शुक्रवार, 25 सप्टेंबर 2026
World Pharmacist Day: केवळ औषध विक्रेते नाही तर आरोग्य रक्षक! जागतिक औषधशास्त्रज्ञ दिनानिमित्त वाचा फार्मासिस्टच्या मोलाच्या भूमिकेबद्दल ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
जेव्हा जेव्हा आपण आजारी पडतो, तेव्हा डॉक्टर तपासणी करून औषधांची चिठ्ठी देतात. पण त्या चिठ्ठीतील योग्य औषध शोधून, त्याची योग्य मात्रा (Dose) समजवून सांगत रुग्णाच्या हातात सुरक्षितपणे देणारे हात असतात ‘औषधशास्त्रज्ञांचे’ म्हणजेच ‘फार्मासिस्टचे’. आरोग्य यंत्रणेचा हा अत्यंत महत्त्वाचा आणि विश्वासू दुवा मानला जातो. औषधशास्त्रज्ञांच्या या अविरत सेवेचा सन्मान करण्यासाठी आणि समाजात त्यांच्या भूमिकेबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी दरवर्षी २५ सप्टेंबर रोजी जगभरात ‘जागतिक औषधशास्त्रज्ञ दिन’ (World Pharmacist Day) अत्यंत उत्साहात आणि आदराने साजरा केला जातो.
आधुनिक वैद्यकशास्त्राच्या युगात नवनवीन आजार आणि त्यावर येणारी विविध प्रकारची औषधे यांची अचूक माहिती असणे अत्यंत गरजेचे आहे. फार्मासिस्ट हे वैद्यकीय क्षेत्रातील असे तज्ज्ञ आहेत, जे औषधांचे घटक, त्यांचे शरीरावर होणारे परिणाम, औषधांचे एकमेकांशी होणारे दुष्परिणाम (Drug Interactions) आणि त्यांच्या साठवणुकीची योग्य पद्धत या सर्व गोष्टींचा सखोल अभ्यास करतात. त्यामुळे ते केवळ औषधे देणारे विक्रेते नसून, रुग्णांचे आरोग्य सुरक्षित ठेवणारे मुख्य रक्षक ठरतात.
आरोग्य यंत्रणेत डॉक्टर, परिचारिका आणि फार्मासिस्ट ही तिन्ही अंगे एकत्र काम करतात. या साखळीत फार्मासिस्टची भूमिका अत्यंत नाजूक आणि महत्त्वाची असते. रुग्णाला दिलेल्या औषधाची योग्य वेळ, योग्य मात्रा आणि औषध घेण्यापूर्वी वा घेतल्यानंतर पाळायची पथ्ये याबद्दल फार्मासिस्ट रुग्णांना अत्यंत सोप्या भाषेत मार्गदर्शन करतात. कित्येकदा डॉक्टरांकडून घाईगडबडीत झालेल्या चुका किंवा औषधांमधील तांत्रिक बदल फार्मासिस्टच्या सतर्कतेमुळे वेळीच लक्षात येतात आणि रुग्णाचा जीव वाचतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : PTI Protest : इस्लामाबादमध्ये होणार अंतर्गत महायुद्ध! आसिम मुनीर यांनी उभ्या केल्या कंटेनरच्या भिंती; इम्रान समर्थक बुलडोझरसह सज्ज
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) आणि आंतरराष्ट्रीय फार्मास्युटिकल फेडरेशनच्या (FIP) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, दरवर्षी या दिवसासाठी एक विशेष संकल्पना (Theme) निश्चित केली जाते. २०२६ या वर्षासाठी “Empowering Pharmacists for Healthier Futures” (निरोगी भविष्यासाठी औषधशास्त्रज्ञांचे सक्षमीकरण) ही जागतिक संकल्पना ठेवण्यात आली आहे. तर भारतात फार्मसी कौन्सिल ऑफ इंडियातर्फे “स्वस्थ भारत: अँटीमायक्रोबियल रेझिस्टन्स (AMR) चा सामना” या मोहिमेवर भर दिला जात आहे. औषधांचा अवाजवी वापर आणि अँटीबायोटिक्सचा चुकीचा डोस रोखण्यात फार्मासिस्ट अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत.
आजच्या काळात इंटरनेटच्या प्रभावामुळे अनेक लोक स्वतःच स्वतःवर उपचार (Self-medication) करण्याचा धोकादायक प्रयत्न करतात. परस्पर मेडिकल स्टोअरमधून गोळ्या विकत घेऊन खाणे किंवा पेनकिलर्स आणि अँटीबायोटिक्सचा अतिवापर करणे आरोग्यासाठी अत्यंत घातक ठरू शकते. अशा वेळी फार्मासिस्ट हे रुग्णांना योग्य सल्ला देऊन अशा चुकीच्या सवयींपासून रोखतात.
२५ सप्टेंबर रोजी जागतिक औषधशास्त्रज्ञ दिनाचे औचित्य साधून विविध हॉस्पिटल्स, फार्मसी महाविद्यालये आणि औषध निर्मात्या संस्थांकडून आरोग्य जागरूकता रॅली, रक्तदान शिबिरे, मोफत औषध वाटप आणि परिसंवादांचे आयोजन केले जाते. याद्वारे सामान्य नागरिकांना औषधांची योग्य साठवणूक कशी करावी, कालबाह्य (Expired) औषधांची विल्हेवाट कशी लावावी आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषधे का घेऊ नयेत, याचे धडे दिले जातात.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Sam Altman: ‘मिसाइल बनवणे ते युद्धाचे निर्णय घेणे, AI घेणार जगाचा ताबा’; UN बैठकीत एआय कंपन्यांच्या प्रमुखांचा जगाला गंभीर इशारा
कोरोना महामारीच्या संकटकाळात जेव्हा संपूर्ण जग ठप्प झाले होते, तेव्हा स्वतःच्या प्राणाची पर्वा न करता अहोरात्र सेवा देणाऱ्या फ्रन्टलाईन वॉरियर्समध्ये फार्मासिस्टचा समावेश होता. लॉकडाऊनच्या कठीण काळात घराघरांपर्यंत आवश्यक औषधे पोहोचवण्याचे काम त्यांनी अत्यंत निष्ठेने केले. वैद्यकीय संशोधनापासून ते थेट रुग्णाच्या हातातील औषधाच्या गोळीपर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर फार्मासिस्टचे योगदान अमूल्य असते.
थोडक्यात सांगायचे तर, एक सुदृढ, निरोगी आणि रोगमुक्त समाज घडवण्यात औषधशास्त्रज्ञांचा वाटा अत्यंत मोठा आहे. २५ सप्टेंबरचा हा दिवस आपल्याला केवळ त्यांच्या कार्याचे कौतुक करण्याचीच नव्हे, तर आरोग्य यंत्रणेतील या निनावी नायकांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याची संधी देतो. औषधांचा योग्य, सुरक्षित आणि जबाबदार वापर करून आपण सर्वांनी आपल्या आरोग्याची काळजी घेणे हीच या दिनाची खरी साजरी ठरेल.
