रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
World Sign Language Day: शब्दांशिवाय संवादाची जादू! वाचा २३ सप्टेंबरलाच का साजरा केला जातो आंतरराष्ट्रीय सांकेतिक भाषा दिन? ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
दरवर्षी २३ सप्टेंबर रोजी संपूर्ण जगभरात ‘आंतरराष्ट्रीय सांकेतिक भाषा दिन’ (International Day of Sign Languages) अतिशय उत्साहात आणि आदराने साजरा केला जातो. या विशेष दिवसाची स्थापना संयुक्त राष्ट्र महासभेने (UN General Assembly) आंतरराष्ट्रीय कर्णबधिर सप्ताहाचा (International Week of Deaf People) एक महत्त्वाचा भाग म्हणून केली. २३ सप्टेंबर हीच तारीख निवडण्यामागे एक ऐतिहासिक कारण आहे. १९५१ मध्ये याच दिवशी ‘वर्ल्ड फेडरेशन ऑफ द डेफ’ (World Federation of the Deaf – WFD) या जागतिक संस्थेची स्थापना झाली होती, ज्या संस्थेने कर्णबधिर लोकांच्या मानवाधिकार आणि भाषिक हक्कांसाठी लढा दिला. (World Sign Language Day)
संयुक्त राष्ट्रांनी या दिवसाला अधिकृत मान्यता देऊन जगाला असा संदेश दिला आहे की, जशी तोंडाने बोलली जाणारी भाषा महत्त्वाची असते, तितकीच हातांच्या आणि चेहऱ्याच्या हावभावांनी व्यक्त होणारी सांकेतिक भाषाही समृद्ध आणि महत्त्वाची आहे. या निमित्ताने शाळा, महाविद्यालये, सरकारी संस्था आणि स्वयंसेवी संघटनांमध्ये विविध कार्यशाळा, सांस्कृतिक कार्यक्रम, चर्चासत्रे आणि डिजिटल मोहीम आयोजित केल्या जातात.
जगात साधारणपणे ७ कोटींपेक्षा जास्त कर्णबधिर व्यक्ती आहेत आणि त्या ३०० पेक्षा जास्त वेगवेगळ्या स्थानिक व राष्ट्रीय सांकेतिक भाषांचा वापर करतात. सांकेतिक भाषा ही केवळ काही सांकेतिक खुणांचा समूह नसून ती स्वतःमध्ये एक स्वतंत्र, व्याकरणदृष्ट्या समृद्ध आणि परिपूर्ण नैसर्गिक भाषा आहे. ही भाषा कर्णबधिर समाजाच्या दैनंदिन जीवनाचा, शिक्षणाचा, रोजगाराचा आणि सामाजिक अस्तित्वाचा मुख्य पाया आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : India Bangladesh : 101 करारांच्या आढाव्यावरून भारत संतप्त; बांगलादेशच्या बदलत्या भूमिकेवर दिल्लीची करडी नजर
सांकेतिक भाषा दिन हा केवळ कर्णबधिर लोकांसाठी नसून तो संपूर्ण समाजासाठी एक महत्त्वाचा धडा आहे. हा दिवस आपल्याला शिकवतो की संवाद साधण्यासाठी आणि आपल्या भावना दुसऱ्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी केवळ तोंडी शब्दांचीच गरज असते असे नाही. आपले हावभाव, डोळ्यांची भाषा आणि हातांची हालचाल यांमधूनही तितक्याच प्रभावीपणे मन मोकळे करता येते. कर्णबधिर समाजाची स्वतःची एक खास संस्कृती आहे, जी आत्मसन्मान, समानता आणि परस्पर सहकार्यावर आधारित आहे.
आजच्या आधुनिक काळातही अनेक देशांमध्ये कर्णबधिर व्यक्तींना योग्य शिक्षण, वैद्यकीय सुविधा आणि रोजगाराच्या चांगल्या संधी मिळवण्यात अडचणी येतात. याचे मुख्य कारण म्हणजे समाजात सांकेतिक भाषेच्या माहितीचा आणि प्रसाराचा असलेला अभाव. जर सरकारी कार्यालये, रुग्णालये, न्यायालये, टीव्ही बातम्या आणि शैक्षणिक संस्थांमध्ये सांकेतिक भाषेच्या दुभाष्यांची (Sign Language Interpreters) उपलब्धता असेल, तर कर्णबधिर व्यक्ती कोणत्याही अडथळ्याविना समाजाच्या मुख्य प्रवाहात सामील होऊ शकतात.
जेव्हा एखादा कर्णबधिर नागरिक स्वतःची भाषा वापरून कोणत्याही भीतीशिवाय आपले मत मांडू शकतो, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा अधिकार पूर्ण होतो. सांकेतिक भाषेला कायदेशीर मान्यता देणे आणि शाळांमध्ये ती शिकवण्यास प्रोत्साहन देणे यामुळे सर्वसमावेशक विकास (Inclusive Development) शक्य होतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Imaan Mazari Rearrest : दहशतवादविरोधी न्यायालयात काय घडले? इमान माझारी प्रकरणात पाकिस्तानातील राजकीय सूडबुद्धीचा पर्दाफाश
आंतरराष्ट्रीय सांकेतिक भाषा दिनाचे मुख्य उद्दिष्ट समाजात व्यापक जागृती निर्माण करणे हे आहे. कर्णबधिर व्यक्तींकडे सहानुभूतीऐवजी समानतेच्या दृष्टीने पाहिले पाहिजे, ही जाणीव हा दिवस आपल्याला करून देतो. प्रत्येकाला कोणत्याही भेदभाव न करता समाजात मानाने जगता यावे, स्वतःचे विचार मांडता यावेत यासाठी सांकेतिक भाषेचा आदर करणे आणि तिचा प्रसार करणे ही आपल्या सर्वांची नैतिक जबाबदारी आहे.
जर आपण सर्वांनी सांकेतिक भाषेचे मूलभूत धडे शिकून घेतले आणि आपल्या दैनंदिन व्यवहारात तिचा समावेश केला, तर आपण एक असा समाज घडवू शकतो जिथे कोणीही संवादा अभावी एकाकी पडणार नाही. भाषा ही जोडणारी असावी, तोडणारी नाही आणि सांकेतिक भाषा ही दोन भिन्न जगांना जोडणारा एक सुंदर आणि भक्कम पूल आहे.
