शनिवार, 26 सप्टेंबर 2026
World Environmental Health Day: 26 सप्टेंबरलाच का साजरा केला जातो जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन? जाणून घ्या महत्त्व ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
मानवी अस्तित्व आणि निसर्ग यांचा परस्परसंबंध अत्यंत खोल आणि अविभाज्य आहे. आपल्याला श्वासासाठी मिळणारी हवा, पिण्यासाठी मिळणारे पाणी आणि अन्नासाठी लागणारी सुपीक जमीन या सर्व गोष्टी आपल्याला निसर्गाकडूनच मिळतात. मात्र, आजच्या आधुनिक आणि औद्योगिकीकरणाच्या युगात मानवाने आपल्या स्वार्थासाठी निसर्गाचा समतोल मोठ्या प्रमाणावर बिघडवला आहे. याच पार्श्वभूमीवर मानवी आरोग्य आणि पर्यावरणातील परस्परसंबंधांची जाणीव करून देण्यासाठी तसेच सुरक्षित व स्वच्छ पर्यावरणाची गरज अधोरेखित करण्यासाठी दरवर्षी २६ सप्टेंबर रोजी ‘जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन’ (World Environmental Health Day) आंतरराष्ट्रीय स्तरावर साजरा केला जातो.
या दिवसाची सुरुवात इंटरनॅशनल फेडरेशन ऑफ एन्व्हायर्नमेंटल हेल्थ (IFEH) द्वारे करण्यात आली होती. पर्यावरणातील बिघाडामुळे मानवी आरोग्यावर होणाऱ्या दुष्परिणामांकडे जगाचे लक्ष वेधणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे. निसर्ग अस्वस्थ असेल तर मानवी समाज कधीही निरोगी राहू शकत नाही, हा महत्त्वाचा धडा हा दिवस आपल्याला शिकवतो.
आज जगभरात वाढते वायुप्रदूषण, दूषित पाण्याचा पुरवठा, प्लास्टिक कचऱ्याची समस्या, बेसुमार जंगलतोड आणि वेगाने होणारा हवामान बदल यांसारख्या गंभीर समस्या निर्माण झाल्या आहेत. या पर्यावरणीय समस्या केवळ निसर्गाचे सौंदर्य नष्ट करत नाहीत, तर मानवी शरीरावर आणि आरोग्यावर त्यांचा थेट घातक परिणाम होत आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Pakistan airstrikes : पाकिस्तानच्या हवाई हल्ल्यात 4 निष्पाप अफगाण नागरिक ठार, तालिबानने केला ‘असा’ मोठा दावा
दूषित हवेमुळे श्वसनाचे आजार, फुफ्फुसांचे विकार आणि कर्करोगासारखे आजार बळावत आहेत. तसेच, दूषित पाण्यामुळे पोटाचे विकार आणि साथीचे आजार पसरत आहेत. प्लास्टिक कचऱ्यामुळे सूक्ष्म प्लास्टिक (Microplastics) आपल्या अन्नसाखळीत प्रवेश करत आहे, जे मानवी शरीरासाठी अत्यंत धोकादायक आहे. जर आपण आजच या पर्यावरणीय धोक्यांकडे लक्ष दिले नाही, तर भविष्यात मानवजातीला मोठ्या आरोग्यविषयक संकटांचा सामना करावा लागेल.
पर्यावरणीय आरोग्य सुधारण्यासाठी आणि मानवी जीवन सुरक्षित ठेवण्यासाठी स्वच्छ ऊर्जा (Clean Energy) आणि योग्य कचरा व्यवस्थापन (Waste Management) अत्यंत आवश्यक आहे. सौर ऊर्जा, पवन ऊर्जा यांसारख्या पुनर्वापरयोग्य ऊर्जेच्या स्रोतांचा वापर वाढवून आपण कर्ब उत्सर्जनाचे (Carbon Footprint) प्रमाण कमी करू शकतो.
याशिवाय, दैनंदिन जीवनात ओला आणि सुका कचरा वेगळा करणे, सिंगल-यूज प्लास्टिकचा वापर पूर्णपणे थांबवणे आणि पुनर्वापराची (Recycling) संस्कृती रुजवणे काळाची गरज बनली आहे. स्वच्छ आणि सुरक्षित पिण्याचे पाणी सर्वांपर्यंत पोहोचवणे हे देखील पर्यावरणीय आरोग्याचे एक महत्त्वाचे अंग आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : PTI Protest : इस्लामाबादमध्ये होणार अंतर्गत महायुद्ध! आसिम मुनीर यांनी उभ्या केल्या कंटेनरच्या भिंती; इम्रान समर्थक बुलडोझरसह सज्ज
२६ सप्टेंबर रोजी जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिनाचे औचित्य साधून जगभरात विविध शैक्षणिक संस्था, सामाजिक संघटना, आणि शासकीय संस्थांमार्फत अनेक जनजागृतीपर कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. शाळा व महाविद्यालयांमध्ये कार्यशाळा, चर्चासत्रे, निबंध व वक्तृत्व स्पर्धा, तसेच वृक्षारोपणाचे उपक्रम राबवले जातात.
हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, पर्यावरण रक्षण ही केवळ सरकारची किंवा सामाजिक संस्थांची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. आपण आपल्या दैनंदिन सवयींमध्ये छोटे-छोटे बदल करूनही पर्यावरणाच्या रक्षणात मोठे योगदान देऊ शकतो. झाडे लावणे, पाण्याचा अपव्यय टाळणे आणि सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर करणे यांसारख्या सवयी आपल्याला निरोगी भविष्याकडे घेऊन जाऊ शकतात.
जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन हा केवळ भाषणे देण्याचा किंवा उपक्रम राबवण्याचा दिवस नाही, तर तो आपल्या भावी पिढ्यांसाठी एक सुरक्षित, स्वच्छ आणि हरित जग सोडून जाण्याची प्रतिज्ञा घेण्याचा दिवस आहे. निसर्गाचा आदर करणे आणि त्याचे रक्षण करणे हाच आपल्या स्वतःच्या आरोग्याचा आणि आयुष्याचा खरा विमा आहे.
आपण सर्वांनी एकत्र येऊन हरित जीवनशैलीचा अवलंब केला, तरच आपण आजारमुक्त समाज आणि निरोगी पर्यावरणाची निर्मिती करू शकू. चला तर मग, या जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिनानिमित्त संकल्प करूया – पर्यावरण वाचवूया, आरोग्य टिकवूया!
