्धा आयोजित केल्या जातात. तरुण पिढीला अण्वस्त्रांच्या सामाजिक, आर्थिक आणि पर्यावरणीय दुष्परिणामांबद्दल माहिती दिली जाते.
अणुशस्त्रे तयार करण्यासाठी आणि त्यांच्या देखभालीसाठी दरवर्षी अब्जावधी डॉलर्स खर्च केले जातात. जर हा अफाट पैसा जागतिक दारिद्र्यनिर्मूलन, आरोग्य सुविधा, शिक्षण आणि हवामान बदलासारख्या गंभीर समस्या सोडवण्यासाठी वापरला गेला, तर संपूर्ण जग समृद्ध होऊ शकते. म्हणूनच, २६ सप्टेंबर हा दिवस आपल्याला ही जाणीव करून देतो की, शांतता, अहिंसा आणि परस्पर सहकार्यानेच आपण भावी पिढीला एक सुरक्षित आणि अण्वस्त्रमुक्त पृथ्वी सोपवू शकतो.
